Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R.K. (dalej jako Skarżący, Beneficjent) jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dyrektor ARiMR) w W. z [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. (Kierownik ARiMR) z [...] lutego 2017 r. nr [...] w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Decyzje te zostały wydane w następującym stanie faktycznym:
Na podstawie wniosku R.K. z [...] maja 2011 r., Kierownik ARiMR decyzją nr [...] z [...] listopada 2011 r. przyznał beneficjentowi płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 4 407,95 zł z tytułu Jednolitej płatności obszarowej. Płatność wskazana w ww. decyzji została zrealizowana w dniu 13 stycznia 2012 r. na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta we wniosku o wpis do ewidencji producentów.
Wskutek rozpatrzenia odwołania, Kierownik ARiMR decyzją nr [...] z [...] stycznia 2012 r. uchylił w całości decyzję nr [...] z [...] listopada 2011 r. i przyznał R. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 4 497,91 zł z tytułu Jednolitej płatności obszarowej. Płatność w kwocie 89,96 zł stanowiąca dopłatę została zrealizowana w dniu 6 marca 2012 r. na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta we wniosku o wpis do ewidencji producentów.
W dniu [...] listopada 2015 r. Kierownik ARiMR wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z [...] stycznia 2012 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
W związku z powyższym, Kierownik ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił przyznania R.K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 oraz nałożył sankcję wieloletnią w kwocie 1 861,69 zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor ARiMR decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2016 r.: uchylił w całości decyzję z [...] stycznia 2016 r. i decyzję z [...] stycznia 2012 r., oraz odmówił przyznania R.K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 i nałożył sankcję wieloletnią w wysokości 1 861,69 zł.
R.K. nie skorzystał z prawa wniesienia skargi na ww. rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Z uwagi na powyższe, zawiadomieniem z [...] listopada 2016 r. R.K. został poinformowany przez Kierownika ARiMR o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na podstawie decyzji z [...] stycznia 2012 r.
Następnie w dniu [...] lutego 2017 r. Kierownik ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu R.K. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 4 497,91 zł.
W wyniku wniesionego odwołania, Dyrektor ARiMR wydał decyzję z [...] czerwca 2017 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika ARiMR z [...] lutego 2017 r.
Organ odwoławczy wskazał - odnosząc się do ewentualnej kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności – że, w rozpatrywanej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 w wysokości 4 497,91 zł z tytułu Jednolitej płatności obszarowej przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Zatem w odniesieniu do ww. nienależnie pobranej płatności nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 49 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2017 r., poz. 278), zgodnie z którym Kierownik ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Dyrektor ARiMR podkreślił, że postępowanie dotyczące przyznania płatności poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. Sprawa przyznania płatności stanowiła przedmiot odrębnego postępowania zakończonego wydaniem przez Dyrektora ARiMR decyzji nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. A skoro strona nie podważyła ustaleń organu, to w postępowaniu w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zakończonego zaskarżoną decyzją organ zobowiązany był uwzględnić ustalony w sprawie przyznania płatności stan faktyczny i na jego podstawie wydać decyzję ustalającą kwotę do zwrotu.
Jak stwierdził organ odwoławczy wznowienie postępowania w sprawie przyznania R.K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 zostało dokonane m.in. w oparciu o protokół z czynności kontrolnych nr [...] przeprowadzonych w gospodarstwie strony w dniach 18 sierpnia - 11 września 2014 r. Na podstawie ww. protokołu Kierownik ARiMR stwierdził, iż na działce rolnej A o powierzchni deklarowanej 2,62 ha również w roku 2011 nie była prowadzona działalność rolnicza. W dniu wydania ww. decyzji Kierownik ARiMR nie był w posiadaniu informacji, iż R.K. zadeklarował do uzyskania płatności grunty rolne nieużytkowane rolniczo, a z przeprowadzonych czynności kontrolnych w gospodarstwie strony wynika, iż działka rolna A nie była użytkowana rolniczo także w 2011 r.
Odnosząc się do kwestii poruszonych w odwołaniu, organ II instancji zaznaczył, że postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia R.K. kwoty nienależnie pobranych płatności było prowadzone z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ rozpatrzył całokształt materiału dowodowego, w sposób wyczerpujący, a treść uzasadnienia decyzji wskazuje, jakie dokumenty i dowody zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku, jakie dowody zostały uznane za udowodnione.
Organ - analizując zastosowane w sprawie art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r. str.
48) – wskazał, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, przekazane na rachunek bankowy R.K. w dniach 13 stycznia 2012 r. oraz 6 marca 2012 r., bezsprzecznie nie wynikały z pomyłki ARiMR. A po stronie wnioskodawcy leżał obowiązek wskazania rzeczywistej powierzchni spełniającej warunki przyznania płatności określone w ustawie z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ponadto beneficjent nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego informowania ARiMR na piśmie o okolicznościach mogących wpłynąć na nienależne przyznanie płatności, nie skorzystał również z prawa do złożenia zmiany do wniosku czy też wycofania działek z wniosku (art. 14 i art. 25 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009).
Dyrektor ARiMR podniósł również kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu płatności, wskazując, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu (art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.).
W niniejszej sprawie – zdaniem organu - właściwym aktem była wydana w dniu [...] kwietnia 2016 r. decyzja uchylająca decyzję organu I instancji i orzekająca o odmowie przyznania R.K. płatności za rok 2011. Tym samym w realiach niniejszej sprawy od dnia dopuszczenia się nieprawidłowości, tj. 18 maja 2011 r. do dnia wydania decyzji [...] kwietnia 2016 r. upłynęło więcej niż 4 lata. Jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Co prawda termin przedawnienia wskazany w art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 dla nienależnie pobranej płatności za rok 2011 już minął, jednakże mając na uwadze art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. Kierownik ARiMR zobowiązany był do ustalenia R.K. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 w wysokości 4 497,91 zł.
Pismem z 14 lipca 2017 r. R.K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora ARiMR z [...] czerwca 2017 r., w której wniósł o uchylenie jej w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika ARiMR z [...] lutego 2017 r.
Jak wyjaśnił autor skargi na podstawie protokołu z czynności kontrolnych, które odbyły się w jego gospodarstwie ustalono rozbieżności co do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej w latach 2011-2013 na działce rolnej A o nr ew. [...], gdyż na całej działce stwierdzono siewki drzew oraz chwasty wieloletnie (zastosowano kod DR 18). Tymczasem Skarżący stoi na stanowisku, że z akt sprawy, w tym z fotografii nr 929 i 930 wynika, że wskazane chwasty w rzędach wyrosły od maja do sierpnia. Podkreślił, iż w prowadzonej produkcji rolnej nie stosuje herbicydów, które powodują drobnienie owoców i drzewa pestkowe są na nie wrażliwe. Na działce ew. nr [...] są chwasty takiej samej wielkości, jak na działce ew. nr [...]. Stwierdzenie organu, że są to chwasty wieloletnie i że takie chwasty były w 2011 r. jest w ocenie Skarżącego krzywdzące i sprzeczne ze stanem faktycznym.
Skarżący jest przekonany, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego narusza reguły swobodnej oceny dowodów oraz wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi.
Pismem z 28 sierpnia 2017 r. Skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w treści skargi i wyjaśnił, że w dniu 5 stycznia 2011 r. zawarł umowę długoterminową na zakup surowca nr [...] z firmą "M.", która potwierdza, iż Skarżący prowadził produkcję rolną w zakresie podważanym przez organ. Autor pisma zaznaczył, iż od 2011 r. zintensyfikował produkcję czereśni, co czyni nie zasadne stanowisko organu, jakoby jej zaniechał. Przedłożył również fakturę z 15 lipca 2013 r. na zakup 27 ton wapna nawozowego, co również w jego ocenie świadczy o intensyfikacji produkcji rolnej, a nie o jej zaniechaniu.
Pismem z 22 stycznia 2018 r. Skarżący podtrzymał wcześniej prezentowane stanowisko w sprawie.
W trakcie rozprawy w dniu 8 lutego 2018 r. na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.) Sąd postanowił połączyć niniejszą sprawę o sygn. akt V SA/Wa 1436/17 ze sprawą V SA/Wa 1437/17 (dotyczy skargi R.K. na decyzję Dyrektora ARiMR z [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów w ramach systemów wsparcia bezpośredniego), do łącznego rozpoznania i odrębnego wyrokowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja, utrzymująca w mocy decyzję, ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011.
Tryb i warunki ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm.), dalej ustawa o ARiMR. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1 (ust. 1a). Właściwy w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie: 1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, 2) czy istnieje obowiązek jej zwrotu, a także 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot.
