Uzasadnienie
M. S. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia [...] 2013 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada dom o pow. 120 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,98 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani oszczędności. W rubryce 10 wniosku wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 449 zł oraz z tytułu dopłat w wysokości 231,98 zł miesięcznie.
Wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia – zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2013 r. – nadesłał pismo z dnia 18 grudnia 2013 r., w którym wskazał, iż jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 1031,60 zł, w tym opłaty za wodę, CO, energię elektryczną i węgiel wynoszą 800 zł, wydatki na ubranie – 100 zł oraz leczenie – 50 zł. Nadto oświadczył, iż posiada dwa rachunki bankowe, na których zgromadził środki pieniężne w wysokości 77.069,59 zł (środki przeznaczone na zakup ciągnika) oraz 13.775,06 zł. Do pisma załączył wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopie rachunków i faktur.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.
Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał tego, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby.
Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.
Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 100 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny.
Zaznaczyć także należy, co nie pozostawało bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, iż wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej, pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż złożone przez stronę oświadczenia – na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne. Wskazać bowiem należy, iż we wniosku z dnia 15 października 2013 r. skarżący oświadcza, że jego miesięczny dochód wynosi 449 zł, jak również otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 231,98 zł. Zatem nie sposób przyjąć za wiarygodne by wnioskodawca, utrzymując się z miesięcznego dochodu w wysokości 449 zł (dopłaty do gruntów nie powinny stanowić dochodu rolnika skoro są przeznaczone na produkcję rolną) ponosił – według własnego oświadczenia – miesięczne wydatki w wysokości 1.031,60 zł. Już tylko z tej przyczyny, nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawcy, co z kolei uniemożliwia dokonanie ich porównania z ciążącymi na nim kosztami sądowymi.
Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, iż analiza wyciągów z rachunków bankowych skarżącego nie pozwala zaliczyć go do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zauważyć bowiem należy, iż posiada on środki pieniężne zgromadzone w znacznej wysokości, to jest według stanu na dzień 17 grudnia 2013 r. w wysokości 77.069,59 zł oraz w wysokości 13.775,06 zł. Zatem porównanie wysokości tych środków z opłatą sądową w wysokości 100 zł prowadzi do wniosku, że niedopuszczalnym byłoby uznanie wnioskodawcy – na obecnym etapie postępowania sądowego – za osobę zasługującą na prawo pomocy.
Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.