Uzasadnienie
Przedmiotem skargi złożonej przez pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. (dalej także: ZUS, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej także: Dyrektor Izby, organ odwoławczy lub II instancji) z [...] czerwca 2014 r. znak [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej także: Naczelnik Urzędu, organ I instancji) z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak [...] odmawiające umorzenia kosztów egzekucji w kwocie 16.646,16 zł.
Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych:
Naczelnik Urzędu Skarbowego W. na wniosek skarżącego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. na podstawie przesłanych tytułów wykonawczych wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec B. z siedzibą w W. przy ul. [...]. Tytuły wykonawcze obejmowały zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz wpłat na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Postanowieniem z [...] grudnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., wobec stwierdzenia, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, umorzył to postępowanie postanowieniem z [...] lutego 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. obciążył skarżącego kosztami egzekucyjnymi w kwocie 16.646,16 zł. 20 marca 2014 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Powołał się na art. 64e § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - dalej: u.p.e.a.
Podniósł, że jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Nie prowadząc działalności gospodarczej, nie ma możliwości uzyskiwania dochodów, a jego przychody określone są ściśle przepisami prawa. Wskazał, że jego działalność służy interesom państwa i jest finansowana ze środków publicznych. Wszelkie zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają charakter publicznoprawny. Środki finansowe, jakie skarżący musi przeznaczyć na koszty postępowania egzekucyjnego są środkami publicznymi. Konieczność ich zapłaty dodatkowo obciąża budżet państwa. Nie jest zgodne z interesem publicznym i gospodarczo uzasadnione dokonywanie transferów pomiędzy jednostkami publicznymi w ramach jednego budżetu Skarbu Państwa.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia kosztów egzekucji w kwocie 16.646,16 zł.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawił zasady obciążania dłużnika i wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, podkreślając wynikający z przepisów obowiązek obciążenia kosztami wierzyciela w określonych sytuacjach. Odniósł się do poszczególnych ustawowych przesłanek pozwalających (ale nie nakazujących) umorzenie kosztów i nie stwierdził ich występowania w sprawie. Podkreślił również, że kierując tytuł wykonawczy do realizacji wierzyciel zawsze ponosi pewne ryzyko, ponieważ z góry nie można przewidzieć przebiegu, efektywności i sposobu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że Dyrektor Oddziału ZUS również pełni funkcję organu egzekucyjnego w zakresie egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skorzystanie z tego ustawowego uprawnienia miałoby niewątpliwie wpływ na kształt postępowania egzekucyjnego. Oczywistym następstwem przekazania tytułów wykonawczych do realizacji innemu organowi egzekucyjnemu jest obowiązek ponoszenia kosztów powstałych w toku egzekucji.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i czynności egzekucyjnych podejmowanych przez Naczelnika Urzędu. Wskazał, że opłaty za czynności egzekucyjne są zryczałtowanym wynagrodzeniem dla organu egzekucyjnego za podejmowane i dokonane czynności egzekucyjne. Kwota kosztów wygenerowanych w rozpoznawanej sprawie nie wynika z nakładu działań egzekucyjnych i powstałych przez to wydatków, ale z wysokości należności głównej skierowanej do egzekucji, od której ryczałtowo naliczono opłaty, stanowiące koszty egzekucji. Wyraził przypuszczenie, że w sprawie mogło dojść do wyjątku opisanego w art. 64 § 2 u.p.e.a., który uzasadniałby odstąpienie od pobrania opłaty egzekucyjnej.
Kontrolowanym obecnie postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. znak [...] Dyrektora Izby Skarbowej w W. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.
Szczegółowo opisał przebieg postępowania oraz okoliczności faktyczne i przepisy, na podstawie których skarżący obciążony został kosztami egzekucyjnymi. Przytoczył wymienione w art. 64e § 2 i § 3 u.p.e.a. przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie budzi wątpliwości. Podkreślił, powołując się na orzecznictwo, iż nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, koszty te umorzyć. Sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. W ślad za orzecznictwem stwierdził, że niezdefiniowane przez ustawodawcę pojęcie "interes publiczny", o jakim mowa w art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a. powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, w której rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy.
