Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia... listopada 2011 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia... sierpnia 2011 r. o ustaleniu A. N. (skarżącej) kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004.
Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym:
W dniu... maja 2004 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynął wniosek J. N. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Wniosek został podpisany przez wnioskodawcę – J. N. Decyzją z dnia... lutego 2005 r. o numerze... Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. (dalej: Kierownik Biura) przyznał J. N. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 w łącznej wysokości... zł. Decyzja ta została przesłana na adres wnioskodawcy, jednak nie została skutecznie doręczona. Operator pocztowy zwrócił bowiem przesyłkę zawierającą przedmiotową decyzję z adnotacją, iż adresat nie żyje. Płatności przesłane w/w decyzją zostały w dniu... marca 2005 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.
A. N. oświadczeniem z dnia... października 2010 r., przyznała, że jako małżonka pobrała pieniądze z konta J. N. w 2004 r. ponieważ konto było wspólne.
W dniu... listopada 2010 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, jednakże z uwagi na nieusunięcie w wyznaczonym terminie braków w powyższym wniosku pismem z dnia... stycznia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował skarżącą o pozostawieniu wniosku z dnia... listopada 2010 r. bez rozpatrzenia.
Pismem z dnia... stycznia 2011 r. Kierownik Biura poinformował nadto skarżącą o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych. Poinformował nadto, iż z aktu zgonu J. N. nr... z dnia... maja 2005 r. wynika, że zmarł on w dniu... sierpnia 2004 r. tj. przed wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzji przyznających mu płatności na rok 2004 r.
Rozpoznając zaś wniosek skarżącej z dnia 1 lutego 2011 r. o przywrócenie terminu do złożenia brakujących dokumentów dotyczących wniosku z dnia... listopada 2010 r., Kierownik Biura Powiatowego postanowieniem z dnia... lutego 2011 r. nr... odmówił skarżącej przywrócenia terminu do usunięcia braków we wniosku z dnia... listopada 2010 r., które z kolei utrzymane zostało w mocy postanowieniem Dyrektora... Oddziału Regionalnego ARiMR w K. z dnia... kwietnia 2011 r.
Następnie zawiadomieniem z dnia... lipca 2011 r. Prezes ARiMR poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych J. N. na mocy decyzji z dnia... lutego 2005 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004.
Decyzją z dnia... sierpnia 2011 r. nr 409/11 Kierownik Biura ustalił kwotę nienależnie pobranych przez A. N. płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości... zł. W wydanym rozstrzygnięciu organ, przytaczając szereg przepisów prawa wyjaśnił, iż płatność wypłacona na podstawie decyzji z dnia... lutego 2005 r. należy uznać za płatność nienależną (dokonaną bez podstawy prawnej), zaś za nieuprawnioną należy uznać każdą osobę, która podejmuje wypłacone w ten sposób przez Agencję środki.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wyjaśniła, że od 30 lat była użytkownikiem gospodarstwa rolnego, którego była wraz z mężem współwłaścicielem. Oświadczyła również, że jej jedynym źródłem dochodu są dopłaty z ARiMR.
W wyniku rozpatrzenia wniosku Prezes ARiMR w dniu... listopada 2011 r. wydał decyzję nr..., którą utrzymał w mocy zaskarżone własne rozstrzygnięcie z dnia... sierpnia 2011 r. W jej uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a przytaczając szereg przepisów prawa wyjaśnił, iż decyzja z dnia 25 lutego 2005 r., o przyznaniu J. N. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 nie została doręczona skutecznie stronie z uwagi na jej śmierć, co oznacza, że przekazane na mocy tej decyzji na rachunek bankowy wskazany przez J. N. we wniosku o wpis do ewidencji producentów środki pieniężne, w łącznej wysokości... zł, zostały przekazane bez podstawy prawnej. Tym samym pobrane przez skarżącą z konta zmarłego beneficjenta płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, zostały pobrane bez podstawy prawnej.
