Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. przez B. Ż. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: "KRRiT") z [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 sierpnia 2016 r. w wysokości 1.322,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 464,99 zł.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.
Pismem z [...] lutego 2017 r. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu opłaty abonamentowej rtv za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu wniosku podała, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uzyskuje minimalne wynagrodzenie, ma na utrzymaniu syna, który uzyskuje bardzo niskie dochody. Skarżąca ponadto wskazała, iż od czterech lat jest wdową, spłaca zobowiązania zaciągnięte przez zmarłego małżonka.
Pismem z [...] sierpnia 2017 r. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o dowody potwierdzające istnienie w jej przypadku szczególnych względów społecznych oraz przypadków losowych jako przesłanek uwzględnienia żądania.
W odpowiedzi Skarżąca złożyła kopie dokumentów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie gospodarstwa domowego (m.in. faktury za gaz, odbiór śmieci, elektryczność, wodę), zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach przez nią oraz przez jej syna pozostającego ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, a także zaświadczenie lekarskie z 22 września 2017 r.
W wyniku rozpoznania wniosku, decyzją z [...] listopada 2017 r. o numerze wskazanym wyżej, KRRiT odmówiła umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej, nie stwierdzając istnienia w sprawie okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku Skarżącej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca. W ocenie Skarżącej przedstawione w toku postępowania okoliczności i dowody świadczą o występowaniu w jej przypadku przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości. Podniosła, iż sytuacja, w której znalazła się po śmierci męża jest trudna, a osoba rozpatrująca sprawę potraktowała Ją bez zrozumienia i współczucia.
W odpowiedzi na skargę KRRiT wniosła o jej oddalenie i podtrzymała w całości swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazano.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1204 oraz z 2015 r. poz. 1324 z późn. zm.), dalej: "ustawa o opłatach abonamentowych", za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, iż użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, że umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy.
Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13).
Natomiast sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia.
Pismem z [...] lutego 2017 r. Skarżąca wystąpiła do KRRiT z prośbą o umorzenie płatności z tytułu opłat abonamentowych. Organ wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dowodów, że w jej przypadku występują szczególne względy społeczne lub przypadki losowe. Przy piśmie z dnia 21 września 2017 r. Skarżąca przedłożyła dodatkowe dokumenty obrazujące jej sytuację rodzinną i finansową.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczynane jest na żądanie strony lub z urzędu. Kończy je wydanie decyzji rozstrzygającej istotę sprawy w całości lub w części albo w inny sposób kończącej sprawę w danej instancji (art. 104 § 2 K.p.a.).
Żądanie wszczęcia postępowania określa zatem przedmiot tego postępowania, a organ jest związany treścią tego żądania. Organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. Zasadnicze znaczenie dla prawidłowego procedowania ma zatem ustalenie zakresu postępowania, tj. istoty sprawy.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu opłaty abonamentowej za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 sierpnia 2016 r.
Opierając się na informacji uzyskanej z Poczty Polskiej S.A. organ stwierdził, że zaległość za ten okres wynosi 1.322,80 zł, a kwota odsetek wynosi 464,99 zł. Jednocześnie organ nie wskazał jakich okresów dotyczy ta kwota, nie odniósł się również do ewentualnego przedawnienia należności. Już z tych powodów zaskarżona decyzja powinna być uchylona bowiem nie poddaje się kontroli Sądu w kontekście wskazanych wyżej przepisów K.p.a.
Niewystarczająco zbadano również określone w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych przesłanki umorzenia zaległości Skarżącej.
Sąd podkreśla, że z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2001 r. sygn. akt I SA 1110/01, LEX 75 516).
Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie organ, odnosząc się do przedstawionych przez Skarżącą dokumentów dotyczących jej sytuacji rodzinnej i finansowej, stwierdził jednym zdaniem: "Analiza zgromadzonego w aktach sprawy materiału nie potwierdza spełnienia przesłanek z art. 10 ust. 1 u.o.a.". Co istotne tej treści rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, w której decyzja ma charakter uznaniowy.
Z tych powodów, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania administracyjnego lecz nosi cechy dowolności.
W ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W konsekwencji charakteru stwierdzonej wadliwości Sąd uznał za przedwczesne wypowiadanie się o zarzutach skargi dotyczących odmowy umorzenia przedmiotowej zaległości.
Ponownie rozpoznając sprawę KRRiT - mając na uwadze wskazania Sądu - winna poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącej, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącej zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowej należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w punkcie 2 sentencji wyroku.