Z drugiej strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem skarżącego o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy ocenie interesu publicznego należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości.
Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił też, że na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne we własnym zakresie. Naliczając koszty egzekucyjne i obciążając nimi zobowiązanych uzyskuje środki finansowe na prowadzenie postępowań egzekucyjnych. Zdaniem organu odwoławczego argumentacja skarżącego oparta na powierzeniu mu realizacji zadań służących interesowi państwa i dobru publicznemu nie może zwalniać skarżącego z obowiązku zapłaty powstałych kosztów. Podkreślił, że z woli ustawodawcy, skarżący nie jest w żadnej mierze uprzywilejowany w aspekcie zwolnienia od ponoszenia kosztów nieudanej egzekucji prowadzonej na jego zlecenie.
Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że egzekucja administracyjna nie toczy się na koszt budżetu państwa, a organy egzekucyjne działają na podstawie przepisów prawa i każda dokonana czynność egzekucyjna generuje koszt, którym musi zostać obciążony bądź zobowiązany bądź wierzyciel. Znajduje to potwierdzenie w tym, że urząd skarbowy jest jednostką budżetową i nie otrzymuje dotacji na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, gromadząc niezbędne materiały w celu ustalenia wystąpienia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, a podejmując rozstrzygnięcie uwzględnił całokształt tych okoliczności. Jego zdaniem za umorzeniem kosztów nie przemawiają szczególne okoliczności gospodarcze, nie zachodzą przesłanki takiego rozstrzygnięcia, w szczególności wskazane w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.
W dniu 16 czerwca 2014 r. – już po rozpoznaniu zażalenia – skarżący nadesłał pismo zatytułowane: uzupełnienie zażalenia. Wskazał, że koszty postępowania egzekucyjnego, którymi został obciążony nie zostały uwzględnione w planach finansowych [...] Oddziału ZUS w W. na rok 2014. Potwierdził fakt prawidłowego wyliczenia kosztów.
W skierowanej do Warszawskiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na postanowienie z [...] czerwca 2014 r. ZUS wniósł o jego uchylenie. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
- 1) art. 64 e § 1, § 2 pkt 2 oraz § 3 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia ważny interes publiczny, jak również że obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów nie jest gospodarczo nieuzasadnione;
- 2) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2013, poz. 267 ze zm.) – dalej k.p.a. - poprzez uznanie, iż zachodzą okoliczności uzasadniające jego zastosowanie w sytuacji, w której zachodziły przesłanki do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.;
- 3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia, czy w stosunku do wnioskodawcy zachodzi jedna z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 u.p.e.a.;
- 4) art. 107 § 3 k.p.a. zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na niewyjaśnieniu w uzasadnieniu prawnym postanowienia kwestii braku gospodarczego uzasadnienia dla nieobciążenia wierzyciela kosztami,
- 5) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez niezapewnienie stronie przed wydaniem postanowienia możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W uzasadnieniu skargi ZUS wskazał, że stanowisko Dyrektora Izby nie jest zasadne. Po przytoczeniu unormowań art. 64e § 1 - § 3 u.p.e.a. podkreślił, że w przedmiotowej sprawie wierzycielem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a więc państwowa instytucja publiczna, realizująca zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zakres powierzonych mu przez ustawodawcę zadań bezspornie wskazuje na realizację zadań służących interesowi państwa i dobru publicznemu. Dodatkowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego przychody są ściśle określone przepisami prawa. Zadania ZUS z zakresu ubezpieczeń społecznych finansowane są ze środków publicznych, zatem w tym kontekście obciążenie skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego stanowi pośrednio obciążenie budżetu państwa. Uznał, że dokonywanie przelewów pomiędzy kontami, które należą do jednostek budżetowych Skarbu Państwa i rozliczają się z budżetem z wydatków i dochodów jest gospodarczo nieuzasadnione i niezgodne z interesem publicznym.
