Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R. D. (dalej: "strona", "skarżący") jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta (dalej: "Rzecznik", "organ") z 5 maja 2022 r. o numerze RzPP-DPR-WPL.431.31.35.2022.AA w przedmiocie przyznania świadczenia kompensacyjnego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.
Skarżący zwrócił się do Rzecznika z wnioskiem o przyznanie świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych. We wniosku wskazał, że po przeprowadzeniu szczepienia ochronnego przeciw COVID-19 doznał pogorszenia stanu zdrowia (ostry zawał mięśnia sercowego, zakrzepica tętnic prawej kończyny dolnej, zatorowość płucna i małopłytkowość).
Decyzją z 5 maja 2022 r. organ przyznał skarżącemu świadczenie kompensacyjne z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w wysokości 29 922,61 zł. Rzecznik ustalił, w oparciu o treść wniosku oraz z dokumentację medyczną, że 6 sierpnia 2021 r. skarżący przyjął szczepionkę przeciw COVID-19 Vaccine Janssen firmy Janssen-Cilag International NV. Po kilku dniach skarżący obudził się w nocy z silnym pieczeniem w klatce piersiowej. 16 sierpnia 2021 r. w szpitalnym oddziale ratunkowym szpitala w S-K stwierdzono zawał mięśnia sercowego. Tego samego dnia skarżący został przetransportowany do szpitala w Starachowicach, gdzie wykonano w trybie pilnym koronarografię z użyciem dwóch cewników oraz wprowadzeniem jednego stentu uwalniającego leki do tętnicy wieńcowej (zabieg w znieczuleniu miejscowym).
Następnie skarżący zaczął odczuwać silny ból w prawej nodze na wysokości łydki. W wykonanym badaniu USG prawej kończyny stwierdzono śladowy przyścienny przepływ w tętnicy udowej wspólnej. Z tego powodu strona została przetransportowana na oddział chirurgii naczyniowej szpitala w K.. Po postawieniu diagnozy zakrzepicy u skarżącego wykonano dwukrotnie zabieg arteriografii tętnic kończyny dolnej z kontrastem (zabiegi z nadzorem anestezjologicznym) - 19 sierpnia i 20 sierpnia 2021 roku. W kolejnych dniach pojawiły się bóle w okolicy lewego podbrzusza oraz okolicy lędźwiowej – stwierdzono w związku z tym zatorowość płucną.
Ponadto, na podstawie badań krwi, u strony zdiagnozowano małopłytkowość. Organ uwzględnił opinię Zespołu do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych z 6 kwietnia 2022 r., w której stwierdzono, że u skarżącego wystąpiło działanie niepożądane opisane w Charakterystyce Produktu Leczniczego Vaccine Janssen w postaci zakrzepicy tętnicy prawej kończyny dolnej z małopłytkowością, w wyniku czego strona wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni. W wyniku działania niepożądanego szczepionki wykonano też zabiegi stwarzające podwyższone ryzyko: koronarografia z angioplastyką oraz angiografia z trombolizą. Skutkiem działania niepożądanego szczepionki było ponadto dalsze leczenie po zakończeniu hospitalizacji wymagające zakupu wskazanych w opinii leków.
W tym stanie faktycznym Rzecznik uznał, że w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki przyznania świadczenia kompensacyjnego, o których mowa w art. 17a ust. 1 pkt 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1657), dalej: "ustawa o zapobieganiu", ponieważ: 1) u skarżącego wystąpiło działanie niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego: "COVID-19 Vaccine Janssen zawiesina do wstrzykiwań";
- 2) działanie niepożądane miało związek z przeprowadzonym szczepieniem ochronnym;
- 3) w wyniku wystąpienia działania niepożądanego szczepionki skarżący wymagał hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni. Uzasadniając wysokość przyznanego świadczenia organ wskazał, że wynika ona z długości okresu hospitalizacji (19 dni – 13 125 zł), ilości przeprowadzonych metod diagnostyczno-leczniczych (koronografia oraz dwukrotna arteriografia tętnic 15 000 zł) oraz konieczności zakupu produktów leczniczych niezbędnych do dalszego leczenia (1 797,61 zł). Rzecznik uznał, że koszt zakupu karnetu wstępu do klubu fitness oraz koszt zakupu reklamówek nie wchodzą w zakres kosztów leczenia ani rehabilitacji, bowiem w przedstawionej dokumentacji brak zaleceń lekarskich odnośnie uczestnictwa w zajęciach fitness. Organ uznał również, że nie ma podstaw do podwyższenia kwoty świadczenia o koszty badania Doppler (120 zł) oraz badań i kontroli kardiologicznych (5 wizyt – 750 zł). Rzecznik wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami strona winna przedstawić kopie dokumentacji leczenia lub rehabilitacji wraz z dokumentacją potwierdzającą poniesione koszty. Natomiast skarżący nie podał jakichkolwiek informacji co do podmiotów leczniczych, które wykonały te usługi, dat ich wykonania, jednostkowych cen, czy wreszcie tego jakie badania zostały przeprowadzone. Ponadto wyjaśniono, że świadczenie nie może obejmować wysokości utraconych zarobków oraz takich działań niepożądanych, które nie zostały wymienione w charakterystyce danej szczepionki. W przypadku skarżącego nie mogą być zatem uwzględnione takie problemy zdrowotne jak: zawał serca, zatorowość płuc oraz zapalenie płuc.
