Uzasadnienie
W toku postępowania zainicjowanego skargą na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2006 r. o numerze [...] – B. W. wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 31.07.2007 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonką oraz dwójką dzieci, posiadają mieszkanie o pow. [...] m2 (powierzchnia użytkowa: [...] m2), natomiast nie posiadają oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż wspólnie z małżonką posiadają wspólne źródło dochodów z tytułu pracy w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to czynsz za mieszkanie w wysokości [...] zł, opłaty za energię elektryczną i gaz w wysokości [...] zł oraz wydatki na leczenie w wysokości [...] zł. Skarżący podniósł również, iż wraz z małżonką spłacają pożyczkę [...].
Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z 29 listopada 2007 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.
W odpowiedzi na zarządzenie wnioskodawca nadesłał pismo z 17 grudnia 2007 r., w którym wyjaśnił, iż wspólnie z małżonką prowadzą rodzinną firmę [...], zaś uzyskiwane z tego tytułu dochody stanowią jedyne źródło utrzymania ich rodziny. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem obejmują czynsz za mieszkanie, kredyt na mieszkanie, opłatę za zużycie wody, za energię elektryczną oraz gaz i wynoszą [...] zł. Wnioskodawca nie posiada rodziny na pomoc której mógłby liczyć. Jednocześnie wskazał, iż posiada rachunek bankowy, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, na którym nie posiada jednak środków pieniężnych. Do pisma załączył m. in. kserokopię zaświadczenia z 13.12.2007 r. o uzyskanym w 2006 r. dochodzie oraz kserokopię wyciągu z dnia 13.12.2007 r. z rachunku bankowego.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
W pierwszej kolejności, odnosząc się do tej części wniosku, która dotyczy zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż jest on w tym zakresie bezprzedmiotowy i jako taki podlega oddaleniu. Podniesienia wymaga, iż skargi wnoszone w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są wolne od kosztów sądowych z mocy samego prawa (art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.), zatem skarżący nie ma obowiązku ich uiszczania w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Odmawiając natomiast udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu zauważyć należy, iż wraz z małżonką posiadają stałe źródło dochodów w wysokości [...] zł brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak również nieruchomość. W tym stanie rzeczy, nie sposób uznać go za osobę, której sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym (zastępstwem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru), zważywszy na to iż nie ciąży na nim obowiązek uiszczenia związanych z tym opłat sądowych. Podkreślić należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Biorąc zatem pod uwagę oświadczenia skarżącego ilustrujące osiągane dochody, jak również miesięczne wydatki – tj. te, których ocena spowodowała zaliczenie do kategorii "wydatków niezbędnych dla utrzymania" – nie sposób uwzględnić jego wniosku w omawianym zakresie.
W tym miejscu przywołać należy utrwalone już orzecznictwo, zgodnie z którym, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania sadowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Na marginesie już tylko zauważyć należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie stronie prawa do sądu. Biorąc zatem pod uwagę tę okoliczność, że skarżący nie ma obowiązku ponoszenia opłat sądowych w sprawie, stwierdzić należy, iż niniejsze rozstrzygnięcie takiego prawa go nie pozbawia. Dodatkowo wskazać trzeba na przepisy art. 134 § 1 oraz art. 135 p.p.s.a., z których treści wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić z urzędu te okoliczności – wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut – które mają wpływ na tę ocenę.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.