Pojęcie interesu publicznego odnosi się do interesu państwa lub społeczności samorządowej reprezentowanej przez odpowiednie organy administracji państwowej. Nie ma ono natomiast stałego zakresu treści. Interes publiczny to nic tylko potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, ale również ograniczenie jego wydatków. W danej sprawie zarówno wierzyciel, jak i organ egzekucyjny są jednostkami sektora finansów publicznych, które realizują wspólną politykę finansową państwa. Odmowa umorzenia powoduje, że wierzyciel, który nie dość, że nie uzyskał należnych mu dochodów, jest dodatkowo obciążony koniecznością pokrywania poniesionych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym kosztów egzekucyjnych z dodatkowych środków. Czynności ukierunkowane na ograniczenie zbędnych wydatków przemawiają na korzyść gospodarnego dysponowania przyznanymi środkami budżetowymi. Obciążenie wierzyciela, który jest jednostką sektora finansów publicznych, kosztami egzekucyjnymi, jest z punktu widzenia ekonomii państwa, a także sytuacji wierzyciela, gospodarczo nieuzasadnione.
Takie stanowisko skarżącego znajduje potwierdzenie w innych sprawach, w których organ egzekucyjny umarzał koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowań prowadzonych na rzecz wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., uznając iż zachodzą przesłanki z art. 64 e § 2 w zw. z § 3.
Dążenie do zapewniania możliwe dużych wpływów z tytułu kosztów egzekucyjnych należnych od zobowiązanych lub wierzycieli, nie może jego zdaniem mieć wpływu na rozstrzygnięcie, czy w danej sprawie występują ustawowe przesłanki umorzenia. Skarżący podkreśla pewną niekonsekwencję w rozstrzygnięciu organu odwoławczego polegającą na założeniu uznaniowości w umorzeniu bądź odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych, a następnie uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia, podczas gdy o uznaniowości możemy mówić jedynie w sytuacji, w której zostanie stwierdzone istnienie choćby jednej z przesłanek określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a.
W ocenie skarżącego, w świetle przedstawionych okoliczności, zaszły przesłanki do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz umorzenie powstałych w toku postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych.
Skarżący podniósł także, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera kompletnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił interpretację art. 64 § 2 pkt 2 u.p.e.a., brak jest natomiast wystarczającego wyjaśnienia art. 64e § 3 u.p.e.a.
Ponadto wskazał, że organ odwoławczy nie zastosował się do wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. obowiązku umożliwienia stronie przed wydaniem postanowienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z określonych § 2 tego artykułu, okoliczności uzasadniających odstąpienie od tego wymogu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli sądu poddane zostało postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia kosztów postępowań egzekucyjnych prowadzonych na wniosek skarżącego. Zasadność naliczenia tych kosztów i obciążenia nimi skarżącego nie jest przedmiotem rozpatrywanej sprawy i nie jest kwestią sporną między stronami.
Podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego stanowił art. 64e u.p.e.a., który w § 2 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1); za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2); ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3).
Uznaniowy charakter postanowień opartych na wskazanym przepisie nie budził wątpliwości organów egzekucyjnych. Wątpliwości takich nie ma również sąd. Od tego charakteru odróżnić jednak należy to, czy w konkretnej sprawie organ orzekający działał w warunkach uznania administracyjnego. Zastosowanie tej instytucji prawa administracyjnego możliwe jest bowiem dopiero w sytuacji, w której zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to korzystając z uznania administracyjnego organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może - mimo istnienia przesłanek - odmówić uwzględnienia wniosku strony.
Natomiast stwierdzenie braku przesłanek zawsze skutkować będzie odmową uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ nie ma możliwości wyboru między pozytywnym a negatywnym dla strony rozstrzygnięciem.