Skarżący zaskarżył decyzję Rzecznika z 5 maja 2022 r. w części dotyczącej braku zwiększenia świadczenia kompensacyjnego o kwotę 10 000 złotych. Decyzji tej zarzucił:
naruszenie art. 7, art. 7b, art. 8 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez pominięcie niezwykle istotnej okoliczności znajdującej odzwierciedlenie w materiale dowodowym, a mianowicie pominięcie i nieuzyskanie ze szpitali informacji na temat pobytu skarżącego na OIOM przez okres powyżej 7 dni (sala R na oddziale kardiologii jest salą IOM która umożliwia dokładny 24 h nadzór nad pacjentami znajdującymi się w stanie ciężkim), gdzie zapis wytycznych świadczenia kompensacyjnego jest następujący: "hospitalizacja na oddziale intensywnej terapii lub intensywnej opieki medycznej trwająca powyżej 7 dni zwiększa świadczenie o 10 000 zł" oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania obywatela do organów władzy publicznej, nierozstrzyganie wątpliwości na korzyść strony, niewspółdziałanie ze szpitalami w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy niezbędnego dla ustalenia wysokości należnego świadczenia kompensacyjnego;
naruszenie art. 17a ust. 3 pkt 3 ustawy o zapobieganiu, poprzez jego niezastosowanie i niezwiększenie świadczenia kompensacyjnego skarżącego o 10 000 zł, pomimo tego, że hospitalizacja skarżącego na oddziale intensywnej terapii lub intensywnej opieki medycznej trwała co najmniej 7 dni.
Strona podniosła, że przebywała na oddziale kardiologii na sali "R" która jest salą IOM w szpitalu w S. oraz K., w sumie przez okres powyżej 7 dni, tj. w szpitalu w S. w okresie od 16 sierpnia 2021 r. do 19 sierpnia 2021 r., zaś w szpitalu w K. w okresie od 19 sierpnia 2021 r. do 3 września 2021 r. Powyższe jednak nie zostało uwzględnione przez szpitale w kartach informacyjnych (dane nie są wyszczególniane na kartach wypisu). Zaniechanie to spowodowało problemy w ubieganiu się o odszkodowanie z prywatnego ubezpieczenia. Jednakże ubezpieczyciel zwrócił się bezpośrednio do szpitali o uzupełnienie tych danych i takowe uzupełnienie otrzymał. W ocenie skarżącego organ również winien zwrócić się do szpitali by zasięgnąć potwierdzenia powyższych okoliczności, celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie i właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Rzecznik w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę według powyższych kryteriów sąd nie stwierdził przesłanek do jej uwzględnienia.
Kwestie związane z funduszem kompensacyjnym, jego statusem, z wnioskiem o wypłatę świadczeń, wysokością świadczeń itp. zostały uregulowane w art. 17a -17i ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ("ustawa o zapobieganiu"). Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o zapobieganiu, w przypadku gdy w wyniku szczepienia ochronnego, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7, u osoby, u której zostało przeprowadzone to szczepienie, wystąpiły w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, w wyniku których: 1) osoba ta wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni albo 2) u osoby tej wystąpił wstrząs anafilaktyczny powodujący konieczność obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć albo hospitalizacji przez okres krótszy niż 14 dni - osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, zwanego dalej "Funduszem".
