Uzasadnienie
Przedmiotem skargi złożonej przez S. K. (dalej: skarżący lub strona) jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanego dalej: Prezesem KRUS lub organem) z [...] lipca 2013 r., znak [...] umarzająca odsetki od należności na ubezpieczenia: wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w wysokości 454 zł oraz emerytalno-rentowe w wysokości 1.372 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
Decyzją z [...] marca 2013 r., nr [...], Prezes KRUS stwierdził, iż skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i ciąży na nim obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe dla J. K. w łącznej wysokości 7.333 zł wraz z odsetkami za zwłokę.
Pismem z 2 kwietnia 2013 r. skarżący wystąpił do Placówki Terenowej KRUS z wnioskiem o umorzenie odsetek "naliczonych w związku z uregulowaniem ubezpieczenia". W uzasadnieniu wskazał, iż jedynym jego dochodem jest sprzedaż mleka, za która otrzymuje przeciętnie 3 tys. zł na miesiąc. Wyjaśnił, iż na jego utrzymaniu pozostaje rodzina, opłaca naukę dla dwóch osób, a nadto opiekuje się chorą, leżącą matką. Dodatkowo wskazał, iż zaciągnął kredyt w wysokości 130 tys. zł na zakup maszyn rolniczych, który spłaca wraz z odsetkami.
Prezes KRUS – rozpatrując wniosek z 2 kwietnia 2013 r. – wydał decyzję z [...] kwietnia 2013 r. o nr [...], w której wskazał, iż zadłużenie na dzień złożenia podania wynosi 7.348 zł, w tym należność 3.873 zł oraz odsetki 3.475 zł, za okres 2003.2–2013.01/03 oraz odmówił umorzenia odsetek w kwocie 3.475 zł. Decyzja została doręczona w dniu 8 maja 2013 r.
Pismem z 20 maja 2013 r. skarżący wystąpił do Centrali KRUS zwracając się o umorzenie odsetek. Wyjaśnił, iż dnia 2 kwietnia 2013 r. zwrócił się z prośbą do Placówki Terenowej KRUS w O. o umorzenie odsetek naliczonych w związku z uregulowaniem ubezpieczenia. Skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację rodzinną i majątkową.
Decyzją z [...] czerwca 2013 r. o nr [...], Prezes KRUS – rozpatrując wniosek z 20 maja 2013 r. – stwierdził, iż zadłużenie na dzień złożenia podania wynosi 6.905,20 zł, w tym należność 3.653,20 zł oraz odsetki 3.252 zł i dotyczy okresu 2003.3–2013.01/03 oraz odmówił umorzenia odsetek w kwocie 3.252 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zadłużenie (będące przedmiotem wniosku złożonego w dniu 23 maja 2013 r.) powstało po objęciu wstecznym ubezpieczeniem współmałżonki J. K., na podstawie decyzji z [...] marca 2013 r.
Następnie Prezes KRUS podniósł, iż z przeprowadzonej w dniu 27 marca 2013 r. wizytacji, a także na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy ustalono, iż sytuacja materialna skarżącego jest przeciętna. Organ stwierdził także, iż przy podejmowaniu decyzji przeanalizowano wszystkie przedstawione przez stronę fakty i dokonano szczegółowej analizy sytuacji materialno-bytowej.
Pismem z 28 czerwca 2013 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa KRUS z [...] czerwca 2013 r.
Decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...], Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2013 r.