Zdaniem sądu, aczkolwiek organy obu instancji wskazywały na uznaniowy charakter podejmowanych rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności przede wszystkim prawidłowo oceniły, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wnioskowanego przez skarżącego umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Oczywistym jest, że w niniejszym postępowaniu nie stwierdzono nieściągalności od ZUS obciążających go kosztów postępowania egzekucyjnego, ani zobowiązany nie wykazał, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.). W szczególności tę ostatnią okoliczność należy oceniać przez pryzmat nie planów finansowych [...] Oddziału ZUS w W., ale Funduszu jako całości. Ponieważ żadna z wymienionych przesłanek nie została spełniona, nieuzasadnione było oczekiwanie skarżącego, by organy doszły do wniosku, że uiszczenie kosztów postępowania egzekucyjnego przez ZUS byłoby gospodarczo nieuzasadnione (art. 64e § 3 u.p.e.a.). Występowanie tej okoliczności bada się jedynie w przypadkach określonych w § 2 pkt 1 art. 64e u.p.e.a. Nic też (w szczególności regularne dofinansowanie ZUS z budżetu państwa) nie wskazuje na to, że ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Skarżący we wniosku o umorzenie powołał się przede wszystkim na przesłankę ważnego interesu publicznego przewidzianą w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił przyjęte także w rozpatrywanej sprawie, a wynikające z dorobku judykatury, rozumienie tego pojęcia. Zdaniem sądu oceniając wystąpienie "ważnego interesu publicznego" w rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo uwzględnił wskazówki dotyczące rozumienia i oceny tego pojęcia. Odniósł się przy tym do tych okoliczności, które skarżący przedstawił na uzasadnienie stanowiska o wystąpieniu omawianej przesłanki.
Podkreślić należy, że skarżący jak każdy inny wierzyciel obciążony kosztami wszczętej na jego wniosek egzekucji ma pełne prawo występować o umorzenie tych kosztów. Ma też pełne prawo oczekiwać, iż jego wniosek zostanie wnikliwie rozpatrzony. Jednak tak, jak każdy inny wierzyciel dokonuje wyboru okoliczności, jakie wskaże na poparcie swego wniosku i jakie dowody przedstawi organowi egzekucyjnemu. Rzeczą organu jest umożliwienie wierzycielowi uzupełnienia argumentacji i dowodów.
Skarżący zarzucił m.in. naruszenie art. 7 k.p.a. podnosząc, brak przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia, czy w stosunku do wnioskodawcy zachodzi jedna z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Rzecz jednak w tym, że okoliczności faktyczne, na jakie skarżący powoływał się w postępowaniu instancyjnym, a mianowicie: jego status jako państwowej jednostki organizacyjnej, zakres i publicznoprawny charakter wykonywanych przez niego zadań oraz taki sam charakter dochodzonych należności, a także określone przepisami prawa źródła przychodów, są okolicznościami wynikającymi właśnie z powszechnie obowiązujących, opublikowanych przepisów prawa. Przepisami tymi uregulowana została również pozycja naczelnika urzędu skarbowego jako organu egzekucyjnego oraz źródło finansowania egzekucji administracyjnej.
To skarżący uznał, że powołanie się na wskazane, a wynikające z przepisów prawa okoliczności, będzie wystarczającym uzasadnieniem jego wniosku. Zdaniem sądu jest to wynikiem właśnie charakteru okoliczności, którymi skarżący uzasadnił swój wniosek i które, jako uregulowane przepisami prawa w istocie nie wymagają dowodzenia poprzez dokumenty, zeznania świadków i inne tego rodzaju środki dowodowe. Taką samą miarą należy w rozpatrywanej sprawie oceniać realizację przez organy orzekające obowiązku gromadzenia dowodów.
