Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] września 2010 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] lutego 2009 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 K.K. (zwanemu dalej: skarżącym).
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym.
Skarżący złożył [...] kwietnia 2008 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w P. wniosek o przyznanie płatności na rok 2008. W przedmiotowym wniosku skarżący zadeklarował do jednolitej płatności obszarowej 14 działek rolnych o łącznej powierzchni [...] ha. Do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych zadeklarował 7 działek o łącznej powierzchni [...] ha, zaś do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na pasze uprawianych na trwałych użytkach zielonych 7 działek rolnych o łącznej powierzchni [...] ha.
Następnie skarżący [...] maja 2008 r. złożył zmianę do wniosku, w której zadeklarował nową płatność – płatność cukrową. Do zmiany załączył kopię decyzji nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej M. L. z [...] marca 2007 r., kopię umowy kontraktacji buraków cukrowych z [...] kwietnia 2006 r. na dostawę [...] ton buraków cukrowych. Oświadczenie E. K., w którym oświadcza, że wyraża zgodę na przyznanie płatności cukrowej skarżącemu K. K., z którym pozostaje w związku małżeńskim. Oświadczenie, w którym E. i K. K. stwierdzają, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności cukrowej pozostawali w związku małżeńskim. Akt notarialny z którego wynika, że państwo W. i M. L. umową darowizny z [...] marca 2007 r. darowali swojej córce – E. K. i jej mężowi K. K. do ich majątku objętego wspólnością ustawową gospodarstwo rolne położone w miejscowości B. wraz z limitem buraczanym w wysokości [...] ton.
Skarżący załączył także oświadczenie, w którym oświadczył, iż objął w posiadanie wszystkie grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego M. L., który zawarł z producentem cukru umowę i który przekazał gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] lutego 2009 r. przyznał skarżącemu wnioskowane płatności na 2008 r. w łącznej wysokości [...] zł.
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR [...] maja 2010 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] lutego 2009 r. w wyniku którego decyzją z [...] czerwca 2010 r. stwierdził jej nieważność.
W wyniku złożonego przez skarżącego odwołania Prezes ARiMR decyzją z [...] sierpnia 2010 r. uchylił decyzję z [...] maja 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia ze względu na to, że decyzja ta nie zawierała właściwego, logicznego i wewnętrznie spójnego uzasadnienia faktycznego.
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] września 2010 r. stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] lutego 2009 r. w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego skarżącemu z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa.
Skarżący [...] października 2010 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji.
Prezesa ARiMR decyzją z [...] listopada 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W jej uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 143ba ust. 6 rozporządzenia Rady WE nr 1782/2003 w przypadku dziedziczenia faktycznego lub przewidywanego oddzielna płatność z tytułu cukru jest przyznawana rolnikowi, który odziedziczył gospodarstwo, pod warunkiem, że kwalifikuje się on do systemu jednolitych płatności obszarowych. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 1a ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w brzmieniu obowiązującym dla wniosków złożonych w roku 2008 płatność cukrowa przysługuje w przypadku, gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą:
- 1) z małżonkiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową, także w przypadku gdy osoby te nie pozostawały w związku małżeńskim w dniu zawarcia tej umowy lub
- 2) ze spadkodawcą rolnika wnioskującego o płatność cukrową, lub
- 3) z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową mógłby dziedziczyć przekazane gospodarstwo rolne z ustawy.
Zgodnie zaś z § 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 marca 2008 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 44, poz. 269 ze zm.) w przypadku, o którym mowa w art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy, do wniosku o przyznanie płatności cukrowej dołącza się:
- 1) oświadczenie, że rolnik ubiegający się o płatność cukrową mógłby dziedziczyć przekazane gospodarstwo rolne z ustawy, zawierające wskazanie, czy rolnik jest:
- a) małżonkiem,
- b) zstępnym,
- c) rodzicem,
- d) rodzeństwem,
- e) zstępnym rodzeństwa,
- f) przysposobionym,
- g) przysposabiającym,
- h) krewnym przysposobionego albo przysposabiającego
- 2) oświadczenie o objęciu w posiadanie gruntów rolnych wchodzących w skład przekazanego gospodarstwa rolnego, wraz z podaniem imienia i nazwiska oraz numeru identyfikacyjnego przekazującego gospodarstwo rolne;
- 3) umowę, na podstawie której grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego zostały przekazane, lub kopię takiej umowy, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji;
- 4) kopię decyzji o przyznaniu renty strukturalnej lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników lub emerytury rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez organ, który wydał tę decyzję, albo dokument potwierdzający wypłatę świadczenia;
- 5) w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz kilku osób - zgodę pozostałych osób na przyznanie płatności cukrowej osobie, która składa wniosek o przyznanie tej płatności.