W uzasadnieniu decyzji odwoławczej, Prezes KRUS ponownie przedstawił stan faktyczny sprawy oraz wskazał, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawiera nowych, nieznanych dotąd argumentów w sprawie, przemawiających za podjęciem decyzji o umorzeniu wnioskowanych należności.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lutego 2014r., sygn. akt V SA/Wa 2131/13 uchylił decyzję z [...] lipca 2013r. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że obie decyzje Prezesa KRUS, tj. z [...] lipca 2014r. i utrzymana nią w mocy decyzja [...] czerwca 2013r. zostały wydane nie przez piastuna urzędu tylko przez umocowanego pracownika. Tego samego pracownika. W ocenie sądu podpisanie obu decyzji przez Zastępcę Dyrektora OR KRUS w W. inż. R. M. było niezgodne z treścią art. 24 § 1 pkt. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267 tj., dalej: k.p.a.). Powyższe stanowiło podstawę do uchylenia decyzji z [...] lipca 2013r.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes KRUS zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2014r. umorzył odsetki na ubezpieczenia: wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w wysokości 454 zł oraz emerytalno - rentowe w wysokości 1.372 zł. W podstawie prawne przywołał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013r., poz. 1403 ze zm., dalej: u.u.s.r.) i rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu UE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.Urz. UE L nr 352). W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ustalony stan faktyczny i prawny oraz wskazał, że dołączone nowe dokumenty wskazują na duże wydatki przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego (faktury na około 14.000 zł, zaświadczenie z banku BGŻ o zaciągniętym kredycie na zakup ciągnika w kwocie 100.000 zł, koszty związane z opieką nad chorą matką - faktury na około 800 zł miesięcznie), jak również trudną sytuację materialną potwierdzoną przez Wójta G. (decyzja z [...] grudnia 2013r. określająca dochód w rodzinie w wysokości 276,86 zł na jedną osobę). W związku z powyższym organ stwierdził pogorszenie sytuacji materialnej rolnika i dlatego też postanowił umorzyć odsetki w wysokości wskazanej w sentencji.
Pismem z 15 lipca 2014r. skarżący złożył skargę na ww. decyzję zaskarżając ją w części, w której nie rozpatrzono jego wniosku, tj. ponad kwotę 1372 zł odsetek w ubezpieczeniu emerytalno-rentowym i ponad kwotę 454 zł w ubezpieczeniu chorobowym. Wniósł o zmianę decyzji w części umorzonych kwot. Wskazując, że organ winien umorzyć odsetki w wysokości wskazanej w decyzji z [...] marca 2013r., tj. 3460 zł. Wyjaśnił, że jego wniosek dotyczył umorzenia odsetek w całości. Organ natomiast orzekł tylko co do części odsetek, a co do pozostałej części nie odmówił umorzenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., p.p.s.a.), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.
Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Sąd administracyjny ma za zadanie kontrolować zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Tym samym nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o prawach i obowiązkach strony w zakresie przyznania jej żądanego uprawnienia lub stwierdzenia, że nie obciąża ją określony obowiązek. Odnosząc to do sprawy należy stwierdzić, że WSA nie jest uprawniony do zmiany decyzji w zakresie umorzenia konkretnej kwoty odsetek. Brak więc jest możliwości uwzględnienia takiego żądania strony zawartego w skardze.
Przechodząc do rozpoznania sprawy, to w ocenie sądu, w niniejszej sprawie w toku postępowania prowadzonego przez Prezesa KRUS, doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Wykraczając, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., poza zarzuty skargi sąd podnosi, iż przede wszystkim organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Ponadto, organ rozstrzygając sprawę ponownie ma obowiązek rozstrzygnąć sprawę w całości. Należy podkreślić, iż wskazany art. 138 § 1 k.p.a. zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W przedmiotowej sprawie organ stosując art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję - umorzył odsetki w łącznej wysokości 1826 zł. W tym miejscu trzeba wskazać, że decyzją z [...] czerwca 2013r. Prezes KRUS odmówił umorzenia odsetek w kwocie 3.252 zł. Wydane zaskarżone rozstrzygnięcie z jednej strony podjęte zostało przez organ ponownie rozpoznający sprawę, o czym świadczyłoby powołanie w zaskarżonej decyzji przepisu art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., a z drugiej strony wskazana sentencja jest rozstrzygnięciem podejmowanym przez organ po raz pierwszy rozpoznający sprawę (organ I instancji), a więc jest rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym.
