Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w którym oświadczył, iż nie jest w stanie ponieść kosztów obsługi adwokackiej i kosztów sądowych. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i synami, zamieszkują w mieszkaniu o pow.... m². Żona skarżącego uzyskuje dochody z pracy w wysokości... zł, dochody synów ani ich stan majątkowy nie są znane skarżącemu.
W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie skarżący wskazał, iż pozostaje na utrzymaniu żony, z którą posiada... rozdzielność majątkową. Skarżący posiada samochód i spółdzielcze prawo własności mieszkania, nie posiada oszczędności i kont bankowych. Synowie i żona nie udzielają mu informacji na temat swoich dochodów i kont. Ponadto skarżący wskazał, iż czynsz za mieszkanie wynosi...zł, opłaty za energię, Internet i telewizję wynoszą...zł, wydatki na życie dla skarżącego i żony wynoszą...zł. Skarżący nie posiada żadnych zasobów finansowych ani dochodów. Do oświadczenia skarżący załączyć potwierdzenia przelewów za media oraz zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Przedmiotem skargi A. E. jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, zatem skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy.
W związku z tym, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie.
Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa.
Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.
Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu możliwości finansowych strony.
W związku z powyższym zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu (wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika), z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe.
Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku.
Skarżący wskazał, co prawda, iż nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, jak również nie posiada oszczędności pieniężnych jednak zauważyć należy, iż jego małżonka jest czynna zawodowo i uzyskuje regularne świadczenia z tytułu zatrudnienia w wysokości ponad...zł miesięcznie, a skarżący - zgodnie z oświadczeniem - pozostaje na jej utrzymaniu. W związku z powyższym nie ma tutaj żadnego znaczenia fakt, iż małżonków obowiązuje umowa wyłączająca wspólność majątkową. Nie może ona uzasadniać również skarżącego w zakresie w jakim nie chce on udzielić informacji na temat stanu majątkowego małżonki, w szczególności stanu środków zgromadzonych na rachunku bankowym, czy też dokonywanych na nim operacji finansowych.
Zauważyć również należy, iż skarżący był w stanie załączyć do oświadczenia potwierdzenia transakcji z tytułu opłat za media dokonane właśnie z rachunku bankowego małżonki. Wskazać również należy, iż małżonkowie są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego i nie mają żadnych zaległości wobec spółdzielni.
Stwierdzić również należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie samochodu osobowego. Bez względu na rodzaj pojazdu tzn. jego markę i rok produkcji nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z eksploatacją samochodu. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza.
Odnosząc się do oświadczenia skarżącego, iż nie jest mu również znany stan majątkowy ani dochody synów wskazać należy, iż w sytuacji pozostawania osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy z kimś we wspólnym gospodarstwie domowym, sytuacja materialna na potrzeby instytucji prawa pomocy jest ustalana dla całego wskazanego gospodarstwa domowego osoby wnioskującej. Stąd konieczność wskazania w oświadczeniu również stanu majątkowego i dochodów wszystkich osób pozostających z wnioskującym we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak oświadczenia w tym zakresie uniemożliwia tym samym ustalenie wysokości właściwych (realnych) dochodów we wskazanym gospodarstwie domowym oraz ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny.
Niemniej jednak zauważyć, należy iż w przedmiotowej sprawie już sama wysokość wskazanych dochodów małżonki (ponad... zł) nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Po uwzględnieniu wskazanych niezbędnych kosztów utrzymania tj.... zł należało stwierdzić, iż sytuacja finansowa w jakiej znajduje się skarżący nie jest na tyle ciężka, aby uniemożliwiała poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, powodując uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał tego, pozostawiając wiele wątpliwości co do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.