Mając na uwadze powyższe unormowania Prezes ARiMR stwierdził, że uprawnionym do przyznania płatności cukrowej w roku 2008 w przypadku dziedziczenia przewidywanego jest rolnik, który mógłby dziedziczyć gospodarstwo rolne z mocy ustawy, tj. rolnik, który dziedziczyłby gospodarstwo również w sytuacji śmierci spadkodawcy. Przy tym wyjaśnił, że zasady dziedziczenia ustawowego normuje Kodeks cywilny, który w art. 931 § 1 stanowi, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek.
Prezes ARiMR wyjaśnił, iż rażące naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] lutego 2009 r. polegało na przyznaniu płatności skarżącemu pomimo braku spełnienia przesłanki wskazanej w art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy. Bowiem skarżący składając [...] maja 2008 r. dokument zmiany wniosku, w którym deklarował płatność cukrową, złożył również Oświadczenie, w którym stwierdził, że objął w posiadanie wszystkie grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego M. L., który zawarł z producentem cukru umowę, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy i przekazał gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną. Z umowy darowizny z [...] marca 2007 r. wynika, że M. i W. małżonkowie L. w celu uzyskania przez M. L. prawa do renty strukturalnej darują gospodarstwo rolne wraz z limitem buraczanym córce i jej mężowi do ich majątku objętego wspólnością ustawową tj. E. i K. małżeństwu K. Prezes ARiMR uznał, że powyższe wskazuje na fakt, że skarżący nie jest zstępnym M. L. w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, a zatem nie jest osobą, która stosowanie do treści art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy mogłaby dziedziczyć przekazane gospodarstwo rolne z mocy ustawy, ponieważ osobą tą jest małżonka skarżącego E. K. Prezes ARiMR ustosunkowując się do zarzutów odwołania, że przepis szczególny zawarty w § 15 pkt 3 ppkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326) stanowi, iż w przypadku o którym mowa w art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy, jeżeli przekazane gospodarstwo rolne jest przedmiotem współposiadania, płatność cukrową przyznaje się temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę, wyjaśnił, że uregulowanie to zostało wprowadzone w życie 15 marca 2009 r. (§ 21 rozporządzenia), a zatem może być stosowane dopiero dla wniosków złożonych w 2009 r. Ponadto Prezes ARiMR zauważył, że także wyrok WSA w Warszawie z 14 lipca 2010 r., na który powołuje się skarżący rozstrzyga w sprawie z tytułu przyznania płatności cukrowej zainicjowanej wnioskiem z 2009 r. Natomiast przepisy prawa w 2008 r. stanowiące o zasadach przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie przewidywały możliwości przyznania płatności cukrowej w sytuacji, gdy z wnioskiem o płatność cukrową wystąpił rolnik, którego małżonek mógłby dziedziczyć gospodarstwo rolne z mocy ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 grudnia 2010 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy dotyczącej przyznania płatności cukrowej za rok 2008. Zaskarżonej decyzji zarzucił: błędną interpretację przepisów, która skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji, którą przyznano mu płatność za 2008 r.; naruszenie słusznego interesu strony wnioskującej oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nie ustosunkowaniu się do wszystkich argumentów podniesionych w odwołaniu. Skarżący wniósł o zwrot kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że interpretacja ARiMR jest niesłuszna, ponieważ prowadzi do pozbawienia prawa do uzyskania dopłaty cukrowej nie tylko skarżącego ale także jego żonę, która jest współwłaścicielką przedmiotowego gospodarstwa oraz spadkobierczynią ustawową darczyńców. Zdaniem skarżącego trudno przypuszczać aby intencją ustawodawcy było uniemożliwienie otrzymania dopłaty cukrowej, jeżeli z wnioskiem o jej przyznanie występuje zięć darczyńców skoro nadany jest tylko jeden numer ewidencyjny i nie ma znaczenia, które z małżonków się nim posługuje, bo oboje mają do tego prawo.
