Uzasadnienie
W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. S. (dalej: "Skarżąca", "Strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Z rubryki nr 10 wniosku wynika, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości 2000 zł. Do majątku zaliczyła nieruchomość rolną o pow. 6 ha. Średni miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi około 2520 zł. Do stałych wydatków miesięcznych Skarżąca zaliczyła czynsz (1200 zł), koszty wyżywienia (600 zł), koszty rachunków, mediów oraz środki czystości (200 zł) oraz zobowiązania finansowe (520 zł). Oświadczyła, że uzyskuje pomoc rodziny, bliskich i przyjaciół - w formie posiłków i ubrań, jak również zaciąga niewielkie pożyczki pieniężne oraz korzysta ze wsparcia finansowego osób fizycznych.
W piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu w dniu 16 maja 2016 r. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzi salon fryzjerski w L.. Miesięczny dochód z prowadzonej działalności wynosi około 2200 zł. Skarżąca samodzielnie wychowuje niepełnoletniego syna i nie otrzymuje jakiegokolwiek wsparcia materialnego na jego utrzymanie. Nie korzysta w pomocy społecznej oraz z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich. Wyjaśniła również, że mieszka z synem w wynajmowanym mieszkaniu, którego koszt utrzymania wynosi około 2150 zł. Wykazana na formularzu PPF nieruchomość rolna przedstawia wartość około 100000 zł, ale nie jest to gospodarstwo rolne. Skarżąca nie otrzymuje dopłat rolniczych. Oprócz wykazanej nieruchomości nie posiada innego majątku ruchomego i nieruchomego. Ponadto Strona wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest płatnikiem VAT i spłaca pożyczkę w kwocie 520 zł (co miesiąc).
Do pisma Skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego jej syna, zeznanie podatkowe PIT-36 wraz z informacją PIT/B oraz PIT/O za lata 2014 - 2015 r., kserokopię dowodu opłacania obiadów w szkole, nieczytelną kserokopię dowodu wpłaty kwoty 268 zł, mało czytelne kserokopie pokwitowań odbioru opłaty z tytułu czynszu oraz energii elektrycznej i gazu (na pokwitowaniach znajdują się nieczytelne podpisy).
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.
Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym.
Rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Do przyszłych – niepewnych kosztów postępowania - można zaliczyć opłatę kancelaryjną za wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (jedynie w przypadku, gdy Sąd oddali skargę Strony) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej również w wysokości 100 zł. Podkreślić należy, że Skarżąca nie poniesie tych kosztów jednorazowo, ale ciężar ich uiszczenia będzie rozłożony w czasie – o ile – co należy powtórzyć pojawi się konieczność ich poniesienia w toku postępowania.
Podstawą utrzymania Skarżącej oraz jej syna jest dochód z działalności gospodarczej (Strona prowadzi zakład fryzjerski), który według złożonego oświadczenia wynosi miesięcznie 2000 zł. Równocześnie koszty utrzymania gospodarstwa domowego zostały oszacowane w kwocie 2520 zł. Porównanie tych dwóch wartości budzi wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Podobne wątpliwości wywołują oświadczenia dotyczące ewentualnej pomocy od osób trzecich oraz rodziny. Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała, że rodzina, bliscy i przyjaciele udzielają jej pomocy w formie posiłków i ubrań, ponadto zaciąga pożyczki pieniężne oraz korzysta ze wsparcia finansowego osób fizycznych. Odpowiadając na pytanie skierowane do niej w wezwaniu z 29 kwietnia 2016 r., czy korzysta z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich oraz udokumentowanie ewentualnych dochodów oświadczyła, że nie korzysta w pomocy społecznej oraz z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich.
Skarżąca przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego jej niepełnoletniego syna, na którym to rachunku Strona generuje obroty (w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 kwietnia 2016 r. wpłaciła 1060 zł oraz wypłaciła 950 zł). W dniu 30 kwietnia 2016 r. stan konta był dodatni i wynosił 609,61 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem Skarżąca samodzielnie utrzymuje syna, a więc środki zdeponowane na rachunku bankowym prowadzonym dla jej syna uznać należy za środki pieniężne posiadane przez dwuosobowe gospodarstwo domowe. Wpis w rozpoznawanej sprawie wynosi 100 zł, a więc stanowi 1/6 zgromadzonych oszczędności. Strona nie przedstawiła wyciągów z własnych kont bankowych oświadczając, że nie prowadzi rachunku na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie zauważyć należy, że Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób rozlicza się z instytucjami publicznymi, np. ZUS-em i urzędem skarbowym oraz z kontrahentami.
Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 rok wynika, że Strona uzyskała w tym okresie przychody z działalności gospodarczej w wysokości 48.160 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 19,863,20 zł oraz wykazała dochód w wysokości 28.296,80 zł. Według zeznania PIT-36 w 2015 r. Skarżąca uzyskała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 55.636 zł oraz uzyskała dochód w kwocie 26.958,51 zł. Strona oświadczyła, że nie jest płatnikiem VAT. Podkreślić należy, że Skarżąca zarówno w 2014, jak i w 2015 roku uzyskiwała dochód z działalności gospodarczej. Oświadczyła, że dochód miesięczny wynosi 2200 zł (według oświadczenia złożonego na formularzu PPF – 2000 zł). Analizując wyjaśnienia dotyczące kosztów utrzymania rodziny wskazać należy, że na formularzu PPF Skarżąca oświadczyła, że średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 2520 zł i stanowią je wydatki tytułem najmu mieszkania (1200 zł), wyżywienia (600 zł), wydatków na media, środki czystości i "rachunki" (200 zł) oraz "zobowiązania finansowe" (520 zł).
W piśmie z 11 maja 2016 r. wskazała, że koszty związane z najmem mieszkania wynoszą łącznie 2150 zł, a na kwotę tę składa się czynsz (1200 zł), "rachunki" (800 zł), media (150 zł). Zauważalne są więc znaczne różnice w wydatkach zadeklarowanych na formularzu PPF z dnia 24 marca 2016 r. oraz w wyjaśnieniach złożonych w piśmie z 11 maja 2016 r. Podkreślić należy, że według oświadczeń złożonych na formularzu PPF koszty utrzymania rodziny były wyższe od miesięcznych dochodów o kwotę 520 zł. Według wyjaśnień stanowiących odpowiedź na wezwanie skierowane do Strony na podstawie art. 255 p.p.s.a. dochód miesięczny rodziny wynosi 2200 zł, a koszty utrzymania - 2150 zł. Zauważyć należy, że zadeklarowane koszty utrzymania nie obejmują na przykład wydatków na wyżywienie i środki czystości. Według oświadczenia Skarżącej: "wysokość wydatków szczegółowo wskazuje poprzez dołączone do przedmiotowego pisma dokumenty".
Analizując nadesłane pisma podkreślić należy ich wątpliwą wartość dowodową. Skarżąca przedstawiła bowiem mało czytelne kserokopie pokwitowań odbioru opłaty z tytułu czynszu oraz energii elektrycznej i gazu (na pokwitowaniach znajdują się nieczytelne podpisy), nieczytelną kserokopię dowodu wpłaty kwoty 268 zł (nie można określić tytułu wpłaty) oraz kserokopię dowodu opłacania obiadów w szkole. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, nie można uznać, że przedstawione kserokopie dokumentują koszty utrzymania rodziny. Wobec sprzecznych oświadczeń co do kosztów utrzymania złożonych na formularzu PPF oraz w piśmie z 11 maja 2016 r. nie można uznać, że Skarżąca wykazała należycie faktyczne koszty utrzymania dwuosobowej rodziny.
W konsekwencji nie jest możliwe porównanie wysokości dochodów z ponoszonymi wydatkami na utrzymanie. Ponieważ Skarżąca nie wykazała również jakie ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej rzetelna ocena jej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwa.
Dodatkowo wskazać należy, że Skarżąca wykazała na formularzu majątek nieruchomy o wartości 100.000 zł (nieruchomość rolną). Strona oświadczyła, że nieruchomość nie stanowi gospodarstwa rolnego, ale nie wyjaśniła, czy nieruchomość jest w jakikolwiek sposób wykorzystywana.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż Skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy Strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.