Uzasadnienie
M. P. wystąpiła z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z 9 listopada 2010 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż posiada dom o pow. około [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku – dochody – oświadczyła, iż nie uzyskuje żadnych dochodów. W uzasadnieniu podniosła, iż jej sytuacja materialna jest bardzo trudna z powodu choroby i związanych z tym zwolnień lekarskich oraz z uwagi na nie przyznanie płatności obszarowych. Do wniosku załączyła kserokopię decyzji o odroczeniu terminu płatności zaległości w podatku rolnym.
Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 24 listopada 2010 r. wezwano ją do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania oraz do złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych.
Korespondencja zawierająca wezwanie – skierowana na adres podany we wniosku – była dwukrotnie awizowana i uznana za doręczoną w trybie zastępczym, mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.
Wobec tego, iż oświadczenia zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF z 9 listopada 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, została wezwana – zgodnie z omawianymi wyżej regulacjami – do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W szczególności wyjaśnienia wymagało skąd czerpie środki finansowe na utrzymanie, skoro oświadcza, iż nie osiąga żadnego dochodu i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, czy uzyskuje dochody z posiadanej nieruchomości rolnej, jak przedstawiają się jej wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, czy posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.
Mając zatem na uwadze, iż powyższe wezwanie nie zostało przez wnioskodawczynię wykonane w zakreślonym terminie, uznać należy, iż nie wykazała ona, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.
Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.