W tej sytuacji nie może przekonywać podnoszony w skardze zarzut mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten nakazuje organom administracji zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem rozstrzygnięcia umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czego w rozpatrywanej sprawie zabrakło. Pamiętać jednak należy, że nie każde naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. będzie skutkować uwzględnieniem skargi, a jedynie takie, które miało czy mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Nie można z góry założyć, iż każde naruszenie tego przepisu może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeciwnie, niekiedy ewentualność wpływu naruszenia powołanego przepisu można wręcz wykluczyć, w związku z czym w każdej sprawie sąd indywidualnie ma obowiązek zbadać, czy naruszenie takie mogło mieć wynik na jej wpływ. Zdaniem sądu w rozpoznawanej sprawie stwierdzone uchybienie nie mogło mieć wpływu na treść kontrolowanego postanowienia. W sposób oczywisty nie mogło wywołać takiego skutku przedstawienie argumentacji powołanej na wcześniejszych etapach postępowania. W sprawie nie istniały dowody, które nie byłyby skarżącemu znane. Okoliczności wynikające z samego toku egzekucji oraz obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi w określonej kwocie były bezsporne.
Okoliczności podniesione przez skarżącego zostały ocenione, także w kontekście obowiązków wierzyciela i organu egzekucyjnego oraz wynikających z u.p.e.a. zasad rozliczana kosztów egzekucyjnych. Ocena ta doprowadziła organy orzekające do słusznego wniosku o braku przesłanek umorzenia tychże kosztów.
Rację ma skarżący podnosząc, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych stanowi wyjątek od ogólnej zasady finansowania egzekucji przez zobowiązanego lub wierzyciela, aczkolwiek zdaniem sądu celem ustawodawcy było umożliwienie organom egzekucyjnym uwzględnienia indywidualnych, specyficznych przypadków, gdy zasadność obciążenia zobowiązanego lub wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powinna ustąpić innym wartościom, określonym przez ustawodawcę poprzez przesłanki z art. 64e § 2 i § 3 u.p.e.a.
Skarżący wywiódł, że wzgląd na interes finansowy państwa może uzasadniać odmowę umorzenia tylko w przypadku, gdy działając w ramach uznania organ przyzna mu pierwszeństwo, przed interesem publicznym przemawiającym za umorzeniem. Jednak organy orzekające nie powoływały się na interes finansowy państwa jako okoliczność stanowiącą kontrargument dla ważnego interesu publicznego wskazywanego przez skarżącego. Wskazywały natomiast, iż budżet państwa nie finansuje egzekucji administracyjnej i jest ona finansowana właśnie z kosztów egzekucyjnych. Innymi słowy, jak wskazywał organ odwoławczy, egzekucja administracyjna nie toczy się na koszt budżetu państwa nawet w sytuacji, w której wierzycielem są państwowe osoby prawne lub organy administracji.
Sąd zauważa, iż to skarżący w dbałości o interes finansowy państwa upatrywał spełnienia przesłanki ważnego interesu publicznego, podnosząc we wniosku, że środki jakie musi przeznaczyć na koszty postępowania egzekucyjnego są środkami publicznymi i konieczność ich zapłaty dodatkowo obciąża budżet państwa.
Skarżący powołał się na brak możliwości uzyskiwania dochodów wynikający z faktu, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego przychody określone są przepisami prawa. Zdaniem sądu, organy orzekające miały zatem prawo przy podejmowaniu rozstrzygnięcia uwzględnić również charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane tytułem kosztów egzekucyjnych.
Wbrew twierdzeniom skarżącego odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie jest wyrazem dążenia do zapewniania możliwe dużych przychodów z tytułu opłat egzekucyjnych. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z przepisów prawa i są one należne organowi egzekucyjnemu jako wynagrodzenie za przeprowadzoną egzekucję.
Ustawodawca przyznając Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych określony status i wyposażając go w uprawnienia wierzycielskie miał świadomość, iż będzie się z tym wiązał obowiązek uiszczania kosztów egzekucyjnych. Przyznał przy tym Dyrektorom Oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych status organów egzekucyjnych, aczkolwiek w ograniczonym zakresie (art. 19 ust. 4 u.p.e.a.). Miał też świadomość, ponieważ sam je wskazał, źródeł finansowania działalności tej instytucji.
