Uzasadnienie
Przedmiotem skargi z... września 2011 r., wniesionej przez T. Ż. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) z... sierpnia 2011 r. Nr..., wydana na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – dalej: ustawy o kombatantach, utrzymująca w mocy decyzję własną z... lipca 2011 r. Nr... o pozbawieniu T. Ż. uprawnień kombatanckich.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
T. Ż. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. z dnia... sierpnia 1979 r. z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od... maja 1947 r. do... grudnia 1947 r., podczas służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Zawiadomieniem z dnia... maja 2011 r. Kierownik Urzędu poinformował kombatanta, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 21 i art. 25 ustawy o kombatantach oraz wezwał weryfikowanego do nadesłania wszelkich wiarygodnych (poświadczonych za zgodność z oryginałem) wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane przez niego uprawnienia kombatanckie.
Następnie decyzją nr... z... lipca 2011 r. Kierownik Urzędu działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawił T. Ż. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż nie budzi wątpliwości fakt, że zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej pełniąc służbę w... Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jak wynika z akt sprawy m.in. z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia... maja 2011 r. T. Ż. podczas służby w KBW brał udział w walkach z oddziałami podziemia niepodległościowego m.in. NSZ. Ocena uprawnień kombatanckich strony wskazuje zatem, że pełniąc służbę w KBW brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wyjaśnił, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego został zaliczony do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego.
Pismem z dnia... lipca 2011 r. T. Ż. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując iż jako młody mężczyzna został wcielony do wojska i wysłany daleko od domu, na jeden z najgorętszych w owym czasie terenów, na R. do walki z bandami UPA, gdyż KBW powołano również do walki ze zbrojnymi organizacjami ukraińskimi UPA.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia... sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia... lipca 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że we wniosku strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej.
Kierownik Urzędu ponownie podkreślił, że T. Ż. w okresie od... maja 1947 r. do... kwietnia 1949 r. pełnił służbę w jednostce, która brała udział w walkach z reakcyjnym podziemiem (zaświadczenie WKU Warszawa – Śródmieście z dnia... kwietnia 1979 r.). Jednocześnie z informacji uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej (pismo z dnia... maja 2011 r.) wynika, iż... Pułk KBW mp. K., w okresie od maja 1947 r. do 1949 r., czyli w czasie gdy pełnił w nim służbę T. Ż., brał udział w walkach m.in. z UPA, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz innymi ugrupowaniami.
Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944 - 1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem organu wskazane wyżej okoliczności stanowią podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane.
Organ wyjaśnił, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93 - publikowane OTK 1994/1/4, oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.
Tym samym przyznać należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.
Pozbawienie zaś uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wiąże się z wykonywaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Kierownik Urzędu wskazał, iż biorąc pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należało uznać iż zainteresowany podczas pełnienia służby wojskowej w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wyjaśnił, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Biorąc udział w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach fakt, takiego udziału – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.
Zatem wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Pismem z dnia... września 2011 r. T. Ż. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W skardze wskazał, iż jako młody człowiek został wcielony do jednostki wojskowej, nie mając żadnego wyboru i wpływu na rodzaj jednostki. Został skierowany w okresie....05.1947 do....12.1947 r. do walk z bandami UPA. Z jego strony były to jedyne starcia zbrojne właśnie z organizacją, która zagrażała wolności i suwerenności kraju. Po tym okresie walk pełnił dalszą służbę w koszarach wojskowych w R. Wobec powyższego nie podejmował żadnych działań ani zadań operacyjnych związanych bezpośrednio i pośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Pozbawienie go uprawnień kombatanckich jest niesprawiedliwe gdyż nie udowodniono mu bezpośredniej walki i zaangażowania z siłami niepodległościowymi.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ustawy p.p.s.a., koncentrują się na kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Badając pod tym względem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem w toku prowadzonego postępowania doszło do naruszenia przepisów prawa które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zważyć należy, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Zatem to łącznie służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej oraz wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Należy zgodzić się z twierdzeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego należy interpretować rozdzielnie.
Skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Niewątpliwie Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi.
Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" jak prawidłowo zauważył Kierownik Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91 - OSNCA 1992, nr 10, poz. 174) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., T 15/93 - OTK 1994, nr 1, poz. 4, oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym przyjąć należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.
Pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego wiąże się z wykazaniem wykonywania przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
W niniejszej sprawie organ uznał, iż zainteresowany podczas pełnienia służby wojskowej w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych.
Sąd nie podziela ustaleń dokonanych przez organ orzekający i stwierdza, iż pozbawienie Skarżącego uprawnień kombatanckich było, co najmniej przedwczesne. Wbrew bowiem stanowisku organu orzekającego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż skarżący wypełnia dyspozycję art. 21 ust 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach. Oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na ogólnych sformułowaniach użytych w deklaracji członkowskiej, piśmie WKU i ZBOWiD oraz informacji z Instytutu Pamięci Narodowej o udziale... Pułku KBW w walkach zbrojnych z niepodległościowym podziemiem nie było wystarczające do przyjęcia, że skarżący pełniąc służbę w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Okoliczność, że jednostka, w której skarżący odbywał służbę walczyła z podziemiem niepodległościowym nie przesądza automatycznie o tym, że skarżący osobiście brał udział w tych walkach.
Wskazać należy, iż Skarżący w toku postępowania m.in. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powoływał okoliczności dotyczące charakteru jego służby w KBW oraz udziału w walkach wyłącznie z bandami UPA, zaprzeczając jednocześnie, iż kiedykolwiek brał udział w walkach z podziemiem niepodległościowym. Skarżący oświadczył również, iż po okresie walk z UPA pełnił dalszą służbę w koszarach w R. Co więcej, nawet przy podjęciu starań o uzyskanie uprawnień ZBOWiD skarżący nie powoływał się na walkę z podziemiem niepodległościowym. W deklaracji członkowskiej ZBOWiD wskazując na służbę w KBW podał tylko walkę z bandami UPA (deklaracja członkowska ZBOWiD z... maja 1979 r. z k.3 -4 akt adm.)
Powyższe oświadczenia Skarżącego zostały przez Kierownika Urzędu pominięte.
Sąd wskazuje, iż prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury ze względu na jej istotne znaczenie w procesie realizacji prawa i wolności obywatelskich mieści się w treści zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. Konsekwencją tej zasady jest obowiązek organu orzekającego - w niniejszej sprawie - przestrzegania z jednej strony przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z drugiej zaś przepisów prawa materialnego.
Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji [v. wyrok NSA z 17 10 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516].
Z kolei przepis art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji jest zatem zobligowany do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji [v. wyrok NSA z 19 03 1981 r., sygn. SA 234/81, ONSA z. 1/1981, poz. 23].
Ponadto, organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu, może natomiast – zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów – odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej to robi przyczyny (wyrok NSA z 23 lutego 1999 r., sygn. IV SA 1010/97, Lex nr 48684).
W sprawie niniejszej należy stwierdzić, iż organ administracyjny tym obowiązkom uchybił. Nie zebrał i nie rozpoznał bowiem całego materiału dowodowego pozwalającego na jednoznaczne ustalenie, czy skarżący podczas i w związku ze służbą w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien podjąć kroki niezbędne do wyjaśnienia charakteru czynności wykonywanych przez Skarżącego w toku pełnionej służby wojskowej tj. uzupełnić materiał dowodowy sprawy co najmniej o dowód z przesłuchania T. Ż. na okoliczność charakteru pełnionej służby w KBW w szczególności wykonywanych zadań i zakresu uczestnictwa w walkach.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.