Skarżący podkreślił, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami płatność cukrowa przysługuje w przypadku, gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby gospodarstwo rolne dziedziczyć z ustawy. Z art. 12 ust. 1 i 4 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadany jest numer identyfikacyjny, z tym, że w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyraził pisemną zgodę.
W związku z zacytowanymi przepisami skarżący zauważył, że na złożonym wniosku o wpis do ewidencji producentów znajduje się zgoda na wpis wyrażona przez jego żonę E. K., a wpis do ewidencji producentów jest rodzajem pełnomocnictwa, która uprawnia wyznaczonego małżonka do podejmowania czynności w imieniu rodziny, Skoro bowiem zdaniem organu wyłącznie jego małżonka była uprawniona do otrzymania wnioskowanej płatności cukrowej, to w świetle jego umocowania w świetle art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, jedynie skarżący jako producent rolny o nadanym numerze identyfikacyjnym mógł zwrócić się do organu ze stosownym wnioskiem. Wskazał przy tym, iż zgodnie z dokonaną przez organ wykładnią przepisów dotyczących płatności cukrowej jego żona, jako osoba, która przekazała swoje uprawnienia na rzecz małżonka (tj. nie posiada wpisu do rejestru ewidencji producentów) pozbawiona byłaby całkowicie możliwości uzyskania płatności cukrowej, przy tym skarżący powołał się na wyrok WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 707/10.
Skarżący zarzucił także naruszenie przez organ przepisów art. 7 i 9 k.p.a. poprzez brak odpowiedniego informowania skarżącego o uregulowaniach prawnych w trakcie składania wniosku o płatność cukrową.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
skarga jest zasadna.
Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż stan faktyczny ustalony w sprawie pozostaje pomiędzy stronami bezsporny. W [...] kwietnia 2006 r. M. L. zawarł z K. z siedzibą w T. umowę kontraktacji buraków nr [...] na dostawę [...] ton buraków cukrowych. Następnie [...] marca 2007 r. aktem notarialnym W. i M. L. darowali swoje gospodarstwo rolne wraz z limitem buraczanym, celem uzyskania renty strukturalnej, córce oraz zięciowi tj. E. i K. K.. Pismem z [...] stycznia 2009 r., dołączonym do wniosku o przyznanie płatności cukrowej na rok 2008, E. K. oświadczyła, iż wyraża zgodę na przyznanie płatności cukrowej K.K. tj. jej mężowi, który prowadząc wspólnie z żoną gospodarstwo rolne wpisany jest do ewidencji producentów rolnych pod nr [...].
W ocenie Sądu na tle tak przedstawionego stanu faktycznego kwestia sporna pomiędzy stronami, stanowiąca przy tym istotę podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia, dotyczy wykładni przepisu art. 24 ust. 1a ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35 poz. 217 ze zm.; zwanej dalej: ustawą o płatnościach).
Organ administracyjny powołując się na ww. przepis ustawy o płatnościach prezentował bowiem stanowisko, iż współmałżonek córki przekazującego gospodarstwo, będący współposiadaczem gospodarstwa rolnego, który wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności cukrowej nie jest uprawniony do przyznania tej płatności z uwagi na fakt, iż zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego nie jest on przewidywanym spadkobiercą i nie może dziedziczyć przekazanego gospodarstwa rolnego z ustawy. Natomiast zdaniem strony skarżącej, bez znaczenia dla zasadności przedmiotowego wniosku pozostaje, kto spośród małżonków zwrócił się o przyznanie płatności, bowiem każde z nich uprawnione jest w ramach wiążącej ich wspólności majątkowej do podejmowania czynności w sprawie.
Zważywszy zatem, iż strony postępowania wskazując zasadniczo na te same uregulowanie prawne prezentują odmienne, wzajemnie sprzeczne konkluzje, celem rozstrzygnięcia sprawy należało dokonać wykładni obowiązujących w sprawie przepisów prawa w przedmiotowym zakresie.
Zdaniem Sądu, co do zasady uzasadnione jest stanowisko prezentowane przez skarżącego, natomiast wykładnia przepisów prawa prezentowana przez organ administracyjny jest błędna.
