Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym w dniu [...] kwietnia 2020 r. P. K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej "ustawa o COVID-19".
Decyzją ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r. umorzono postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku strony z dnia [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres - kwiecień 2020 r.
Na skutek rozpatrzenia wniosku Strony o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. utrzymano w mocy ww. decyzję.
W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 31 zo ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że zwolnieniu z obowiązku opłacania składek podlegają należności nieopłacone, wyjątkiem jest 3/2020 r., który podlega zwolnieniu także wówczas gdy należności te zostały opłacone. Zwrot za 3/2020 r. może nastąpić, gdy wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek wpłynął przed terminem płatności składek za 4/2020 (art. 113 ww. ustawy). Wniosek o zwolnienie Skarżącego ze składek za marzec 2020 został pozytywnie rozpatrzony. Na tej podstawie wpłata z 3/2020 r. została rozliczona na 4/2020 r. zgodnie z aktualnie obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2017 r., poz. 1831).
ZUS stwierdził, iż dlatego też nie mógł zwolnić Skarżącego z obowiązku opłacania składki za 4/2020 r., gdyż składka ta jest już opłacona.
Skargę na ww. decyzję dnia [...] sierpnia 2020 r. złożyła Strona wnosząc o zmianę ww. decyzji i przyznanie przysługującego jej zwolnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania. Organ podniósł, że na skutek rozpatrzenia skargi decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. ZUS uchylił w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Strona została w całości zwolniona z obowiązku opłacenia składki za kwiecień 2020 r. w kwocie [...] zł, o czym poinformowano Stronę pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. Ponadto, ZUS wskazał, iż organ rentowy w całości uwzględnił roszczenie Strony uchylając zaskarżoną decyzję i przyznając przysługujące jej zwolnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie odnosząc się do wniosku organu o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego należy zauważyć, iż stosownie do treści art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.
W niniejszej sprawie, ZUS nie wydał rozstrzygnięcia, o którym mowa art. 54 § 3 p.p.s.a. Co więcej wskazana w odpowiedzi na skargę decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. uchyla w całości jedynie decyzję organu II instancji z dnia [...] czerwca 2020 r. W obrocie prawnym nadal istniała niekorzystana dla Skarżącego decyzja organu I instancji z dnia [...] czerwca 2020 r., którą to decyzją umorzono postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku strony z dnia [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres - kwiecień 2020 r.
Wskazać należy, iż postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku, przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie nie przestał istnieć przedmiot zaskarżenia tj. decyzja organu I instancji z dnia [...] czerwca 2020 r.
Co więcej wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ w podstawie prawnej wskazał na art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. w sytuacji kiedy już raz rozpoznał wniosek Strony o ponowne rozpoznanie sprawy od decyzji organu I instancji.
Tym samym, zdaniem Sądu, decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż na etapie skargi do sądu administracyjnego nie było podstawy prawnej i faktycznej do wydawania kolejnej decyzji w powyższym trybie, gdyż odwołanie Strony z [...] czerwca 2020 r. od decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r zostało już rozpatrzone zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r.
Nie budzi więc wątpliwości Sądu iż organ podejmując decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. naruszył prawo w sposób rażący (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Taki stan rzeczy skutkował koniecznością wydania w części wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako rażące naruszenie prawa procesowego, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233, z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z dnia 5 października 2000 r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi.
ZUS mógł skorzystać jedynie z trybu określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a. (w ramach tzw. autokontroli). Powoduje ono bowiem wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu, co czyni zbędnym dalsze procedowanie w sprawie. Należy dodać, że w razie wydania nowego rozstrzygnięcia, służy na nie skarga do sądu administracyjnego, co należycie chroni prawa strony skarżącej.
Sąd wziął pod uwagę stanowisko ZUS zawarte w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r., iż Skarżącemu przysługuje zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. i uchylił zgodnie z zarzutami strony skarżącej zawartymi w skardze zarówno zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r., jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r.
W ocenie Sądu, organ błędnie podstawą decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. uczynił art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z ww. art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Powyższy przepis k.p.a. mówi, że jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy, ogólnie ujmując, przestał istnieć przedmiot postępowania, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (na przykład wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż przedmiot postępowania nadal istnieje, co wynika z tego, że Skarżący jest zainteresowany zwolnieniem go z obowiązku opłacania składek za wskazany we wniosku okres.
Dlatego niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków do zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Wydając zaskarżone rozstrzygniecie organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem Skarżącego.
Na koniec zaś wskazać należy Skarżącemu, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. została wydana częściowo na jego korzyść, bowiem uchyliła decyzję organu II instancji podtrzymującą decyzję organu I instancji odmawiającą mu zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. Jednakże w niniejszej sprawie Sąd dopatrzył się w decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 2 p.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść Skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Wobec powyższych rozważań, Sąd uznał, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. dotknięta jest wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadniało stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (pkt. I sentencji). Natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. (pkt. II sentencji).