Ust. 2 art. 17a ustawy o zapobieganiu reguluje wysokość świadczenia kompensacyjnego, która jest uzależniona od tego czy nastąpił wstrząs anafilaktyczny oraz od okresu hospitalizacji. W wypadku wystąpienia w związku ze szczepieniem wstrząsu anafilaktycznego i konieczności obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym to wysokość świadczenia wynosi 3 000 zł. Natomiast w wypadku konieczność hospitalizacji krócej niż 14 dni po takim wstrząsie wysokość świadczenia wynosi 10 000 zł. Natomiast w wypadku hospitalizacji trwającej od 14 dni, wysokość świadczenia uzależniona jest od długości hospitalizacji i wynosi proporcjonalnie do okresu hospitalizacji od 10 000 do maksymalnie 100 000 zł w przypadku hospitalizacji trwającej powyżej 120 dni. W tym, w przypadku hospitalizacji trwającej od 14 do 30 dni, świadczenie wynosi od 10 000 zł do 20 000 zł proporcjonalnie do okresu hospitalizacji (art. 17a ust. 2 pkt 3 ustawy o zapobieganiu). Świadczenie to jest dodatkowo podwyższane w następujących przypadkach określonych w ust. 3 tego przepisu: 1) zabiegu operacyjnego w znieczuleniu ogólnym - o 15 000 zł;
- 2) innego niż określony w pkt 1 zabiegu operacyjnego albo metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko - o 5000 zł;
- 3) hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii lub intensywnej opieki medycznej trwającej co najmniej 7 dni - o 10 000 zł;
- 4) hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii lub intensywnej opieki medycznej trwającej dłużej niż 30 dni - o 20 000 zł. Ponadto zgodnie z ust. 4 świadczenie kompensacyjne obejmuje również zwrot kosztów dalszego leczenia lub rehabilitacji po zakończeniu obserwacji lub hospitalizacji, w kwocie nie wyższej niż 10 000 zł. Jednakże łączna suma świadczenia kompensacyjnego nie może być wyższa niż 100 000 zł (art. 17a ust. 5 ustawy o zapobieganiu). Świadczenie kompensacyjne przyznaje Rzecznik (art. 17a ust. 6), po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (art. 17d ust. 1 ustawy o zapobieganiu), w ramach którego wydawana jest opinia przez Zespół do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych (dalej "Zespół"). W myśl art. 17d ust. 2 ustawy o zapobieganiu do zadań Zespołu należy wydawanie, w toku postępowania w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego, opinii dotyczących wystąpienia działania niepożądanego wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, po podanej szczepionce albo podanych szczepionkach i jego skutków. Rzecznik i upoważnieni przez niego członkowie Zespołu posiadają na mocy art. 17f ustawy o zapobieganiu dostęp do dokumentacji medycznej niezbędnej do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia. Rzecznik jest także uprawniony do żądania od wnioskodawcy lub podmiotu leczniczego przedłożenia w określonym terminie dokumentacji medycznej (art. 17g ust. 4 ustawy o zapobieganiu). Rzecznik po uzyskaniu opinii, o której mowa w art. 17d ust. 2, wydaje decyzję administracyjną w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego i jego wysokości albo odmowy przyznania tego świadczenia. Decyzja ta jest ostateczna (art. 17g ust. 1 ustawy o zapobieganiu), w terminie 2 miesięcy od wpływu kompletnego wniosku i na tę decyzję przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 17g ust. 3 ustawy o zapobieganiu).
W rozpoznawanej sprawie organ zastosował w sposób prawidłowy przytoczone wyżej przepisy. Organ rozpoznał sprawę skarżącego na podstawie uzyskanej od podmiotów leczniczych dokumentacji medycznej, dotyczącej hospitalizacji strony, która nastąpiła po szczepieniu ochronnym przeciw COVID-19 oraz przedstawionej przez skarżącego dokumentacji kosztów dalszego leczenia, poniesionych w związku z wystąpieniem niepożądanych działań szczepionki. Rzecznik uzyskał wymaganą przepisami opinię Zespołu do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, a także załączył do akt Charakterystykę Produktu Leczniczego wskazującą m.in. działania niepożądane szczepionki COVID-19 Vaccine Janssen. Do akt dołączono ponadto wydruki z ksiąg rejestrowych podmiotów leczniczych, w których skarżący był hospitalizowany. Zgromadzony materiał dowodowy jest wyczerpujący i pozwalał na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.
