Uzasadnienie
Przedmiotem skargi złożonej przez J. O., (dalej: "Skarżący", "Strona", "Wnioskodawca") jest decyzja Komendanta Głównego Policji (dalej: "organ II instancji") z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], mocą której organ odmówił umorzenia w całości zobowiązania w wysokości [...] zł z tytułu opłat za przechowywanie broni w depozycie Komendy Wojewódzkiej Policji w [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 r. J. O. wystąpił o umorzenie w całości zobowiązania w wysokości [...] zł z tytułu opłat za przechowywanie broni w depozycie Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. Wnioskodawca powołał się na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia. Wskazał, że pobiera emeryturę w kwocie [...] zł, jest na etapie diagnozy onkologicznej, a w stosunku do niego prowadzona jest egzekucja komornicza. Do wniosku dołączył odcinek emerytury, kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego, kartę informacyjną leczenia szpitalnego.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, Komendant Wojewódzki Policji w [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. o numerze wskazanym wyżej, odmówił umorzenia przedmiotowej należności.
W uzasadnieniu wskazał m.in., że trudna sytuacja materialna dłużnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, nie można jej utożsamiać z ważnym interesem dłużnika.
Strona wniosła odwołanie. Komendant Główny Policji decyzją z dnia [...maja 2019 r. o numerze wskazanym wyżej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że opłata za przechowywanie broni w depozycie Policji stanowi niepodatkową należność budżetową, o której mowa w art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 z późn. zm.), dalej: "u.f.p." zgodnie z którym środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.
Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p., właściwy organ może na wniosek zobowiązanego należność budżetową o charakterze publicznoprawnym:
- 1) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym (litera a);
- 2) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego (litera b).
Organ podkreślił, że ze złożonego oświadczenia wynika, że Wnioskodawca utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł, a jego miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: zakup gazu - 42 zł, żywność - ok. 400 zł, odzież - ok. 150 zł, środki czystości - ok. 40 zł, dojazdy na leczenie - 120 zł, leki - 300 zł, co oznacza, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie 2 366 zł, przy czym wskazuje, że jego dzieci pomagają mu w utrzymaniu. W złożonym oświadczeniu, Wnioskodawca nie wskazał posiadanego przez siebie majątku nieruchomego, zawarł jedynie informację, że wszelkie nieruchomości zostały zajęte przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w S..
Organ podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż stan zdrowia Strony nie jest dobry, a ponoszone przez niego koszty leczenia i utrzymania oraz zadłużenie komornicze ([...] zł) są znaczne. Natomiast w realiach przedmiotowej sprawy w ocenie Komendanta Głównego Policji, za udzieleniem wnioskowanej ulgi nie przemawia interes publiczny bowiem uzyskanie ulgi w spłacie zobowiązania jest odstępstwem od zasady równości, a jej udzielenie powoduje, że zobowiązany zostaje zwolniony z obowiązku spełnienia świadczenia wynikającego z ustawy. W interesie publicznym jest, aby należne prawem świadczenia były realizowane.
Organ ustalił, iż w przedmiotowej sprawie brak przesłanek do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności.
Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji o umorzeniu w całości zobowiązania w wysokości [...] zł z tytułu opłat za przechowywanie broni w depozycie Komendy Wojewódzkiej Policji w [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych poprzez błędną interpretację sprowadzającą się do stwierdzenia, że osoba ubiegająca się o umorzenie należności winna wykazać zarówno ważny interes zobowiązanego, jak i interes publiczny. Podczas gdy użyty w tym przepisie spójnik "lub" oznacza, że przesłanką wystarczającą do umorzenia zobowiązania jest wykazanie wyłącznie jednej z tych przesłanek.
W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2020 r. pełnomocnik Skarżącego uzupełniając stanowisko zawarte w skardze, podniósł dodatkowo zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 80 K.p.a. poprzez m.in. zaniechanie przeprowadzenia dodatkowych dowodów z urzędu, wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowolną ocenę dowodów. Zarzucił również naruszenie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. polegające m.in. na uznaniu, że skoro organ może a nie musi umorzyć należności, to nie musi ustalać czy w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, co doprowadziło do braku jednoznacznej oceny, czy przesłanka pierwsza została spełniona oraz lakonicznym uzasadnieniu braku istnienia przesłanki drugiej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy postępowania - sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia.
Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Oceniając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Skarżący wystąpił o umorzenie w całości zobowiązania w wysokości [...] zł z tytułu opłat za przechowywanie broni w depozycie Komendy Wojewódzkiej Policji w [...], powołując się na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia.
Opłata za przechowywanie broni w depozycie, której dotyczy wniosek Skarżącego, pobierana na podstawie art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2019 r., poz. 284 ze zm.) i § 11 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad deponowania i niszczenia broni i amunicji w depozycie Policji, Żandarmerii Wojskowej lub organu celnego oraz stawki odpłatności za ich przechowywanie w depozycie (Dz. U. Nr 152, poz. 1609 ze zm.), stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, o której mowa w art. 60 pkt 7 u.f.p. Do umorzenia tej należności zastosowanie ma art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., zgodnie z którym organ może umorzyć w całości taką należność na wniosek zobowiązanego w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno zatem należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13).
