Uzasadnienie
T. K. (skarżący w sprawie) wnioskiem z [...] listopada 2009 r., złożonym w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. zwrócił się o pomoc finansową w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007- 2013" w zakresie środka 2.2. " Działania wodno-środowiskowe", w związku z realizacją operacji dotyczącej wsparcia wykorzystania tradycyjnych lub przyjaznych środowisku praktyk i technik w chowie i hodowli ryb. Wniosek zarejestrowano pod nr [...].
Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. (doręczonym stronie 8 grudnia 2009r.) [...] Oddział Regionalny ARiMR wezwał wnioskodawcę w trybie § 43 ust 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 2 - Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury, zawartą w programie operacyjnym Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 147 poz. 1193) do uzupełnienia braków formalnych wniosku, w tym między innymi do dostarczenia dokumentów potwierdzających prawo do dysponowania nieruchomością na cel związany z realizacją operacji, dotyczących wszystkich działek objętych projektem, jak również oświadczenia współposiadaczy gospodarstwa, że wyrażają zgodę na realizację projektu przez wnioskodawcę.
W terminie do uzupełnienia braków w dniu 15 grudnia 2009r. T. K. dostarczył odpis z ksiąg wieczystych dotyczący przedmiotowego gospodarstwa, gdzie jako współwłaściciele gruntów figurują T. i E. małż. K. oraz rodzice wnioskodawcy S. i D. małż. K. Wnioskodawca złożył stosowne oświadczenia od dwojga współwłaścicieli oraz przedstawił akt zgonu matki D. K., z którego wynikało, że matka wnioskodawcy nie żyje od [...] grudnia 2007r. Wnioskodawca uzupełnił też na dzień [...] grudnia 2009r. zgodnie z żądaniem organu pozostałe braki formalne wniosku.
W dniu 7 stycznia 2010r. Kierownik Biura Wsparcia Inwestycyjnego [...] OR ARiMR wezwał ponownie wnioskodawcę w trybie § 43 ust 3 powołanego wyżej rozporządzenia do uzupełnienia terminie 14 dni braków poprzez przedstawienie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po osobie zmarłej oraz o dostarczenie zgody spadkobierców na realizację operacji w celu potwierdzenia prawa dysponowania nieruchomością. Powyższe zobowiązanie doręczone zostało wnioskodawcy w dniu 12 stycznia 2010r.
W dniu 25 stycznia 2010r. wnioskodawca uzupełnił wniosek poprzez przedstawienie oświadczeń spadkobierców D. K. na realizację inwestycji wraz z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] stycznia 2010r. o stwierdzeniu praw do spadku po D. K. W piśmie złożonym wraz z uzupełnieniem wniosku T. K. wniósł jednocześnie o uznanie jego wniosku o dofinansowanie za kompletny na dzień 23 grudnia 2009r. podnosząc, że wezwanie z dnia 7 stycznia 2010r. nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie. Powołał się na uzyskaną z Ministerstwa Rolnictwa I Rozwoju Wsi interpretację przepisów rozporządzenia z dnia 7 września 2009r.
Pismem z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...] Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w oparciu o art. 14 ust 4 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. U. Nr 72 poz. 619 oraz § 43 ust 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Rozwoju Wsi z 7 września 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 2 - Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury, zawartą w programie operacyjnym Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 147 poz. 1193) odmówiła T. K. przyznania pomocy finansowej we wnioskowanej przez niego kwocie [...] zł. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazała, że wniosek o dofinansowanie projektu nie został uzupełniony w zakreślonym terminie, bowiem nie złożono prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu praw do spadku po osobie zmarłej w celu potwierdzenia prawa do dysponowania nieruchomością na cel związany z realizacją projektu.
Pismem z dnia 17 marca 2010r. T. K. wystąpił do Prezesa ARiMR z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że jego wniosek na dzień 23 grudnia 2009r. był kompletny i poprawnie sporządzony. Podniósł, że zarówno przepisy ustawy z 3 kwietnia 2009r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego jaki i rozporządzenia z 7 września 2009r. nie wymagają zgody współwłaścicieli lub ustalenia sytuacji majątkowej tych współwłaścicieli odnosząc się jedynie do współposiadaczy.