Organ oparł swoją decyzję na dokumentach i opinii Zespołu, które są ze sobą spójne, nie pozostają w jakiejkolwiek sprzeczności. Sąd nie posiada specjalistycznej wiedzy medycznej i kompetencji by kwestionować fachowość opinii Zespołu, a w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie ma możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego. W skład Zespołu wchodzą lekarze z bardzo dużą wiedzą oraz doświadczeniem zawodowym i jest to organ ustawowo umocowany do wydawania opinii w przedmiocie wystąpienia działania niepożądanego wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, po podanej szczepionce albo podanych szczepionkach i jego skutków (patrz art. 17d ust. 1 i 4 ustawy o zapobieganiu).
Zatem skoro Rzecznik oparł swoje rozstrzygnięcie na dokumentacji medycznej, opinii Zespołu oraz Charakterystyce Produktu Leczniczego, to w żaden sposób nie można stwierdzić wadliwości takiego rozstrzygnięcia.
Niezasadny jest podnoszony przez skarżącego zarzut nieuwzględnienia przez organ okoliczności przebywania przez skarżącego na oddziale intensywnej terapii lub intensywnej opieki medycznej trwającej co najmniej 7 dni. Organ w ramach postępowania wyjaśniającego zwrócił się do podmiotów leczniczych, w których skarżący był hospitalizowany do przesłanie dokumentacji medycznej pacjenta za okres hospitalizacji podany przez skarżącego we wniosku. Z przesłanej przez podmioty lecznicze dokumentacji medycznej wynika, że skarżący w analizowanym okresie przebywał w następujących oddziałach: szpitalnym oddziale ratunkowym, chirurgii naczyniowej i angiologii oraz oddziale kardiologicznym. W dokumentacji medycznej strony nie ma wpisu w przedmiocie przebywania przez skarżącego na oddziale intensywnej terapii lub intensywnej opieki medycznej. Ze znajdujących się w aktach sprawy wydrukach ksiąg rejestrowych podmiotów leczniczych wynika, że w obu podmiotach, w których skarżący był hospitalizowany znajdują się oddziały anestezjologii i intensywnej terapii, natomiast w oddziałach, w których był skarżący hospitalizowany nie wykazano łóżek intensywnej opieki medycznej.
Skarżący w żaden sposób nie podważył prawdziwości i kompletności przekazanej przez podmioty lecznicze dokumentacji medycznej, wobec czego organ nie miał obowiązku prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego na okoliczności, które w sposób niebudzący wątpliwości zostały stwierdzone w tej dokumentacji.
Podkreślenia wymaga, że prowadzone przez Rzecznika postępowanie w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego ma charakter uproszczonej procedury administracyjnej, której celem jest szybkie załatwianie spraw dotyczących przyznania ustalanego ryczałtowo odszkodowania za wystąpienie niepożądanych następstw zdrowotnych związanych z poddaniem się szczepieniu ochronnemu określonemu w przepisach, enumeratywnie wymienionych w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Natomiast w sytuacji gdy strona uważa, że przysługujące jej na podstawie przepisów ustawy o zapobieganiu świadczenie kompensacyjne nie rekompensuje w pełni uszczerbku poniesionego przez nią na skutek poddania się szczepieniu, ma możliwość dochodzenia w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym pełnego odszkodowania i zadośćuczynienia za wystąpienie ujemnych następstw przyjęcia szczepionki. Zgodnie bowiem z art. 17e ust.17 ustawy o zapobieganiu postępowania w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego nie wszczyna się, a wszczęte postępowanie umarza się, w przypadku gdy w związku z przeprowadzonym szczepieniem ochronnym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7, Skarb Państwa wypłacił wnioskodawcy zadośćuczynienie lub odszkodowanie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu wydanego w postępowaniu cywilnym, związane z wystąpieniem działań niepożądanych po podanej szczepionce albo podanych szczepionkach, albo toczy się postępowanie cywilne w tej sprawie.
Zgodnie z art. 17e ust.18 ustawy o zapobieganiu przyznane świadczenie kompensacyjne jest zaliczane na poczet zadośćuczynienia lub odszkodowania w postępowaniu cywilnym związanym z wystąpieniem działań niepożądanych po podanej szczepionce albo podanych szczepionkach.
Reasumując uznać należy, że nie doszło do naruszeń przepisów wymienionych w skardze, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy i dysponował materiałem wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia. Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów prawa procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie zawiera wszelkie określone prawem elementy. Organ w sposób wystarczający wyjaśnił również motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, a uzasadnienie postanowienia spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.