Uzasadnienie
J. M. pismem z dnia [...] marca 2011 r. (data nadania) zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie dla celów emerytalnych uwięzienia bez wyroku od [...] grudnia 1959 r. do [...] maja 1960 r. We wniosku zaznaczył, że w więzieniu siedział niewinnie i nigdy z tego tytułu nie uzyskał odszkodowania.
Ponadto podał, że kiedyś w drodze do pracy został napadnięty przez [...] braci, z którymi już wcześniej miał zatargi. Podczas szarpaniny udało mu się jednak uciec i dojechać do pracy. Po powrocie do domu dowiedział się od gospodarza, że jest poszukiwany przez [...]. Mając na uwadze swoje złe doświadczenia z [...], gdyż kiedyś został spałowany na komisariacie postanowił nie zgłaszać się na komisariat tylko wyjechać z W. Bał się, że w razie nie przyznania się do winy będzie bity. Ostatecznie został aresztowany. W areszcie śledczym na znak protestu, że jest niewinny przeprowadził [...]-dniową głodówkę. Po [...] miesiącach odbyła się rozprawa, na której został uniewinniony. Od tego wyroku prokurator złożył apelację, w wyniku której akta skarżącego zostały ponownie odesłane do sądu I instancji. Jak podał skarżący, w lipcu podjął pracę, a w październiku 1960 r. został wcielony do wojska, gdzie odbył zasadniczą służbę wojskową. W 1962 r. weszła w życie amnestia, na podstawie której jego sprawa została umorzona.
Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia, że skarżący był osadzony w więzieniu bez wyroku w okresie od [...] grudnia 1959 r. do [...] maja 1960 r. za działalność polityczną. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż zgodnie z art. 117 ust. 3 ustawy o emeryturach Prezes Instytutu Pamięci Narodowej potwierdza okoliczności, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, tj. okresy osadzenia bez wyroku w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski po dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną.
Ponadto wskazał, iż z treści przywołanego przepisu wynika, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej rozpatrując wniosek złożony w trybie art. 117 ust. 3 ustawy winien ustalić nie tylko, czy osadzenie w więzieniu lub w innym miejscu odosobnienia bez wyroku miało miejsce, ale również zbadać przyczyny uwięzienia, czy było ono następstwem działalności politycznej. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej orzekł, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż można uznać za udowodnioną okoliczność pobytu skarżącego bez wyroku w więzieniu w okresie od [...] grudnia 1959 r. do [...] maja 1960 r. uznając się za organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie gdyż określenie "osadzenie w więzieniu bez wyroku", użyte w art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, odnosi się również do spraw, które zakończyły się uniewinniającym wyrokiem sądowym, tak jak to miało miejsce w przypadku skarżącego. Wskazał, że wyrok uniewinniający nie był wyrokiem skazującym. Oskarżony do czasu wydania wyroku uniewinniającego przebywał w więzieniu na podstawie prokuratorskiego aktu oskarżenia. Można było zatem stwierdzić, że był osadzony w więzieniu bez wyroku.
Pismem z dnia [...] października 2011 r. J. M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał, że nie domagał się uznania go za więźnia politycznego, ale o uznanie, iż był osadzony w więzieniu niewinnie. Wnosił o nadanie mu "statusu pokrzywdzonego z tytułu popełnienia błędu przez wymiar sprawiedliwości PRL". W uzasadnieniu wniosku jeszcze raz opisał wydarzenia, które doprowadziły do aresztowania go w 1959 r.
Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2011 r.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej sprostował na żądanie strony pouczenie zamieszczone w decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. wskazując, że powyższa decyzja może być zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji, za pośrednictwem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W uzasadnieniu postanowienia Prezes Instytutu Pamięci Narodowej podał, że termin do wniesienia skargi na decyzję nr [...] z dnia [...] października 2011 r. biegnie od dnia doręczenia skarżącemu postanowienia o sprostowaniu błędnego pouczenia.
Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. J. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] października 2011 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] września 2011r. oraz postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] grudnia 2011 r. Ponadto wniósł o nadanie statutu pokrzywdzonego, o zasądzenie odszkodowania w wysokości utraconego wynagrodzenia, [...] tysięcy złotych za okres 6 miesięcy oraz zadośćuczynienia – [...] tysięcy złotych za pobyt w areszcie śledczym od [...] grudnia 1959 r. do [...] maja 1960 r. na skutek popełnienia błędu przez wymiar sprawiedliwości PRL.