Pismem z [...] maja 2010 r. nr [...] działający w imieniu organu Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził, że nie doszło do naruszenia prawa i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w piśmie z [...] lutego 2010r. o odmowie przyznania pomocy finansowej
W skardze na rozstrzygnięcie z [...] lutego 2010r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący nie zgadzając się z odmową przyznania pomocy wniósł o uchylenie tej czynności i zasądzenie kosztów postępowania. Podobnie jak w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa stwierdził, że złożony przez niego wniosek na dzień 23 grudnia 2009r. był kompletny, zaś zobowiązanie go do złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym współwłaścicielu nie znajduje podstaw w powołanych przez Agencję przepisach prawa.
W odpowiedzi na skargę organ uznał podniesione w niej zarzuty za bezzasadne i wniósł oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania skargi wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności z przepisami ustawy z dnia 3 kwietnia 2009r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz.U. z 2009 r. nr 72, poz. 619) oraz przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 2 - Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury, zawartą w programie operacyjnym Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 147 poz. 1193) Sąd dopatrzył się w sprawie takich uchybień prawa, które winny skutkować uchyleniem skarżonego rozstrzygnięcia i uznał, iż skargę należało uwzględnić aczkolwiek z innych aniżeli wskazanych w skardze powodów.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – z dnia [...] lutego 2009 r. Rozstrzygnięciem tym organ poinformował T. K. o odmowie przyznania mu pomocy finansowej w na realizację środków objętych osią priorytetową 2 – Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2007-2013 zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007- 2013", z uwagi na nie złożenie w zakreślonym terminie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu praw do spadku po osobie zmarłej w celu potwierdzenia prawa do dysponowania nieruchomością na cel związany z projektem.
Natomiast odnosząc się do argumentacji przedstawionej w skardze wskazać należy, że w ocenie skarżącego wezwanie go do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie postanowienia sądu o stwierdzeniu praw do spadku po zmarłej matce współwłaścicielce gospodarstwa nie znajdowało uzasadnienia prawnego w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2009r. bowiem zgodnie z przepisami § 9 ust 1 i 3 tego aktu pomoc w ramach tego działania przyznaje się posiadaczowi obiektu chowu lub hodowli, a w przypadku gdy obiekt ten jest przedmiotem współposiadania, pomoc przyznaje się łącznie wszystkim współposiadaczom albo jednemu, na którego zgodę w formie pisemnej wyrazili pozostali współposiadacze. Skoro zatem przepisy rozporządzenia, ani ustawy nie wymagają zgody współwłaścicieli lub ustalenia ich sytuacji majątkowej brak było podstaw do kolejnego wezwania skarżącego, a wniosek o przyznanie pomocy był w tym zakresie kompletny i prawidłowo uzupełniony na dzień 23 grudnia 2009r.
W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż podstawę prawną w zakresie wspierania zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego określają przepisy wspólnotowe – Rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006 z 27 lipca 2006r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego oraz rozporządzenie Komisji (WE) Nr 498/2007 ustanawiające szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) 1198/2006r., a na gruncie prawa krajowego podstawę taką stanowi ustawa z 3 kwietnia 2009r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem EFR (Dz. U. 09 Nr 72 poz. 619). Zasady zaś przyznawania pomocy finansowej i tryb postępowania w zakresie przedmiotowego środka 2.2. "Działania wodno-środowiskowe" reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 2 - Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury, zawartą w programie operacyjnym Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 147 poz. 1193), wydane na podstawie delegacji ustawowej- w oparciu o art. 19 ustawy z 3 kwietnia 2009r.
Zgodnie z zapisem § 8 rozporządzenia pomoc na realizację środka działania wodno- środowiskowe przyznaje się na operacje w zakresie:
- - wsparcia wykorzystania tradycyjnych lub przyjaznych środowisku praktyk i technik w chowie i hodowli ryb;
- - ochrony zasobów genetycznych ryb.
Skarżący ubiegał się o pomoc w zakresie wsparcia wykorzystania tradycyjnych lub przyjaznych środowisku praktyk i technik w chowie i hodowli ryb.
Przepisy rozporządzenia, co w sprawie pozostaje poza sporem, nie wymagają by ubiegający się pomoc w tym zakresie był właścicielem obiektu. Wystarczy by był jego posiadaczem (§ 9 ust 1 rozporządzenia). W przypadku gdy obiekt chowu lub hodowli jest przedmiotem współposiadania, pomoc przyznaje się łącznie wszystkim współposiadaczom albo jednemu ze współposiadaczy, na którego wyrazili zgodę, w formie pisemnej, pozostali współposiadacze (§9 ust 3 rozporządzenia).
Z powyższego wynika że beneficjentem pomocy może być zarówno posiadacz samoistny tj. ten, kto rzeczą włada jak właściciel lub posiadacz zależny, zatem władający faktycznie rzeczą jak użytkownik, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą. Przepisy rozporządzenia dając prawo posiadaczowi obiektu do ubiegania się o pomoc wymagają jednocześnie by z wnioskiem o dofinansowanie posiadacz wykazał dokumentem swoje prawo do dysponowania nieruchomością na cel związany z realizacją operacji, w przypadku gdy wymaga tego specyfika operacji, o czym stanowi Załącznik nr 2 ust 2 pkt 4 do rozporządzenia w związku z § 41 ust 3 rozporządzenia.
Zatem w przypadku posiadacza będącego właścicielem gospodarstwa dokumentem takim będzie akt własności, zaś w innym przypadku posiadacz winien złożyć dokument, z którego prawo do dysponowania nieruchomością wynika - np. umowę dzierżawy, użytkowania lub inną, z którą łączy się prawo posiadania nieruchomości.
W sprawie niniejszej wnioskodawca wskazując na zakres operacji poprzez działania wodno-środowiskowe w zakresie wsparcia wykorzystania tradycyjnych lub przyjaznych środowisku praktyk i technik w chowie i hodowli ryb w Gospodarstwie Rybackim S. i T. K. zajmującym wykazane wnioskiem nieruchomości, wbrew twierdzeniom skargi, iż takowa potrzeba nie zachodziła prawidłowo wezwany został pismem z dnia 2 grudnia 2009r. przez Agencję w trybie art. 42 ust 2 rozporządzenia z 7 września 2009r. do wykazania prawa dysponowania nieruchomością na cel związany z realizacją operacji i oświadczeń współposiadaczy, że wyrażają zgodę na realizację projektu. Dołączone bowiem do wniosku dokumenty zaświadczające o prawie posiadania nieruchomości wskazywały bowiem jak wynikało z odpisów ksiąg wieczystych na posiadanie wynikające z prawa własności (współwłasności) gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rybackiego T. K. wraz z innymi osobami- żoną oraz rodzicami.
W zakreślonym przez organ terminie wnioskodawca uzupełnił wniosek o aktualne wypisy z ksiąg wieczystych i przedstawił oświadczenia współwłaścicieli, a jednocześnie współposiadaczy przedmiotowych nieruchomości wchodzących w skład wspólnego gospodarstwa – żony E. K. i ojca S. K. o wyrażeniu zgody na realizację projektu przez T. K. Jednocześnie okazał akt zgonu matki D. K., którego wynikało, że współwłaścicielka tego gospodarstwa rolnego nie żyje od [...] grudnia 2007r.
Na kolejne wezwanie organu wystosowane do wnioskodawcy na podstawie art. 43 ust 2 rozporządzenia z 7 września 2009r. o usunięcie w terminie 14 dni braków wniosku poprzez przedstawienie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po osobie zmarłej i dostarczenie zgody na realizację operacji w celu potwierdzenia dysponowania nieruchomością, T. K. w zakreślonym terminie złożył postanowienie Sądu Rejonowego O. z dnia [...] stycznia 2010r. o stwierdzeniu z ustawy praw do spadku po matce D. K. i oświadczenia spadkobierców (rodzeństwa) o wyrażeniu zgody na realizację przez niego projektu. Organ odmówił skarżącemu przyznania dofinansowania z uwagi na brak prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu praw do spadku, zaś wnioskodawca zakwestionował zasadność wezwania go do złożenia postanowienia sądu o stwierdzeniu praw do spadku po matce i przedłożenia oświadczeń spadkobierców powołując się na zapis § 9 ust 1 i 3 rozporządzenia z 7 września 2009r.
