Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 15 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2550/12

Uzasadnienie

1. Wnioskiem z dnia [...].4.2012 r. A. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z prośbą "o umorzenie zadłużenia" wskazując w kwestionariuszu o stanie rodzinnym oraz o sytuacji materialnej, że przeszedł operację [...] oraz uraz [...] oraz operację [...]. Stan zdrowia nie pozwala na podjęcie stałej pracy z uwagi na problemy z chodzeniem. Jedynym utrzymaniem jest renta, a w najbliższym okresie czeka go druga operacja [...].

2. Decyzją z dnia [...].6.2012 r. ZUS –stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1,2,3,3a i art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" – odmówiono umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 25.734,86 zł.

W motywach wskazano, że A. K. prowadził działalność gospodarczą od [...].1.1999 r. do [...].8.2008 r. Aktualnie źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe w kwocie 526 zł. Jest rozwiedziony i zamieszkuje z matką lecz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe partycypując w kosztach utrzymania w kwocie 200 zł., dalsze wydatki – w kwocie 100 zł – to cena zakupywanych leków, a dodatkowo – 200 zł. – przeznacza na wyżywienie (wszystko w skali miesięcznej).

Aktualnie jest dłużnikiem Banku P. na kwotę [...] zł, które spłaca w kwocie 23 zł miesięcznie (termin spłaty kredytu przypada na 2019 rok).

Wskazano też, że wnioskodawca przeszedł operację [...], rozpoznano [...]. Wnioskodawca posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...].12.2011 r. o częściowej niezdolności do pracy wydane do dnia [...].12.2013 r.

W dalszej części motywów – uwzględniając regulacje zawarte w ustawie i rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy Społecznej z dnia 31.12.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) dalej rozporządzenie – zwrócono uwagę, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiło wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zwłaszcza, że reguluje należności ratalne z tytułu zaciągniętego kredytu.

Zwrócono tez uwagę na fakt, iż orzeczenia o czasowej niezdolności do pracy wskazuje na to, że skarżący może w przyszłości podjąć pracę i wtedy jego sytuacja ulegnie poprawie, co umożliwi spłatę istniejącego zadłużenia.

3. W efekcie wniesionego odwołania decyzją Prezesa ZUS z dnia [...].9.2012 r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy – postanowiono utrzymać w mocy zaskarżony akt administracyjny.

W motywach – po zrelacjonowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, a także poczynionych tam ustaleń oraz treści wniesionego środka zaskarżenia – zwrócono uwagę, że umorzenie składek jest odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Wskazano też, iż z przedstawionej dokumentacji nie wynika, że skarżący nie może podjąć pracy zarobkowej i posiada zaledwie orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy, a zatem brak jest podstaw do uznania, iż wyżej wymienione okoliczności pozbawiają A. K. możliwości uzyskiwania przychodów umożliwiających opłacenie zaległości. Brak jest zatem podstaw do wydania decyzji pozytywnej.

4. W skardze wniesionej do WSA w Warszawie A. K. podniósł, że stan jego zdrowia ulega pogorszeniu i obecnie prawie nie wychodzi z domu, zwłaszcza, iż wykryto u niego guz [...] w zaawansowanym stadium rozwoju. W związku z tym miewa kłopoty z oddychaniem i korzysta z [...]. Z tej racji wymaga opieki ze strony córki.

Dodatkowo skarżący podniósł, że nie jest w stanie spłacić zaległości w systemie ratalnym bo raty wynosiłyby ok. 300 zł w skali miesiąca. Przytaczając treść § 3 rozporządzenia zwrócił uwagę, że uiszczenie przedmiotowych należności pozbawi go możliwości opłaty czynszu i zakupu żywności. Skarżący też dostrzegł, że jest ciężko chory i nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Mieszka razem z 82 – letnią matką, która nie chodzi. Na nim spoczywa obowiązek ugotowania posiłków, sprzątania, czy prania, co wykonuje z dużą trudnością. Wymaga to też pomocy ze strony osób trzecich – czyli córki.

Końcowo – wskazując na treść art. 28 ust. 3 ustawy – A. K. wskazał, że nie posiada majątku, z którego można egzekwować spłatę należności, a pozbawienie go części skromnej renty, uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

1. 5. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu.

Sąd administracyjny, bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi, bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

1. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca, bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:
2. a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
3. b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;
4. c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchylenie akt administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

1. IV. W powyższym kontekście – zwłaszcza treści art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy – wskazać należy, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, to jednak skarżący posiada rentę z której można prowadzić egzekucję. Co więcej – z akt sprawy nie wynika aby dokonano ustaleń w zakresie majątku ruchomego, który podlegałby postępowaniu egzekucyjnemu.
2. V. Istotniejsze – mogące mieć zastosowanie w sprawie – są zapisy § 3 powołanego rozporządzenia, na mocy których ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny; w szczególności gdy:
3. a) opłacenia należności z tytułu składek pozostawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;
4. b) podstawę żądania stanowi przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

Każda z tych sytuacji – objętych punktami a) i b) – ma miejsce w niniejszej sprawie. Zobowiązany otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 560 zł, z czego 200 zł może przeznaczyć na wyżywienie, czego nie kwestionuje ZUS. Jeżeli zatem skarżącemu zabierze się z tej kwoty chociażby dalsze 23 zł (tyle ile spłaca kredytu na rzecz Banku B.), to albo zacznie korzystać z pomocy społecznej albo umrze śmiercią głodową. Tak więc rozłożenie należności na raty w systemie ratalnym (po 23 zł) niczego nie daje, albowiem nie pokryją one nawet narastających w szybszym tempie odsetek.

W tym miejscu wypada przypomnieć treść uzasadnienia zawartego w wyroku NSA z dnia 20.3.2007 r., sygn. II GSK 345/06 (LEX 321267); w którym Sąd przypomniał, że "sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego – pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych – do środków pomocy Państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela i jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym; (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce mogole zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej". zob. też wyrok NSA z dnia 21.5.2009 r., II GSK 1045/08, niepublikowany i wyrok WSA w Warszawie z dnia 20.1.2012 r., V SA/Wa 1875/1, niepublikowany – wszystkie pod adresem www.nsa.gov.pl.

1. VI. Wypada też wskazać, iż sytuacja zdrowotnego Skarżącego co obrazuje tendencja wynikająca ze zaświadczeń załączonych do wniosku, a następnie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także skargi – ulega dramatycznemu pogorszeniu. W tej sytuacji za wręcz groteskowe należy uznać twierdzenie zawarte w motywach decyzji ZUS z dnia [...].IX.2012 r., że z przedstawionej dokumentacji nie wynika, iż Skarżący nie może podjąć pracy zarobkowej, albowiem posiada orzeczenie jedynie o częściowej niezdolności do pracy; w ocenie zaś Sądu brak jest podstaw do uznania, iż ta okoliczność stwarza potencjalną możliwość uzyskiwania przez Skarżącego dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
2. VII. Wreszcie podjęcie pracy jest wątpliwe w kontekście potrzeby sprawowania opieki nad ponad 82 letnią matką, która – jak wskazuje się to w skardze – nie porusza się samodzielnie.
3. VIII. Wszystkie te okoliczności razem wzięte nakazują rozważyć pozytywne załatwienie wniosku. W ocenie Sądu – co wyżej wskazano – są ku temu podstawy w świetle okoliczności cyt. w pk- cie V uzasadnienia (zwłaszcza uwzględniając treść powołanych tam judykatów).
4. IX. Mając na względzie treść art. 145 § 1 pkt. 1c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.