Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] maja 2020 r. (data wpływu organu) A. G.-[...] (dalej: "skarżąca" lub "strona") zwróciła się Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład" lub "organ") o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień oraz maj 2020 r.
Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] ZUS umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku strony z [...] maja 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.), dalej: "ustawa COVID-19", osobie prowadzącej pozarolniczą działalność przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres kwiecień 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.
W przypadku skarżącej składki za kwiecień 2020 r. zostały pokryte wpłatami z 11 marca 2020 r. oraz z 10 kwietnia 2020 r. Skoro więc skarżąca opłaciła składki, to zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Stanowi to podstawę do umorzenia postępowania.
Strona zaskarżyła decyzję ZUS z [...] czerwca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", w związku z art. 31zo ustawy COVID-19 poprzez uznanie, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r., podczas gdy skarżąca w okresie marzec - czerwiec 2020 r. nie zapłaciła żadnej składki do ZUS. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że wprawdzie uiściła składkę 11 marca 2020 r., jednakże, była to składka za luty 2020 r., czyli okres nieobjęty wnioskiem z [...] maja 2020 r. Po 11 marca 2020 r., dzięki doniesieniom medialnym, była świadoma, że prawdopodobnie jej działalność będzie objęta zwolnieniem ze składek w okresie pandemii, dlatego po tym dniu nie dokonała żadnej wpłaty na rzecz ZUS.
Ponadto 11 czerwca 2020 r. ZUS zwolnił skarżącą z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. Oznacza to że składka, którą rzekomo miała wpłacić 10 kwietnia 2020 r., byłaby zaliczona na poczet marca 2020 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zobowiązanie ZUS do przedstawienia zestawienia wpłat wszystkich składek na konto osobiste skarżącej od 1 stycznia 2020 r. do 21 czerwca 2020 r.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że w wyniku ponownej analizy zapisów na koncie skarżącej stwierdzono, że należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. zostały pokryte z nadpłat za 2019 r. Jednocześnie organ stwierdził, że po wejściu w życie nowelizacji tj. art. 10 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw, dzięki której firmy, które złożyły wniosek o zwolnienie ze składek i jednocześnie opłaciły składki za miesiące objęte wnioskiem o zwolnienie, albo posiadały nadpłatę, która automatycznie zaliczyła im się na poczet składek, uzyskają pełne zwolnienie - Zakład ponownie, z urzędu rozpatrzy wnioski wszystkich płatników, którzy złożyli wnioski o zwolnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji był art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 31zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID".
Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z powołanej regulacji wynika, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. nie przysługuje, gdy składki te zostały opłacone.
Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej o zwolnienie ze składek za kwiecień 2020 r. jest bezprzedmiotowe z uwagi na pokrycie składki za ten miesiąc wpłatami dokonanymi 11 marca 2020 r. i 10 kwietnia 2020 r. Jednocześnie organ nie wskazał jakie wpłaty podlegały rozliczeniu, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, a także na podstawie jakich przepisów dokonał zaliczenia tych wpłat na poczet składki za kwiecień 2020 r. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ, inaczej niż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazał, że składka za kwiecień 2020 r. została rozliczona z nadpłat za 2019 r. Oznacza to, że sam organ, w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, nie ustalił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.
Stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. obowiązkiem organu było prawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz wyczerpujące uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu.
Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94).
W rozpoznawanej sprawie organ naruszył powołane wyżej przepisy postępowania bowiem nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w oparciu o jakie dowody ustalił, że składki za kwiecień 2020 r. zostały opłacone oraz w jaki sposób i na podstawie jakich przepisów dokonał rozliczenia nadpłat za wcześniejsze okresy na poczet składki za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczono jedynie treść przepisów prawa stanowiących podstawę umorzenia postępowania i ustalenie faktyczne, że składki za kwiecień 2020 r. zostały opłacone. W rezultacie tych uchybień motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne, w związku z czym nie poddają się kontroli sądowoadministracyjnej. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji, a sąd tylko bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia..
Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne.
Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie radcy prawnego.