Mając na uwadze powyższe Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, iż postanowienie sądu o nabyciu praw do spadku po zmarłej matce - współwłaścicielce nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rybackiego na których ma być realizowany projekt w zakresie środka "działania wodno- środowiskowe", jak również oświadczenia jej spadkobierców nie mają znaczenia dla kompletności wniosku, skoro w przypadku tego środka ubiegający się o pomoc winien jako załącznik przedstawić kopię dokumentu stwierdzającego prawo do dysponowania nieruchomością na cel związany z realizacją projektu zgodnie z treścią § 41 ust 3 rozporządzenia z 7 września 2009r. w związku z ust 2 pkt 4 Załącznika Nr 2 do rozporządzenia, a wskazane przez skarżącego prawo posiadania nieruchomości jest związane z jej współwłasnością i każdemu ze współwłaścicieli (wobec braku odmiennej w tym zakresie umowy) przysługuje uprawnienie do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej.
W przypadku śmierci jednego ze współwłaścicieli (posiadacza samoistnego), jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą z mocy prawa na spadkobierców, a ci do momentu dokonania działu spadku uprawnieni są do współposiadania przedmiotów należących do majątku spadkowego. Z uwagi na fakt, że po śmierci matki wnioskodawca nie przedstawił żadnej umowy w zakresie prawa posiadania nieruchomości objętej współwłasnością, a prawo do jej dysponowania (posiadania) wywiódł z faktu bycia jej współwłaścicielem organ prawidłowo zażądał uzupełnienia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku i dostarczenie zgody spadkobierców na realizację operacji.
Wskazać bowiem należy iż wg poglądów doktryny mimo niejednolitości stanowisk posiadanie samoistne jest dziedziczne, natomiast zależne tylko wówczas, gdy przysługiwało spadkodawcy w zakresie odpowiadającym treści prawa dziedzicznego.
Wnioskodawca w zakreślonym przez organ terminie złożył stwierdzenie praw do spadku zmarłej matce i oświadczenia spadkobierców (rodzeństwa) wyrażające zgodę na realizację operacji. W ocenie Sądu strona złożonymi dokumentami wykazała spełnienie warunków przyznania pomocy dlatego też brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 14 ust 4 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. U Nr 72 poz. 619) w związku z treścią § 43 ust 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 września 2009r. odmawiając wnioskowanego dofinansowania..
Sąd nie zgadza się bowiem ze stanowiskiem organu, że wymóg uzupełnienia braków w wniosku mógł być zrealizowany jedynie poprzez złożenie prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu spadku, a dopiero na jego podstawie przyjąć należałoby oświadczenia wskazanych w nim spadkobierców wyrażające zgodę na realizację operacji. W tym miejscu wskazać bowiem należy, że otwarcie spadku następuje z chwilą rzeczywistej śmierci spadkodawcy (art. 924 k.c.), a nabycie spadku następuje z mocy samego prawa (art. 925 k.c.) Postanowienie Sądu stwierdzające nabycie spadku ma charakter deklaratywny, nie zaś konstytutywny co oznacza, że należy z nim łączyć tylko znaczenie dowodowe, a nie materialnoprawne. Nie jest ono bowiem wymagane do rozporządzenia spadkiem, czy udziałem spadkowym. W tym znaczeniu wymóg organu do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez złożenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku, a nieuwzględnienie faktu wykazania spadkobierców postanowieniem Sądu z dnia [...] stycznia 2010r. które nie stało się na dzień uzupełnienia braków prawomocne, nie znajduje uzasadnienia.
W polskim systemie prawnym uwzględnić trzeba przede wszystkim treść art. 1025 § 2 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą". Jest to domniemanie ustawowe, skuteczne wobec wszystkich, w tym organów administracji publicznej. Ma ono istotne znaczenie zwłaszcza w sytuacji gdy prawo dopuszcza wzruszenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (względnie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia), które może nastąpić albo przez jego uchylenie (art. 678), albo przez zmianę (art. 679 i 690 § 2 k.p.c.)
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 146 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach wydał na podstawie art. 200 p.p.s.a.