Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący J. S. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych.
Z informacji podanych we wniosku oraz nadesłanych do akt wyjaśnień i dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Małżonkowie nie posiadają żadnego majątku; utrzymają się z renty rolniczej skarżącego w kwocie 710,28 zł netto (po dokonaniu potrącenia w wysokości 276,09 zł) oraz emerytury jego żony w wysokości 997,97 zł netto (decyzje organów rentowych z marca 2017 r. ustalające wysokość ww. świadczeń – karty 21–22, odcinki przekazów pocztowych ww. świadczeń za miesiąc kwiecień 2017 r. – karta 27 akt sądowych). Wsparcia małżonkom udziela ich syn, który użyczył rodzicom mieszkanie oraz pomaga im w załatwianiu spraw urzędowych i dojazdach na wizyty lekarskie. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: opłatę za energię elektryczną – 70 zł, opłatę za gaz – 45 zł, opłatę za telefon – 69 zł, koszty zakupu opału – 200 zł, koszty zakupu leków - 140 zł i koszty prywatnych wizyt lekarskich – 250 zł (odcinek wpłaty za energię elektryczną – karta 28, dowód uiszczenia opłaty za gaz – karta 34, dokumentacja medyczna – karty 34-36, faktury VAT za zakup leków – karty 37-38 karty akt sądowych).
W roku 2016 dochód skarżącego z tytułu renty rolniczej wyniósł 13.109,34 zł, a jego małżonki – z tytułu emerytury zamknął się w kwocie 14.010,28 zł (roczne obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A małżonków – karty 23-24 verte akt sądowych).
Zarówno skarżący, jak i jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych, lokat czy kont dewizowych. Nie korzystają z pomocy społecznej ani pomocy materialnej innych osób (vide oświadczenia każdego z małżonków z dnia 21 kwietnia 2017 r. – karta 22 akt sądowych).
Ponadto skarżący jest obciążony następującymi pięcioma pożyczkami:
- • pożyczką udzieloną w wysokości 45.200 zł na okres 10 lat, której miesięczna rata spłaty wynosi aktualnie 597,34 zł;
- • pożyczką udzieloną w wysokości 3.218,71 zł na okres 1 roku, której miesięczna rata spłaty obecnie wynosi 268,23 zł;
- • pożyczką udzieloną w wysokości 3.214,03 zł na okres 1 roku lat, której miesięczna rata spłaty wynosi 267,84 zł;
- • pożyczką udzieloną w wysokości 15.000 zł na okres 2 lat i 11 miesięcy, której miesięczna rata spłaty wynosi obecnie 463,89 zł (harmonogramy spłaty pożyczek – karty 29-32 akt sądowych), a także
- • pożyczką udzieloną w wysokości 25.000 zł na okres 2 lat i 11 miesięcy (umowa pożyczki bez załączników – karta 33 akt sądowych).
W uzasadnieniu wniosku skarżący oszacował miesięczne koszty związane ze spłatą pożyczek na kwotę 1.800 zł.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.
Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.).
W ocenie referendarza sądowego skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób klarowny i pełny. Przede wszystkim skarżący nie wyjaśnił skąd czerpie środki na spłatę zobowiązań finansowych w postaci pięciu pożyczek, których miesięczne raty spłaty łącznie wynoszą – według oświadczenia skarżącego – 1.800 zł, a zatem przekraczają miesięczne dochody skarżącego i jego małżonki zamykające się w kwocie 1.708,25 zł. Jednocześnie skarżący nie sygnalizował trudności związanych ze spłatą pożyczek. Nadto oboje małżonkowie oświadczyli, iż nie korzystają z pomocy materialnej innych osób.
W świetle powyższego za niewiarygodne należy uznać wyjaśnienia skarżącego, z których wynika, że w skali miesiąca przy łącznym dochodzie małżonków w wysokości 1.708,25 zł oraz braku majątku ponosi on koszty niezbędnego utrzymania w kwocie 774 zł (w tym koszty prywatnego leczenia), jak również koszty spłaty rat pięciu pożyczek (1.800 zł), a zatem w sumie wydatkuje 2.574 zł.
W tym miejscu podkreślić należy, iż to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane.
Nadto okoliczność udzielania skarżącemu pożyczek przez banki świadczy o jego stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci on zobowiązania wobec banków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do pokrycia kosztów postępowania – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Dlatego pożyczki udzielone skarżącemu nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.