Uzasadniając słuszność racji strony skarżącej w pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach – płatność cukrową przyznaje się również w przypadku, gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową mógłby dziedziczyć przekazane gospodarstwo rolne z ustawy.
Jednakże dokonując wykładni regulacji prawnych odnoszących się do przyznawania płatności cukrowej w przedmiotowej sprawie przede wszystkim należy mieć na uwadze treść przepisu art. 12 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10 poz. 76 ze zm.; zwanej dalej: ustawą o systemie ewidencji). Zgodnie z treścią tego przepisu jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów rolnych małżonkom nadaje się jeden numer identyfikacyjny, przy czym numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę. Wyjaśnić przy tym należy, iż przynależność producenta rolnego w programach pomocowych w ramach Unii Europejskiej nie jest obligatoryjna. Uczestnictwo w omawianych programach wymaga, bowiem zawsze akceptacji ze strony zainteresowanego producenta rolnego.
Może to nastąpić w formie, czy to poprzez złożenie przez rolnika odpowiedniego wniosku o wpis do ewidencji producentów, czy też pozostawanie w związku małżeńskim z osobą, która ma przyznane takie prawo.
W przedmiotowej sprawie skarżący oraz jego żona wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne. W świetle art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji istotnym jest, iż to skarżący, za zgodą żony (co nie jest kwestionowane przez organ) uzyskał wpis w ewidencji producentów, a tym samym żona skarżącego upoważniła go do prowadzenie wszelkich spraw w zakresie posiadanego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu wpis do ewidencji producentów jest bowiem rodzajem pełnomocnictwa, które uprawnia wyznaczonego małżonka do podejmowania czynności w imieniu rodziny. Podkreślić tutaj należy, iż celem pozytywnego rozpoznania wniosku, nie było w tej sprawie wymogu szczegółowego doprecyzowania przez ustawodawcę obowiązujących przepisów prawa. Skoro bowiem zdaniem organu wyłącznie żona skarżącego była uprawniona do otrzymania wnioskowanej płatności cukrowej, to w świetle umocowania swojego męża w oparciu o treść przepisu art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji, jedynie skarżący jako producent rolny o nr identyfikacyjnym [...] mógł zwrócić się do organu ze stosownym wnioskiem.
Wskazać należy, iż zgodnie z dokonaną przez organ wykładnią przepisów dotyczących płatności cukrowej żona skarżącego, jako osoba, która przekazała swoje uprawnienia na rzecz małżonka (tj. nie posiada wpisu do rejestru ewidencji producentów) pozbawiona byłaby całkowicie możliwości uzyskania płatności cukrowej. W świetle przedstawionej powyżej regulacji ustawy o systemie ewidencji małżonek, który nie posiada numeru ewidencyjnego, celem podejmowania czynności w zakresie swojego gospodarstwa, musi być bowiem reprezentowany przez osobę upoważnioną.
Nadto dokonując wykładni ww. przepisów prawa dotyczących kwestii płatności ze środków unijnych, pamiętać także należy o uznawanej w judykaturze generalnej zasadzie zgodnie z którą, wszelkie świadczenia z tytułu uczestnictwa w programach obejmują również współmałżonka rolnika wspólnie prowadzącego gospodarstwo rolne (v. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. orzeczeniu z 8 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1092/08).
Reasumując, zatem, wbrew twierdzeniom organu administracyjnego, w ocenie tut. Sądu, K. K. był umocowany do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności cukrowej, dlatego też zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało uchylić z uwagi na nieprawidłowe zastosowanie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach oraz pominięcie mającego zastosowanie w sprawie art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji. Organy administracji dokonując zaskarżonej oceny pominęły znaczenie szczególnych przepisów prawa administracyjnego odnoszących się do przedmiotowej sytuacji i ograniczył swoje rozważania jedynie do zawężonej literalnej wykładni przepisu art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach. Podkreślić także należy, iż bezpośrednim skutkiem uzyskania przez skarżącego wpisu do ewidencji producentów rolnych w przedmiotowej sprawie jest upoważnienie go do prowadzenia wszystkich spraw w zakresie wniosku o uczestnictwo w programach unijnych.
Powyższe powoduje, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. została wydana zgodnie z prawem, a jej wyeliminowanie z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. było nieprawidłowe.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze m.; zwanej dalej: p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. O zasądzeniu kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.