W ocenie sądu organ umarzając określoną wysokość odsetek w postępowaniu wszczętym na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy winien zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W sentencji decyzji winno znaleźć się stwierdzenie o uchyleniu swojej poprzedniej decyzji w całości lub określonej części i w zakresie uchylonym orzeczenie co do istoty sprawy. Tego elementu zaskarżona decyzja nie zawiera, co narusza przepis art. 138 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ II instancji rozstrzygając ponownie sprawę, poza powyższymi nieprawidłowościami, wydał zaskarżoną decyzję także bez rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w całości. Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji postanowił bowiem umorzyć odsetki w łącznej wysokości 1826 zł. Natomiast organ I instancji w decyzji z [...] czerwca 2013r. odmówił umorzenia odsetek w kwocie 3.252 zł. Zatem zauważyć należy, że postępowanie w przedmiocie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończone zaskarżoną decyzją nie odnosi się w swoim rozstrzygnięciu do orzeczenia o należnościach z tytułu odsetek, co do których organ I instancji odmówił zastosowania ulgi. Trzeba wskazać, że organ nie zawarł jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w kwestii różnicy pomiędzy kwotami 3.252 zł, a 1826 zł, tj. kwotą 1.426 zł. Oznacza to, że organ II instancji pominął w swoim orzeczeniu należności z tytułu odsetek w ustalonej uprzednio kwocie 3.252 zł. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien być rozpatrzony przy odpowiednim zastosowaniu art. 138 § 1 k.p.a. Oznacza to, że organ obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą przez organ I instancji zgodnie z wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu w żaden sposób nie stała kwestia związana z przymusowym wyegzekwowanie części należności. Dokonanie przez organ rozliczeń wyegzekwowanych kwot na należność główną i odsetki nie uniemożliwiał podjęcie określonej decyzji, co do pozostałej kwoty odsetek – również pozytywnej. Kwestie bowiem materialno-techniczne polegające na rozliczeniu wyegzekwowanej kwoty nie mogą stanowić przeszkody w pozytywnym załatwieniu sprawy, gdyż zawsze będzie możliwe ponowne przeliczenie tych należności np. w wypadku umorzenia całości odsetek.
Co więcej w tym miejscu należy przywołać ugruntowany pogląd, że zapłata należności po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni postępowania w przedmiocie umorzenia należności bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia (por. wyrok NSA z 9 października 2006r., sygn. akt I FSK 1/06, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie, to decyzja organu I instancji oraz złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakreśliły zakres orzekania przez organ II instancji (ponownie rozpoznający sprawę). Dlatego też pominięcie kwoty 1426 zł stanowi o braku rozstrzygnięcia tej kwestii podjętego przez Prezesa KRUS i tym samym również stanowi o naruszeniu art. 138 § 1 k.p.a. mającym zasadnicze znaczenie dla merytorycznego załatwienia sprawy.
W tym miejscu sąd także wskazuje, że bezzasadne są żądania skarżącego dotyczące umorzenia kwoty 3.460 zł, która była określona w decyzji z [...] marca 2013r., która to kwota odsetek była wyliczona na datę tej decyzji. Strona występując z wnioskiem o umorzenie odsetek po pierwsze zobowiązana była do zapłaty innej już kwoty odsetek, gdyż naliczane są one za każdy dzień zwłoki i po wtóre żądając ich umorzenia nie wskazała na ich konkretną wysokość. Dlatego też należy uznać kwotę 3252 zł wykazaną w decyzji z [...] czerwca 2013r. jako kwotę w zakresie której organ ponownie rozpoznający sprawę był zobowiązany wydać rozstrzygnięcie.
Co więcej kwota tych odsetek na żadnym z etapów postępowania nie była kwestionowana przez skarżącego. Zatem obecne odwoływanie się do innej kwoty odsetek nie może mieć żadnego znaczenia, gdyż zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej, to decyzja wydana w pierwszej instancji zakreśliła konkretną wysokość odsetek będącą przedmiotem sprawy.
W związku z powyższym, w toku ponownego rozpoznania sprawy powyższe nieprawidłowości winny zostać wyeliminowane, a sprawa rozpoznana merytorycznie zgodnie z zasadami wyrażonymi w kodeksie postępowania administracyjnego.
Na zakończenie sąd wskazuje, że nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego wskazującego na zaskarżenie decyzji w części dotyczącej nierozstrzygnięcia kwestii odsetek ponad łączną kwotę 1826 zł, gdyż takiego rozstrzygnięcia ta decyzja (o czym szeroko wyżej) nie posiadała. Natomiast wady decyzji wskazane wyżej prowadzą do jej uchylenia w całości i w następstwie którego organ winien rozstrzygnąć w całości sprawę, mając na uwadze podjęte już rozstrzygnięcie w przedmiocie częściowego umorzenia odsetek.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.