Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r., nr sprawy [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy postanowienie ZUS z dnia [...] czerwca 2013 r. o kontynuowaniu czynności kontrolnych w [...] Sp z oo sk w B. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy:
[...] Sp z oo sk w B. Zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2013 r. została powiadomiona przez ZUS Oddział w B. o zamiarze wszczęcia kontroli w zakresie:
- 1. Prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.
- 2. Ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacania tych świadczeń oraz dokonywania rozliczeń z tego tytułu.
- 3. Prawidłowości i terminowości opracowywania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe.
- 4. Wystawiania zaświadczeń lub zgłaszania danych dla celów ubezpieczeń społecznych.
Pismem odebranym w dniu 7 czerwca 2013 r. przez osobę upoważnioną do reprezentowania spółki podczas kontroli, Inspektor kontroli ZUS wezwał do przedstawienia kontrolującemu Umowy współpracy między [...] w B. a [...] Sp z oo sk w B. Wobec nie przedstawienia żądanego dokumentu ZUS ponownie, pismem z dnia 10 czerwca 2013 r., wezwał do przedstawienia w miejscu kontroli Umowy współpracy między [...] w B. a [...] Sp z oo sk w B. wyjaśniając, iż dokument ten jest niezbędny do ustalenia obowiązku prawidłowego zgłaszania osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz deklarowania składek na te ubezpieczenia.
Pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. [...] Sp z oo sk w B. wniosła do ZUS sprzeciw na czynności kontrolne podnosząc, iż w przedstawionym jej zakresie kontroli nie mieści się problematyka relacji kontraktowych między Spółką a jej kontrahentami.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił kontynuować czynności kontrolne wyjaśniając w uzasadnieniu, iż zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Inspektor Kontroli Zakładu ma prawo badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli natomiast z mocy art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy płatnicy są zobowiązani dokumenty te udostępniać.
Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki z dnia 17 czerwca 2013 r. na postanowienie z dnia [...] czerwca 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie o kontynuowaniu czynności kontrolnych w [...] Sp z oo sk w B. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż postępowanie odwoławcze nie wykazało naruszenia art. 79 a ust. 8 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej a Inspektor kontroli Zakładu żądając dokumentów stanowiących podstawę weryfikacji danych zgłoszonych do Zakładu nie przekroczył zakresu kontroli zawartego w upoważnieniu do jej przeprowadzenia.
W skardze z dnia 1 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. [...] Sp z oo sk w B. wniosła o jego uchylenie zarzucając organowi:
- 1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania, t. j. art. 7, 8, 11 kpa; art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 92 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 84c ust. 16 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej,
- 2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, t. j. art. 79a ust. 6 pkt 6 i ust. 8 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w związku z art. 92a, 87 ust.1 pkt 1, 88 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 8 ust. 2a w zw. z art. 17 ust 1 i 18 ust.1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zdaniem Skarżącej organ bezpodstawnie przyjął, iż umowa o świadczenie usług między Spółką a jej kontrahentem mogła mieć znaczenie dla ustalenia prawidłowości zgłoszeń osób do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących usługi na podstawie umowy zlecenia oraz prawidłowości obliczania składek na te ubezpieczenia. Zdaniem Skarżącej organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie odniósł się do relacji pomiędzy zakresem upoważnienia do przeprowadzenia kontroli a dokumentami, których udostępnienia zażądał Inspektor kontroli. Kontrolujący zażądali przedstawieni umowy cywilnoprawnej Spółki z jednym z klientów. Umowa ta ani też żądane faktury VAT nie dotyczą relacji – płatnik składek a ubezpieczony jak też nie mają znaczenia dla wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie zajmując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 318/13, zaskarżone postanowienie podlega kognicji sądu administracyjnego. Charakteryzuje się ono wszystkimi cechami właściwymi dla aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie ma charakteru decyzji lub postanowienia podjętych w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym, zostało podjęte w sprawie indywidualnej, ma charakter publicznoprawny oraz dotyczy obowiązków Skarżącej wynikających z przepisów prawa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w uzasadnieniu przywołanego postanowienia, przyjęcie, że postanowienie o kontynuowaniu czynności kontrolnych podlega ocenie zgodności z prawem w postępowaniu sądowo-administracyjnym czyni ochronę strony, przewidzianą art. 84c ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, pełną i realną.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny poddał zaskarżone postanowienie kontroli pod względem jego zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
W ocenie Sądu skarga [...] Sp z oo sk w B. jest zasadna.
Przepis art. 79a ust. 6 pkt 6 i ust. 8 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej wskazuje na wagę, jaką ustawodawca położył na konieczność określenia w Upoważnieniu zakresu kontroli. Zamieszczenie w Upoważnieniu zakresu kontroli jest obligatoryjne a zakaz wykroczenia w toku kontroli poza jej zakres wskazany w Upoważnieniu jest jednoznaczny. W ocenie Sądu nie można określenia zakresu przedmiotowego kontroli interpretować rozszerzająco, co miało miejsce po stronie organu w rozpoznawanej sprawie. Analiza przedstawionego Skarżącej zakresu przedmiotowego kontroli sprowadzającego się do kontroli prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacania tych świadczeń oraz dokonywania rozliczeń z tego tytułu; prawidłowości i terminowości opracowywania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe oraz wystawiania zaświadczeń lub zgłaszania danych dla celów ubezpieczeń społecznych nie pozostaje w bezpośrednim związku z żądaną do przedstawienia Umową współpracy między [...] w B. a [...] Sp z oo sk w B. Jak podniosła w Komentarzu do art. 79a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej Małgorzata Sieradzka, które to stanowisko skład orzekający w pełni podziela, jeżeli w trakcie wykonywania kontroli pojawi się potrzeba jej rozszerzenia a więc zmiany zakresu przedmiotowego kontroli, to niezbędne stanie się wydanie odrębnego Upoważnienia do jej przeprowadzenia.
Jak wynika z wezwania do przedłożenia dokumentów z dnia 10 czerwca 2013 r. Inspektor kontroli domagał się przedstawienia mu Umowy współpracy między [...] w B. a [...] Sp z oo sk w B. oraz faktury VAT na okoliczności świadczenia usług między wymienionymi w niej podmiotami, a zatem wydania odrębnego Upoważnienia do przeprowadzenia kontroli wymagało objęcie nią umów cywilnoprawnych łączących Skarżącą z jej klientami.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o art. 146 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął z mocy art. 200 ppsa.