Uzasadnienie
W terminie do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi z powodu jej niedopuszczalności skarżący W. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzupełniając braki formalne wniosku, skarżący sprecyzował, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną oraz odległość miejscowości, w której mieszka (B.) od siedziby Sądu. Oświadczył, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku ani dochodów; jest zadłużony wobec gminy, banku i Agencji Nieruchomości Rolnych. Nie ponosi też żadnych wydatków.
Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia 30 listopada 2016 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to zobowiązano do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież),
- b) oświadczenie czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano go do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie,
- c) wskazanie względem jakich podmiotów i na jaką kwotę skarżący jest aktualnie zadłużony wraz z dokumentami potwierdzającymi te dane,
- d) ewentualnie nadesłanie innych dokumentów potwierdzających aktualną sytuację majątkową skarżącego.
W wykonaniu wezwania Sądu skarżący (w piśmie z 19 grudnia 2016 r.) podał, że nie korzysta z pomocy społecznej. Natomiast korzysta z pomocy państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawach cywilnych zawisłych przed Sądem Rejonowym w B., któremu znany jest fakt bankructwa skarżącego. Skarżący oświadczył również, iż posiadał rozliczeniowy rachunek bankowy, ale "jest nieczynny z uwagi na wypowiedzenie przez bank". Stwierdził, że nie wie, czy ten rachunek aktualnie funkcjonuje, ale nie ma na nim oszczędności ani żadnych obrotów. Do przedmiotowego pisma załączył kserokopie następujących dokumentów:
- • postanowienia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji,
- • [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia dalszej bezskuteczności egzekucji,
- • zawiadomienia [...] o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu na wniosek wierzyciela – [...] S.A., w którym należność główna wynosi 113.462,94 zł,
- • [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia dalszej bezskuteczności egzekucji,
- • postanowienia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności zadłużenia z majątku zobowiązanego w sprawie, w której wierzycielem jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a należność główna wynosi 22.259,39 zł,
- • skierowanego do skarżącego ostatecznego wezwania do zapłaty wystawionego przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. z siedzibą w P. z dnia [...] października 2016 r., wskazującego, że należność skarżącego względem Agencji obejmuje kwotę 1.149.019,85 zł,
- • zarządzenia [...] o umorzeniu skarżącemu kosztów sądowych w kwocie 78,37 zł,
- • postanowienia starszego referendarza sądowego Sądu Rejonowego w B. [...] o zwolnieniu skarżącego od opłaty od zażalenia oraz ustanowieniu dla niego radcy prawnego z urzędu,
- • postanowienia Sądu Rejonowego w B, [...] o zwolnieniu dłużnika W. K. od opłaty od zażalenia ze względu na znaną Sądowi z urzędu wysokość zadłużenia W. K.;
- • postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1161/15 o uchyleniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z 19 października 2015 r., sygn. akt III SAB/Gd 23/15 w przedmiocie prawa pomocy,
- • postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego w L. [...] o zwolnieniu dłużnika W. K. w całości od opłaty od zażalenia w kwocie 30 zł,
- • zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. [...]b o umorzeniu skarżącemu kosztów sądowych w kwocie 3.474,97 zł,
- • postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w S. [...] o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowieniu dla niego radcy prawnego z urzędu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.).
Podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce właśnie w niniejszej sprawie, przy czym odpowiedź skarżącego na wezwanie Sądu nie jest kompletna i spójna.
Skarżący bowiem nie wyjaśnił kto zapewnia mu utrzymanie, skoro nie osiąga żadnych dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. Ograniczył się w tym zakresie do stwierdzenia, że nie posiada żadnych źródeł utrzymania oraz powołał się na swoje zadłużenie i prowadzone w związku z tym postępowania egzekucyjne. Jednocześnie nie wskazał z jakich powodów nie uzyskuje dochodów, nie nadesłał też żadnego dokumentu, z którego wynikałoby że jest osobą bezrobotną czy też niezdolną do pracy, bądź pozbawioną jakichkolwiek świadczeń socjalnych Tymczasem nie sposób przyjąć, iż skarżący egzystuje nie uzyskując żadnego dochodu oraz nie korzystając z pomocy społecznej, pomocy członków rodziny lub osób trzecich.
Nie można również zaakceptować argumentu, że skarżący funkcjonuje bez ponoszenia żadnych wydatków. W tym miejscu zaakcentować należy, iż to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż w postępowaniach toczących przed innymi Sądami skarżący był zwalniamy od opłat i przyznawano mu pełnomocnika. Orzeczenia te zapadły w innych sprawach i nie są dla tut. Sądu wiążące.
Reasumując, przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny i nielogiczny może jedynie prowadzić do konstatacji, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.