Dalej Prezes ARiMR wyjaśnił, iż ustalona decyzją z dnia... sierpnia 2011 r. kwota nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r.) wobec czego nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r., Nr 170, poz. 1051 z późn. zm.), zgodnie z którym Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Organ również wyjaśnił, iż w przypadku śmierci producenta rolnego, który występował w postępowaniu o przyznanie płatności w charakterze strony i posiada spadkobierców, płatności przysługują spadkobiercy, niezależnie od tego, czy dotychczas był on współposiadaczem, jedynie po złożeniu wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego.
Jednak z racji tego, iż termin na usunięcie braków formalnych w kwestii złożonego wniosku upłynął w dniu... grudnia 2010 r. oraz z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni nie uzupełniła wskazanych w wezwaniu braków formalnych, pismem z dnia... stycznia 2011 r. pozostawiono jej wniosek dotyczący płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, bez rozpatrzenia.
Prezes ARiMR zwrócił jednocześnie uwagę, iż bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności pozostaje sytuacja materialna i rodzinna skarżącej. Dodał również, iż skarżąca działała w przedmiotowej sprawie w złej wierze bowiem wiedziała o śmierci męża, na którego wniosek płatności zostały przekazane w dniu... marca 2005 r. na rachunek wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W konkluzji Prezes ARiMR stwierdził, że kwota płatności pobrana przez skarżącą z konta zmarłego męża w wysokości... zł na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia... lutego 2005 r. jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92.
Na powyższe rozstrzygnięcie A. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji wyjaśniając, iż występowała do organu z prośbą o przedłużenie terminu do złożenia wniosku z dnia... listopada 2010 r. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego z uwagi na toczące się, przed Sądem Rejonowym, postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po J. N. Po opisaniu przebiegu postępowania, skarżąca zarzuciła organowi wypłacenie płatności bezpośrednich pomimo nieskutecznego doręczenia decyzji o ich przyznaniu oraz nieprzywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku z dnia... listopada 2010 r. o postanowienie Sądu i dokumentu dotyczące rejestru gruntów.
W ocenie skarżącej nieprawdą jest, że działała ona w złej wierze i że nie dołożyła staranności przy kompletowaniu dokumentów składając wniosek o przejęcie płatności, gdyż złożenie, po terminie, do organu brakujących dokumentów było od niej niezależne.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ARiMR wniósł o jej oddalenie podnosząc jednocześnie, iż analiza przedmiotowej sprawy nie wskazuje jakoby skarżąca działała w dobrej wierze ani w momencie składania wniosku, ani przyjęcia płatności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego.
Podkreślenia wymaga również i to, że stosując przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, w szczególności przepis art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Na początku sąd podkreśla, że przepis art. 49 ust.1 i ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 z dnia 27 listopada 1992r. (Dz.U. WE L 327 z 12.12.2001r.) nie może być podstawą materialną do wydania decyzji o zwrocie płatności przyznanych rolnikowi, który wystąpił z wnioskiem, a które to płatności zostały wypłacone innej osobie – w stosunku do tej osoby. W niniejszej sprawie z wnioskiem o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 wystąpił J. N. i to on był stroną postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia 25 lutego 2005r przyznającą mu wnioskowane płatności. Zaskarżona decyzja (i decyzja ją poprzedzająca) jest adresowana do A. N., która nie była stroną postępowania administracyjnego z wniosku J. N., nigdy w żadnym trybie nie wstąpiła do tego postępowania.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż środki przyznane J. N. pobrała A. N. Sprawa zwrotu pobranych przez Skarżącą środków nie może być załatwiona w drodze rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy z zakresu prawa administracyjnego, gdyż jest to sprawa cywilna, w której mogą znaleźć zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, nie podlega zaś ona rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej.
Z powyższych względów należało stwierdzić nieważność decyzji administracyjnej na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego – ustawa z dnia 14 czerwca 1960r (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) Przyjmuje się, że w tym przepisie jest mowa zarówno o właściwości wewnętrznej, jak i zewnętrznej organów – a więc rozgraniczeniu kompetencji organów administracji oraz sądów powszechnych (por. Janusz Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Ko9mentarz. Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2004, str. 718/19, wyrok SN z dnia 21 września 1994r., III ARN 45/94, OSNAP 1995, nr 3, poz. 29).
Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz 134 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.