W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 par. 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 117 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. 2009.153.1227 z późn. zm.) Prezes Instytutu potwierdza okoliczności, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, tj. okresy osadzenia bez wyroku w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski po dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną. Słusznie twierdzi organ, że z treści przywołanego przepisu wynika, że Prezes Instytutu rozpatrując wniosek złożony w trybie art. 117 ust. 3 ustawy winien ustalić nie tylko, czy osadzenie w więzieniu lub w innym miejscu odosobnienia bez wyroku miało miejsce, ale również zbadać przyczyny uwięzienia, czy było ono następstwem działalności politycznej.
W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organ jednoznacznie stwierdził, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, można uznać za udowodnioną okoliczność pobytu wnioskodawcy bez wyroku w więzieniu w okresie od [...] grudnia 1959 r. do [...] maja 1960 r. Określenie "osadzenie w więzieniu bez wyroku", użyte w art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, odnosi się również do spraw, które zakończyły się uniewinniającym wyrokiem sądowym, tak jak to miało miejsce w przypadku wnioskodawcy. Skarżący do czasu wydania wyroku uniewinniającego przebywał w więzieniu na podstawie prokuratorskiego aktu oskarżenia. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że J. M. był osadzony w więzieniu bez wyroku.
Natomiast co do przyczyn uwięzienia wnioskodawcy należy stwierdzić, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że uwięzienie J. M. było następstwem działalności politycznej. Niesłuszne oskarżenie i uwięzienie z powodu udziału w bójce, nie wyczerpuje znamion art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, gdyż nie jest przejawem działalności politycznej.
Wydanie pozytywnej decyzji przez Prezesa Instytutu na podstawie art. 117 ust. 3 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy wymagało, aby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną.
Uwięzienie za działalność polityczną oznacza, że winna być udowodniona sama działalność polityczna oraz wykazany związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy działalnością a uwięzieniem.
Tymczasem J. M. we wniosku skierowanym do Instytutu nie wskazał, aby powodem aresztowania i uwięzienia była działalność polityczna. Łączył on bowiem aresztowanie z udziałem w bójce z [...] braćmi, którzy sprowokowali to zajście kładąc nacisk na to, że w więzieniu siedział niewinnie i nie otrzymał odszkodowania z tego tytułu. Zasadnie podnosi organ, iż jak wynika to ze zgromadzonych dokumentów J. M. został aresztowany w grudniu 1959 r. w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 241 kk, tj. udziału w bójce lub w pobiciu człowieka przy użyciu, broni, noża lub innego niebezpiecznego narzędzia.
We wniosku z dnia [...] marca 2011 r. oraz pismach kierowanych do Instytutu Pamięci Narodowej skarżący nie wskazywał, aby uwięzienie było następstwem prowadzonej przez niego działalności politycznej. Podkreślał, iż był niesłusznie aresztowany i uwięziony. Uwięzienie zatem nie było następstwem działalności politycznej.
Niesłuszne oskarżenie i uwięzienie z powodu udziału w bójce, nie wyczerpuje znamion art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, gdyż nie było przejawem działalności politycznej. Wydanie natomiast pozytywnej decyzji na podstawie art. 117 ust. 3 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy wymaga, aby atestowanie nastąpiło za działalność polityczną. Określenie "uwięzienie za działalność polityczną" oznacza, że winna być udowodniona sama działalność polityczna oraz wykazany związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy działalnością a uwięzieniem
Tym samym J. M. nie spełnia warunków z art. 117 ust 3 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też Prezes Instytutu nie mógł wydać pozytywnej decyzji, bowiem potwierdza on okresy osadzenia bez wyroku po dniu 31 grudnia 1956 roku jedynie za działalność polityczną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest natomiast właściwy do rozpoznawania spraw dotyczących odszkodowania, które to sprawy należą do właściwości Sadu powszechnego, ani co do przyznania statusu pokrzywdzonego.
Z tych wszystkich przyczyn zaskarżona decyzja jest prawidłowa, stąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić jako niezasadną.