Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P.C. (zwanego dalej: skarżącym) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] lutego 2013 r. nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący [...] lipca 2008 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku dołączył między innymi oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] stycznia 2009 r. nr [...] przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w wysokości 50.000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (m.in. uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia wydania tej decyzji - pkt 4 lit. g pouczenia decyzji).
Skarżący [...] marca 2009 r. złożył wniosek o płatność, który została wypłacona 14 maja 2009 r. i przekazana na jego konto.
Następnie skarżący [...] grudnia 2011 r. złożył prośbę o możliwość wydłużenia terminu uzupełnienia wykształcenia. Do prośby dołączył m.in. zaświadczenie wydane przez Dyrektora Szkoły Policealnej w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w C. oraz zaświadczenie lekarskie z 12 grudnia 2011 r. stwierdzające, iż podlegał leczeniu w związku z czym nie mógł kontynuować nauki w 2009 r.
W dniu 2 lipca 2012 r. do akt sprawy wpłynęło Świadectwo Ukończenia Szkoły Policealnej w C. nr [...] z [...] czerwca 2012 r.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zawiadomieniem z [...] listopada 2012 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".
Wynikiem tego postępowania było wydanie przez Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji z [...] lutego 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" na kwotę 50.000 zł.
Skarżący złożył 6 marca 2013 r. odwołanie od powyższej decyzji, do którego załączył świadectwo ukończenia Szkoły Policealnej oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe.
Prezes ARiMR decyzją z [...] maja 2013 r. decyzję organu I instancji utrzymał w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wyjaśnił, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.; dalej: ustawa), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2. krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Płatność z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.; dalej: rozporządzenie).
Prezes ARiMR wyjaśnił, że skarżącemu [...] stycznia 2009 r. została doręczona decyzja nr [...], w której został pouczony w pkt 4 lit. g o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji.
W myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19 rozporządzenia.
Jednocześnie zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
W sprawie skarżącego termin określony w § 19 pkt 6 rozporządzenia dotyczący regulacji zawartej w § 18 ust. 1 pkt 6 przypadał na 14 marca 2012 r. Skarżący nie uzupełnił wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożył dokumentu o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie do 14 marca 2012 r. Wobec powyższego zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, zasadne było potrącenie skarżącemu całej wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 100% (tj. 50.000 zł wraz z odsetkami).
Prezes ARiMR odnosząc się do zarzutów odwołania, stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Podkreślił, że skarżący w punkcie XV wniosku o przyznanie pomocy potwierdził podpisem, iż znane są mu zasady przyznawania i wypłaty pomocy, a także został pouczony w decyzji nr [...] o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
Odnosząc się do argumentów skarżącego dotyczących komplikacji zdrowotnych z powodu, których nie uzupełnił wykształcenia, Prezes ARiMR wyjaśnił, że zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 – państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
śmierć beneficjenta;
długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza".
Ponadto zgodnie z § 22 rozporządzenia, innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:
wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta
- - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.
Jednocześnie Prezes ARiMR podkreślił, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR stwierdził, że w sprawie skarżącego, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 12 grudnia 2011 r., leczenie odbywało się w 2009 r. Natomiast informacja o tym fakcie została przedłożona Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR dopiero [...] grudnia 2011 r. wraz z prośbą o wydłużenie okresu na uzupełnienie wykształcenia.
Prezes ARiMR stwierdził, że jeżeli rozporządzenie nie przewiduje żadnych wyjątków, poza powyżej wspomnianym, związanym z uwzględnianiem kategorii siły wyższej w sprawach ustalania kwot nienależnie pobranych płatności, to brak jest możliwości wychodzenia przez organ administracji poza granice prawa ustalone w tym wypadku w rozporządzeniu. Dlatego koniecznym było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w kwocie 50.000 zł powiększone o odsetki na podstawie art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.
Pismem z 19 czerwca 2013 r. skarżący wniósł skargę do tutejszego Sądu na decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W motywach skargi skarżący wskazał, że we wrześniu 2009 r. podjął naukę w Szkole Policealnej w C. Jednak nie udało mu się zaliczyć pierwszego semestru z powodu choroby, czego dowodzi przedłożone 13 grudnia 2011 r. w ARiMR zaświadczenie lekarskie. Skarżący podkreślił, że podjął naukę w możliwie najszybszym terminie we wrześniu 2010 r. Szkołę ukończył z dobrymi wynikami w nauce w czerwcu 2012 r., a więc zrealizował warunek uzupełnienia wykształcenia. Ponadto zrealizował wszystkie inne zobowiązania związane z przyznaną pomocą, a jego gospodarstwo jest prowadzone jest prowadzone zgodnie z zasadami i ciągle się rozwija. Zdaniem skarżącego jego choroba uniemożliwiająca ukończenie Szkoły Policealnej w zakreślonym terminie powinna być potraktowana jako siła wyższa na podstawie art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004.
