Uzasadnienie
Skarżący J. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz działkę rekreacyjną o pow. [...] m2. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczył, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł. Wnioskodawca osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz renty w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast jego żona jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący przedstawił swoje zobowiązania stałe i wydatki, do których zaliczył: koszty utrzymania lokalu (w tym czynsz) oraz koszty dostawy energii – 350 zł; pożyczkę – 627,53 zł oraz składki na ubezpieczenia społeczne (ZUS) – 1.061,91 zł.
W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 28 marca 2017 r. sygn.akt V SA/Wa 120/17 odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał m.in., że nie można przyjąć by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada stałe źródło dochodów z tytułu działalności gospodarczej (łącznie [...] zł netto miesięcznie) oraz otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Ponadto posiada mieszkanie o wartości [...] zł i działkę o wartości [...] zł. Podkreślono, że strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa. Wyjaśniono również, odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z zaciągniętymi pożyczkami, czy kosztami prowadzonej działalności, iż przy rozpoznaniu prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności gospodarczej.
Pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r. J. M. złożył sprzeciw od ww. postanowienia wnosząc o jego zmianę. Podkreślił, iż jest osobą niepełnosprawną i musi utrzymać się z niewielkiej renty oraz z tego co sam zarobi z działalności gospodarczej. Jego zdaniem referendarz sądowy potraktował go jako osobę w pełni sprawną, co w opinii strony jest nieporozumieniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Podkreślenia przede wszystkim wymaga, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa.
Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie należny jest stosunkowy wpis sądowy w wysokości 253 zł, obliczony zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
W tym kontekście zasadnie referendarz sądowy uznał, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby.
Jak słusznie zwrócono uwagę, skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości [...] zł, które – jak sam wskazuje – stanowią oszczędności (zgromadzone na rachunku bankowym bądź w gotówce), a zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), związane z egzystencją. Wobec tego ich przeznaczenie na koszty postępowania (wpis w wysokości 253 zł) nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań.
W rozpoznawanej sprawie nie można przyjąć, by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada stałe źródło dochodów z tytułu działalności gospodarczej (łącznie [...] zł netto miesięcznie) oraz otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Ponadto posiada mieszkanie o wartości [...] zł i działkę o wartości [...] zł. Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06).
Słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę, odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z zaciągniętymi pożyczkami, czy kosztami prowadzonej działalności, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności gospodarczej. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie i taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 wskazał, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należy utrzymać w mocy.
Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 260 § 1 i § 3 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.