Kontrola Sądu obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie ocenił rzetelnie i wnikliwie faktycznej aktualnej sytuacji materialnej Skarżącego, a także nie zbadał, czy w przedmiotowej sprawie zachodzi uzasadniony ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że Skarżący w wykazie majątku wskazał, że utrzymuje się z emerytury otrzymywanej w wysokości [...] zł, a jego miesięczne wydatki obejmują: żywność - ok. 400 zł, odzież - ok. 150 zł, środki czystości - ok. 40 zł, dojazdy na leczenie - 120 zł, leki - 300 zł. Organ podkreślił, że w złożonym oświadczeniu, Skarżący nie wskazał posiadanego przez siebie majątku nieruchomego, zawarł jedynie informację, że wszelkie nieruchomości zostały zajęte przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w S..
Natomiast organ II instancji odnosząc się do oświadczenia z dnia [...] września 2018 r. stwierdził, że Skarżący utrzymuje się z emerytury otrzymywanej w wysokości [...] zł, a jego miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: zakup gazu - 42 zł, żywność - ok. 400 zł, odzież - ok. 150 zł, środki czystości - ok. 40 zł, dojazdy na leczenie - 120 zł, leki - 300 zł, co oznacza, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie 2 366 zł, przy czym wskazuje, że jego dzieci pomagają mu w utrzymaniu. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że stan zadłużenia Skarżącego w postępowaniach egzekucyjnych wynosi łącznie [...] zł.
Sąd zwraca uwagę, że organy obu instancji nie poddały analizie rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego. Wskazana przez organ II instancji kwota miesięcznych wydatków Skarżącego w wysokości 2 366 zł nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Brak również informacji o stanie rodzinnym Skarżącego, odniesienia się do podnoszonego przez Skarżącego stanu zdrowia, a także miesięcznym obciążeniu z tytułu zajęć komorniczych.
Takie działanie organów prowadzi do wniosku, że nie została ustalona podstawowa dla postępowania w sprawie umorzenia zobowiązania z tytułu opłat za przechowywanie broni w depozycie kwestia, tj. sytuacja majątkowa Skarżącego.
Jeszcze raz należy podkreślić, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., organ może umorzyć w całości należność na wniosek zobowiązanego w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Badaniu zatem, po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, powinno podlegać spełnienie wskazanych w powołanym przepisie przesłanek.
Na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Natomiast ważny interes zobowiązanego wymaga istnienia nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej zobowiązanego, na które wnioskodawca nie mógł mieć wpływu.
Pojęcia te nie mają więc stałego zakresu i wymagają każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu zobowiązanego, czy interesu publicznego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 297/10, wyrok NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1604/09, wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2111/08).
Sąd podkreśla, że wystąpienie okoliczności ważnego interesu zobowiązanego, czy interesu publicznego nie oznacza obowiązku wydania przez organ decyzji pozytywnej dla strony - decyzja o umorzeniu należności pozostawiona jest uznaniu organu. Jednakże uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że decyzje wydane w tym trybie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a."
W rozpoznawanej sprawie za niewystarczające należy uznać zarówno uzasadnienie decyzji organu I instancji, jak również uzasadnienie decyzji organu odwoławczego. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji stwierdzono, iż ocena przesłanki ważnego interesu dłużnika doprowadziła do uznania, iż brak podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Organ nie odniósł się do przesłanki interesu publicznego. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji organ odwoławczy stwierdził, że ocena przesłanki ważnego interesu publicznego doprowadziła do uznania, iż brak podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Organ nie odniósł się do przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.
Ponadto zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, ocena ta jest przedwczesna wobec braku ustalenia sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącego.
Sąd przyznaje rację Skarżącemu, iż organ I instancji nie odniósł się do przesłanki interesu publicznego w umorzeniu należności, a organ odwoławczy nie zbadał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, powierzchownie odnosząc się do przesłanki interesu publicznego. Organy nie ustaliły również sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącego podczas, gdy zdaniem Sądu, przedstawione przez Skarżącego fakty wymagały od organu pogłębionej refleksji w tym przedmiocie.
Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu, iż przy ocenie zasadności umorzenia należności należy wziąć pod uwagę zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Nie zwalnia to jednak organu z rzetelnej i wnikliwej oceny faktycznych aktualnych możliwości płatniczych Strony. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11).
Wydając decyzję organy są zobowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, a zatem zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 77 § 1 K.p.a. oraz do uzasadnienia decyzji z zastosowaniem wymogów określonych w przepisie art. 107 § 3 K.p.a.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie został właściwie rozpatrzony i oceniony, co uzasadnia postawienie zarzutu naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył również podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., co powoduje, że decyzja ta nosi znamiona dowolności. Za uzasadniony należy również uznać zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a.
Z tych powodów, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji nie mieszczą się w sferze swobodnego uznania administracyjnego lecz noszą cechy dowolności, a ustalenia dokonane przez organy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone.
Odnosząc się do wniosku Skarżącego o zobowiązanie organu do wydania decyzji o umorzeniu zobowiązania, należy jeszcze raz wskazać, że sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ - mając na uwadze wskazania Sądu - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącego oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowej należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi.
W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.