Skarżący podkreślił, że cofnięcie udzielonej mu pomocy finansowej oznacza bankructwo gospodarstwa poprzez jego sprzedaż w celu uregulowania należności wobec ARiMR. Konieczność zwrotu nie będzie też zgodna z zasadami współżycia społecznego.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ARiMR, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie.
W trakcie rozprawy z 20 stycznia 2014 r. skarżący oświadczył, że podjął naukę we wrześniu 2009 r. ale z uwagi na wypadek w październiku 2009 r. (uraz kręgosłupa) musiał leżeć w łóżku przez trzy miesiące, co uniemożliwiło mu naukę w tym roku szkolnym. Wówczas nie wiedział, że powinien poinformować organ o tym zdarzeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), nie uzasadnia uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 50.000 zł oraz odsetki.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
- 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
- 2) krajowych, przeznaczonych na:
- a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
- b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1).
Wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy.
Powyższą płatność skarżący otrzymał na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.).
Zgodnie § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia – powyższa pomoc finansowa jest przyznawana osobie fizycznej, która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe.
Stosowanie do § 6 ust. 3 rozporządzenia – osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych (...), może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
W myśl § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3.
Zgodnie z § 19 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w sprawie jest bezsporne, iż skarżącemu 13 stycznia 2009 r. została doręczona decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] stycznia 2009 r. nr [...] o przyznaniu wnioskowanej pomocy finansowej. W decyzji tej skarżący został (pouczony w pkt 4 lit. g) o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji (tj. do 14 stycznia 2012 r.). Dokument o uzupełnieniu wykształcenia powinien zostać przedłożony w ARiMR w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, czyli do 14 marca 2012 r. Nie jest w sprawie kwestionowane, że dokument o uzupełnieniu wykształcenia skarżący przedłożył 2 lipca 2012 r. (świadectwo z 17 czerwca 2012 r.).
Powyższe spowodowało konieczność zastosowania w sprawie § 20 ust. 1 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1 lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19.
Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia – w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy.
W związku z powyższym, wobec braku uzupełnienia wykształcenia przez skarżącego w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożenia dokumentu o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie do 14 marca 2012 r., organ miał podstawy do żądanie zwrotu całej wypłaconej kwoty pomocy (tj. 50.000 zł).
Następnie wskazać należy, że przepisy przepisach rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.), a także przepisy krajowego rozporządzenia, przewidują pewne przypadki wystąpienia których nie jest wymagany zwrot pomocy.
Przypadki te zostały wymienione w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004 – państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
śmierć beneficjenta;
długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
Ponadto § 22 rozporządzenia, wymienia dodatkowe inne, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są to:
- 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,
- 2) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,
- 3) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,
- 4) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,
- 5) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta
- - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.
Sąd podkreśla, że aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wyżej wymienionych kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjenta, przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 wymaga ich zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności.
Przedkładając powyższe na stan niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, iż ustalenia organów, że skarżący nie złożył we wskazanym terminie powiadomienia o chorobie uniemożliwiającej mu spełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia przed 14 styczniem 2012 r. są prawidłowe. Wskazać bowiem należy, że skarżący pisemne powiadomienie ARiMR o chorobie z 2009 r. złożył dopiero w grudniu 2011 r., przedkładając zaświadczenie lekarskie z 12 grudnia 2011 r. Skoro skarżący – jak stwierdził podczas rozprawy – urazu kręgosłupa doznał w październiku 2009 r. i trzy miesiące leżał w łóżku, to po uzyskaniu sprawności w styczniu 2010 r. powinien zawiadomić ARiMR wraz z przedstawieniem dokumentacji lekarskiej. Takie zawiadomienia było koniecznym wymogiem formalnym, aby możliwe było zbadanie, czy choroba skarżącego wyczerpuje i może być potraktowana jako siła wyższa lub inna wyjątkowa okoliczność.
Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy prawidłowo rozpoznały sprawę, ponieważ zobowiązanie skarżącego w zakresie terminowego uzupełnienia wykształcenia nie zostało przez niego dotrzymane, a ponadto nie powiadomił organu w terminie 10 dni o zaistniałej sytuacji uniemożliwiającej mu spełnienie powyższego warunku.
Sąd zauważa jednocześnie, że kwestia aktualnego stanu gospodarstwa skarżącego, spełnienia pozostałych warunków, jak również względy społeczne podnoszone przez skarżącego w skardze pozostają bez wpływu na zasadność podjęcia zaskarżonej decyzji.
Biorąc, zatem pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczność Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi.