Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] maja 2004 r. pan J. S. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie, że jest ofiarą represji wojennych, o których mowa w ustawie z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Uzasadniając swoją prośbę wskazał artykuły 3 i 4 ww. ustawy, jako dające podstawę aby przyznać mu "uprawnienia kombatanckie za represje eksterminacyjne" jakich doznał "w więzieniach, obozach, transporcie deportacyjnym a także w czasie wykonywania przymusowych robót w gospodarstwie rolnym i na linii okopów frontowych," kiedy to pozostawał "stale w dyspozycji [...] władz bezpieczeństwa [...]". Wskazał, że jego ojciec był żołnierzem zawodowym, a on jako dziecko żołnierza został w dniu mobilizacji [...] sierpnia 1939 r. wywieziony z rozkazu pułkownika S. D. w [...] lasy i zakwaterowany we wsi B. gm. [...].
Podał również, że został aresztowany przez [...] w dniu [...] grudnia 1942 r. i osadzony w areszcie w [...], następnie przetransportowany do obozu [...] w L. i osadzony w obozie o nazwie [...]. Dnia [...] stycznia 1943 r. został deportowany w głąb [...], a pobyt w obozach miał charakter eksterminacyjny.
Jako dowód pobytu w obozie wskazał zapis w "[...]" jego matki M. S. Wskazał, że na tereny [...] przywieziono w transportach [...] jego matkę i siostry. Z W. przewieziono go już wraz z rodziną do podobozu [...], skąd zostali skierowani do wsi Z., gdzie pracował u gospodarza o nazwisku F. Podniósł, że był poddany represjom [...] w wieku 8-11 lat, nie był natomiast robotnikiem przymusowym.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] odmówił potwierdzenia, że pan J. S. został odebrany rodzicom w celu eksterminacji. W uzasadnieniu decyzji Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, tj. okoliczności odebrania dzieci rodzicom w celu poddania eksterminacji lub wynarodowieniu. Stwierdził, że ponieważ zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. pkt 2 lit b ww. ustawy o kombatantach organ szczegółowo pisemnie poinformował wnioskodawcę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i poprosił o nadesłanie szczegółowej relacji dotyczącej eksterminacji oraz dowodów i zeznań świadków mogących potwierdzić okoliczności doznanych przez wnioskodawcę represji.
Ponieważ wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności ani merytorycznych wyjaśnień Prezes Instytutu rozpatrzył wniosek na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału i uznał, że nie daje on podstaw do potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Przypomniał, że art. 4 ust. 2 ustawy mówi o odebraniu dziecka rodzicom w celu poddania eksterminacji, aby zatem były spełnione przesłanki określone w tym przepisie musi mieć miejsce okoliczność odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji. Dokonując analizy materiału dowodowego organ stwierdził, że wnioskodawca nie został odebrany rodzicom, lecz razem z matką i rodzeństwem został deportowany do [...] i przebywał na robotach przymusowych od 1942 r do [...] 1945 r.
Organ orzekający wyjaśnił ponadto, że decyzją z [...] grudnia 2002 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych przyznał J. S. prawo do świadczenia wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, wcześniej odmawiając przyznania uprawnień kombatanckich wynikających z art. 4 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego " z uwagi na brak udokumentowania wniosku".
Reasumując Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że nie może stanowić tytułu prawnego do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie fakt przebywania przez wnioskodawcę wraz z matką na robotach przymusowych, praca przymusowa może natomiast stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., które to świadczenie wnioskodawca otrzymał.
Orzekając w sprawie ponownie Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję własną z [...] stycznia 2005 r.
W skardze z dnia [...] kwietnia 2005 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o zmianę decyzji i zarzucił, że w obu decyzjach nie został uznany fakt doznanych przez niego represji wojennych, o których mowa:
- - w art. 3 ust. 2, ponieważ pozostawał jako osadzony przez [...] miesięcy w dyspozycji [...] władz bezpieczeństwa,
- - w art. 4 ponieważ podlegał jako dziecko represjom wojennym jako dziecko S. odmawiającego podpisania [...], przebywał w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a dzieci tam osadzone pozostawały w dyspozycji [...] władz bezpieczeństwa..
Zarzucił, że uzasadnienie decyzji " jest bez podbudowy prawnej" - nie powołuje bowiem przepisów prawa [...], które było podstawą do aresztowania i deportacji skarżącego z G. w głąb [...] w 1942 r.
Oświadczył również, że nigdy nie występował do Prezesa IPN o "potwierdzenie represji, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r."
W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniach obu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zasadą wynikającą z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest, że organem orzekającym w sprawach uregulowanych tą ustawą jest Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Wyjątki od tej zasady ustanowione zostały w art. 8 ust. 2 ww. ustawy o kombatantach... Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 1 prezes sądu okręgowego potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, tj. okoliczność pobytu w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza, na wniosek zainteresowanego fakt podlegania represjom wojennym lub okresu powojennego, o których mowa:
- a) w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy tj. potwierdza okresy osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944 -1956 za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość oraz
- b) w art. 4 ust. 2 ustawy tj. potwierdza fakt odebrania dzieci rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Przedstawione przez J. S. okoliczności wskazują, że nie domagał się on potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art.4 ust.1 pkt 4 ustawy. W takiej sytuacji Prezes IPN mógł rozpoznać wniosek wyłącznie w zakresie okoliczności określonych w art. 4 ust. 2 ustawy.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu przeprowadził w sprawie postępowanie dowodowe, w ramach którego przeprowadził kwerendę w zasobach własnych IPN oraz w celu uzyskania niezbędnych dokumentów w sprawie wystąpił do l/ Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, 2/ Fundacji P., 3/ Archiwum Państwowego w G., 4/ Archiwum Państwowego w L., 5/ Państwowego Muzeum S., 6/ Archiwum Państwowego w K. Z instytucji tych nie uzyskał informacji, które potwierdzałyby fakt odebrania skarżącego rodzicom lub fakt jego pobytu we wskazanych obozach [...].
Z Fundacji P. uzyskał natomiast wystawione przez matkę skarżącego M. S. poświadczenie, że w [...] 1942 r została wraz z trójką dzieci, w tym wnioskodawcą wywieziona w transporcie robotników przymusowych do [...], do obozu pracy w [...], a następnie do gospodarstwa rolnego M.., gdzie pracowali do wyzwolenia w [...]1945 r., potwierdzenie J. G., że J. S. w latach 1942-1945 pracował w gospodarstwie rolnym i potwierdzenie wnioskodawcy, że J. G. w latach 1942-45 pracował w tym samym gospodarstwie rolnym. Fakt pobytu na robotach skarżącego wraz z matką potwierdza również wpis w "[...]" jego matki M. S. W wyniku prawidłowo, w ocenie sądu, przeprowadzonego postępowania dowodowego Prezes IPN nie uzyskał żadnych dowodów, które wskazywałyby na fakt odebrania skarżącego rodzicom oraz osadzenia go w obozach [...]. Wręcz przeciwnie zebrany materiał dowodowy nakazuje przyjąć, że J. S. przebywał w czasie wojny z matką, która wraz z dziećmi została wywieziona na roboty do [...], a następnie do gospodarstwa rolnego we wsi Z., gdzie przebywała na robotach przymusowych wraz z dziećmi do [...] 1943 r.
W związku z powyższym Prezes Instytutu Pamięci Narodowej uznał, że w odniesieniu do J. S. brak jest podstaw do potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Należy podkreślić, że Prezes IPN nie posiadał w świetle przytoczonych wyżej przepisów ustawy o kombatantach uprawnień do orzekania w przedmiocie spełnienia przez J. S. przesłanek określonych w art. 3 tej ustawy.
Należy zaznaczyć, że zgodnie z informacją uzyskaną z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych J. S. decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] grudnia 2002 r. otrzymał prawo do świadczenia wynikającego z ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że uzasadnienie decyzji nie posiada podbudowy prawnej ponieważ nie powołano w nim obowiązujących w czasie wojny przepisów [...], które w ocenie skarżącego były podstawą do jego aresztowania i deportacji. Organy orzekające Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązane są do orzekania w oparciu o przepisy obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej i należy stwierdzić, że Prezes IPN orzekał w oparciu o prawidłowo powołane przepisy obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej. Na marginesie sprawy, w celu podkreślenia szerokiego zakresu przeprowadzonego postępowania dowodowego należy zaznaczyć, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się przepisy wydane przez urząd generalnego gubernatora w K. w 1939 r. dot. między innymi wprowadzenia przymusu pracy dla polskiej ludności [...].
W związku z powyższym sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a przy jej wydawaniu nie zostały naruszone przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.
Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd orzekł jak w sentencji wyroku.