Jednak, co zasadnie podnosił Dyrektor Izby Skarbowej, ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązek ponoszenia kosztów egzekucji. W tym zakresie pozycja skarżącego nie różni się od pozycji innych wierzycieli. Zasadnie zatem wskazywały organy orzekające i to, że przekazując tytuły wykonawcze do realizacji przez inny organ egzekucyjny - naczelnika urzędu skarbowego (art. 19 § 1 w zw. z art. 26 § 1 u.p.e.a.) skarżący powinien był liczyć się z możliwością, obciążenia kosztami prowadzonej na jego rzecz egzekucji bez względu na jej wynik.
Z tej przyczyny status skarżącego ukształtowany przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz.
74) nie mógł zostać uznany za wystarczający do stwierdzenia, że w sprawie spełniona została przesłanka "ważnego interesu publicznego" pozwalająca na umorzenie w całości przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych.
Okoliczność, że status ten i związane z nim opisane wyżej implikacje nie zostały uwzględnione przez organy orzekające jako przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych nie stanowi naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II FSK 319/08.
Skarżący zarzucił także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na pominięciu w uzasadnieniu prawnym postanowienia wyjaśnienia jednego z przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, tj. art. 64e § 3 u.p.e.a., przewidującego jako przesłankę umorzenia "brak gospodarczego uzasadnienia dla obciążenia wierzyciela kosztami". Zaniechanie to nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Stosownie do art. 64e § 3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Omawiany przepis nie określa samodzielnej przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych odrębnej od wymienionych w § 2 tego artykułu. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika bowiem, iż odnosi się on wyłącznie do przesłanki z § 2 pkt 1, tj. gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. doprecyzowuje okoliczności, w jakich przesłanka z § 2 pkt 1 może być zastosowana. Brak wskazania art. 64e § 3 u.p.e.a. w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia stanowi uchybienie.
Zaniechanie to, jako naruszenie przepisów postępowania (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.) skutkować może uchyleniem zaskarżonego orzeczenia tylko wtedy, gdy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wpływ istotny to taki, który pozwala przypuszczać, że gdyby do naruszenia przepisu postępowania nie doszło, w sprawie mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie. W ocenie sądu w rozpatrywanej sprawie wpływ taki nie wystąpił. Istotne jest, że w podstawie prawnej decyzji wskazano również przepis właściwy - art. 64e § 2 u.p.e.a. (w tym jego pkt 2) i oceniono zasadność wniosku w świetle przewidzianej w nim przesłanki, akcentowanej przez skarżącego. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w tym zakresie sąd uznał za wyczerpujące.
Nie przemawia też argument tego, że w innych sprawach podobnego rodzaju, organy podatkowe uwzględniały wnioski o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. O ile stwierdzały w nich istnienie przesłanek ustawowych do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, mogły to czynić w ramach przysługującego im uznania administracyjnego. W sprawie obecnie rozpatrywanej prawidłowo ustaliły brak wystąpienie przesłanek z art. 64e § 2 i § 3 umożliwiających podjęcie takiego rozstrzygnięcia.
Sąd nie stwierdza także z urzędu wystąpienia w sprawie wyjątku wskazanego w art. 64 § 2 u.p.e.a, którego pojawienie się uzasadniałoby odstąpienie od pobrania opłaty egzekucyjnej (przypuszczenie, że tak się dziej skarżący wyraził w odwołaniu od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego). Formułowane w tym zakresie przypuszczenie skarżącego było wynikiem błędnego założenia, że wskazany w tym przepisie termin liczony jest do czasu tylko doręczenia, a nie – jak jest w istocie – także do czasu nadania wskazanej tam korespondencji. Na kolejnych etapach postępowania skarżący nie kwestionował poprawności wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.
Sąd nie stwierdził, aby w sprawie tej doszło do naruszenia prawa w sposób skutkujący koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia, a także poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
W tym stanie rzeczy sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)