W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że skarżącemu na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] wypłacono tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2011 r. kwotę 4.407,95 zł (jednolita płatność obszarowa), jak również co do tego, że powyższa decyzja została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego ostateczną decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...] kwietnia 2016 r., odmawiającą skarżącemu przyznania wnioskowanych płatności, zaś Skarżący nie skorzystał z prawa do wniesienia na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Skutkiem tego, że decyzja odmawiająca płatności ma walor ostateczności jest to że strona nie ma obecnie możliwości kwestionowania wynikających z tej decyzji ustaleń w ramach skargi na decyzję wydaną w trybie art. 29 ustawy o ARiMR. Kwestie merytoryczne, takie jak zasadność i podstawy prawne odmowy przyznania stronie płatności, mogły być badane wyłącznie w tamtym postępowaniu.
W konsekwencji Sąd nie mógł w ramach obecnie prowadzonego postępowania uwzględnić podniesionych w skardze zarzutów odnoszących się do nieprawidłowych ustaleń odnoszących się do utrzymywaniem gruntów rolnych w należytej kulturze rolnej. Są to bowiem zagadnienia istotne dla rozstrzygnięcia kwestii zasadności odmowy przyznania płatności, które to były już objęte wspomnianą decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r.
Biorąc zatem pod uwagę, że skarżący faktycznie otrzymał tytułem płatności za 2012 r. kwotę 4.128,92 zł wynikającą z decyzji z dnia [...] listopada 2011 r., która została potem wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją odmawiającą mu przyznania płatności, a jak wyjaśniono powyżej brak jest obecnie możliwości podważenia podstaw odmowy przyznania płatności, to stwierdzić trzeba, że skarżącemu wypłacono ze źródeł wskazanych w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR środki nienależne.
Stwierdzenie, że dokonano płatności nienależnie lub w nadmiernej wysokości co do zasady skutkuje obowiązkiem jej zwrotu. Zostało to wyartykułowane wprost w art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Odsetki naliczane są w sposób wskazany w ust. 2 art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009.
Organ w zaskarżonej decyzji przeanalizował sformułowane w art. 49 ustawy o płatnościach przesłanki odstąpienia od ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o których mowa w art. 29 ustawy o ARiMR. W myśl tego przepisu Kierownik BP ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności obszarowych, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1306/2013. Stosując wynikające z tych przepisów zasady przeliczenia, organ wyliczył równowartość 100 euro jako 440,50 zł, którego to wyniku skarżący nie kwestionował. Tym samym słusznie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranej płatności obszarowej.
Dalsze przesłanki wyłączające zwrot płatności pobranej nadmiernie zostały zawarte w art. 80 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1122/2009. Zgodnie z treścią tej regulacji, obowiązek zwrotu nienależnej płatności, o jakiej mowa w ust. 1 tego artykułu, nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczeniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie występuje wtedy, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie zachodziła, gdyż organ nie posiadał przed dniem kontroli w dniu [...].08.2014 r. informacji o nieużytkowaniu rolniczym zgłoszonych do płatności gruntów. Do zakwestionowania prawa strony do otrzymania płatności w stosunku do powierzchni działki A doszło bowiem na skutek stwierdzenia (w wyniku kontroli na miejscu), że przestały one być użytkowane rolniczo, przy czym stan ten musiał istnieć już w 2011 r., skoro na działce stwierdzono występowanie chwastów wieloletnich oraz siewek drzew - a więc były to okoliczności wywołane działaniem/zaniechaniem samego skarżącego.
To skarżący ponosi zatem również odpowiedzialność za nienależną wypłatę świadczeń, jako że zostały mu one przyznane i przekazane na podstawie danych podanych przez niego we wniosku o przyznanie płatności. Rolnik składając wniosek i deklarując określone dane odpowiada za ich zgodność ze stanem faktycznym. Składając wniosek oświadcza ponadto, że znane mu są zasady i warunki przyznawania płatności oraz ich zwrotu, wobec czego brak jest podstaw do powoływania się obecnie przez skarżącego na brak świadomości, że dopuścił się naruszenia prawa oraz na działanie w zaufaniu do organu. Zasadnie zatem w rozpoznawanej sprawie organu uznały, że nie zachodziły przesłanki wyłączające zwrot nienależnie otrzymanej płatności, o jakich mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1122/2009.
Sąd nie stwierdził także innego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) czy też zasady informowania stron postępowania (art. 9 k.p.a.). Zaskarżona decyzja spełnia wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawiera wyczerpujące uzasadnienia faktycznego i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Argumentacja przedstawiona przez organ jest spójna, logiczna i nie zawiera sprzeczności. Organ wydający zaskarżoną decyzję działał na podstawie i w granicach obowiązującego prawa zgodnie z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności.
Reasumując sąd uznał, że decyzja odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.