Uzasadnienie
Przedmiotem skargi, wniesionej przez P.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014r o odmowie umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w kwocie 100 zł.
Rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
P.P. poprzez przyjęcie w dniu [...] stycznia 2014r. mandatu karnego kredytowanego seria [...] nr [...], został zobowiązany do zapłaty nałożonej grzywny, gdyż zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013r. poz. 395 z późn. zm.), mandat ten stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru.
W dniu 10 stycznia 2014r. zobowiązany zwrócił się do Wojewody [...] o umorzenie należności. Wniosek uzasadnił trudna sytuacją finansową oraz problemami zdrowotnymi.
Decyzją z dnia [...] lutego 2014r. znak: [...] (nr [...]) Wojewoda [...] odmówił umorzenia należności.
Zobowiązany złożył odwołanie od decyzji. Podkreślał w nim trudną sytuację materialną oraz fakt dotychczasowego niekarania mandatami i brak znajomości przepisów w tym zakresie. Wskazał także na konflikty rodzinne, które spowodowały ukaranie mandatem.
Wykonując wezwanie do przedstawienia dowodów potwierdzających sytuację majątkową, zobowiązany w dniu 23 czerwca 2014r. złożył oświadczenie majątkowe obrazujące aktualną sytuację finansowa gospodarstwa domowego.
Po przeprowadzeniu postepowania dowodowego, Minister Finansów decyzja z dnia [...] czerwca 2014r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Minister uznał, ze brak tutaj przesłanki ważnego interesu dłużnika. Ponosi on typowe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które prowadzi z żoną E.P. Źródłem utrzymania jest renta socjalna zobowiązanego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz okresowa renta z tytułu niezdolności do pracy żony, w wysokości [...] zł. Jest on współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego o pow. [...] m kw. Organ wziął także pod uwagę niezbędne wydatki zobowiązanego, na które składają się: opłata za telewizję kablową – [...] zł, telefon – [...] zł, gaz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, lokal mieszkalny – [...] zł, ogrzewanie – [...] zł, woda i ścieki – [...] zł, ubezpieczenie – [...],[...] zł, żona – [...] zł, lekarstwa – [...] zł, rata kredytowa – [...] zł, podatek od nieruchomości – [...] miesięcznie, a także wydatki związane z zakupem odzieży i żywności (P.P. nie wskazał ich wysokości).
Organ wskazał na treść przepisu art. 64 ust. 1 i art. 56 ust. 1 pkt 1, 3 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r.o finansach publicznych (Dz. U. z 2013r. poz. 885), dalej:,,u.o.f.p.’’ i stwierdził, że możliwość umorzenia ma charakter uznaniowy. Wskazał na to, że umarzanie jest wyjątkiem od zasady, iż należności należy płacić i że punktem wyjścia jest ocena, że umorzenie należności Skarbu Państwa nie leży w interesie publicznym. W odniesieniu do kar, a wiec też grzywien nakładanych za popełnienie wykroczeń, należy mieć na względzie że obok funkcji dochodowej SP na pierwszy plan wysuwa się funkcja sankcyjna. Organ podkreślił, iż zobowiązany nie udowodnił problemów zdrowotnych oraz ich wpływu na sytuację majątkową gospodarstwa. Ponoszone wydatki organ określił jako typowe wskazując, iż jest możliwe ich częściowe ograniczenie np. na media. Konieczność zapłacenia grzywny, nawet jeżeli czasowo pogorszy sytuację bytową wnioskodawcy, to jest to skutek jego działań i nie stanowi zdarzenia niezależnego czy losowego.
Ponadto organ wskazał, na możliwość rozłożenia należności na raty. Reasumując, Minister stwierdził, iż brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia ważnego interesu dłużnika, uzasadniającego przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności.
Analizując stan majątkowy wnioskodawcy, organ doszedł także do przekonania, ze w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka nieskuteczności postepowania egzekucyjnego (art. 56 ust. 1 pkt 3 u.o.f.p.).
Ponadto Minister wskazał, ze w niniejszym postępowaniu nie było podstaw do badania okoliczności ukarania grzywną ani badania postępowania mandatowego.
W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P.P. podkreślał swoją trudną sytuacje materialną wskazując, iż osiągane dochody nie wystarczają mu na zakup żywności, obuwia, odzieży i nie jest w stanie ponieść dodatkowych opłat. Podkreślił także, iż w całą sytuację został wmanewrowany przez nieżyczliwych członków rodziny i sąsiadów.
Wnosił o odstąpienie od wymierzenia kary lub jej zmniejszenia, ewentualnie zamiany na inna formę.
W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 07 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.),dalej:,,p.p.s.a.’’ w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.
Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania prowadzącego do oceny, czy zaskarżone akty lub czynności z zakresu administracji publicznej odpowiadają prawu i czy postępowanie poprzedzające ich wydanie nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w sprawie nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1240 z p. zm.), w której zgodnie z art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl powołanego powyżej przepisu oraz art. 57 ustawy, należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty.
Art. 56 ust. 1 stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli:
- 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;
- 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;
- 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;
- 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;
- 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.
Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności.
Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10, orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internecie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością działania organu. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności lub rozłożenia ich na raty należy wyłącznie do kompetencji organu.
Przechodząc do analizy niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż organ prawidłowo przeprowadził postepowanie dowodowe, z którego wynikło, iż nie zachodzi żadna z przesłanek, wymienionych we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia, która mogłaby spowodować podjęcie decyzji o umorzeniu należności. Uznając, iż sytuacja majątkowa skarżącego jest rzeczywiście trudna, nie można tracić z pola widzenia, że jest to należność wynikająca z kary za popełnione wykroczenie. Tak więc mamy tu do czynienia z funkcją sankcyjną, gdzie dłużnik jest zobowiązany do poniesienia określonego wydatku i celem tego wydatku jest odczucie straty po jego stronie. Z tej przyczyny, umorzenie należności wynikających z grzywien, co do zasady, jest obciążone negatywną ocena z punktu widzenia interesu publicznego.
Skarżący nie wykazał szczególnych okoliczności, które mogłyby rzutować na ocenę jego sytuacji płatniczej. Należy także podkreślić, iż na obecnym etapie postępowania ani organy administracyjne ani Sąd, nie mają uprawnień do badania zasadności wymierzenia mandatu.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.