Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2015 r. znak: [...]Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IS", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia T. W. (dalej: "skarżący") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...]. [...]. (dalej: "organ I instancji", "Naczelnik US") z [...] marca 2015 r. nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia [...] lutego 2015 r. oraz tożsamego wniosku z dnia [...] lutego 2015 r., dotyczących zwrotu kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec L.W. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] lutego 2015 r. skarżący złożył w siedzibie [...] Urzędu Skarbowego [...] – [...] pismo z dnia [...] lutego 2015 r., w którym powołując się na wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. W. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2015 r. sygn. akt [...], wniósł o natychmiastowe zaprzestanie dalszej egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanej L. W.. Ponadto w ww. piśmie zażądał zwrotu na swoją rzecz jako uprawnionego do alimentów kwot egzekucji, pobranych od [...] września 2014 r. oraz ich niezwłocznej wypłaty w terminie 7 dni.
Następnie w dniu [...] lutego 2015 r. skarżący złożył kolejne pismo z dnia [...] lutego 2015 r., w którym wskazując, że występuje w roli uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego, zasądzonego wskazanym wyżej wyrokiem, wniósł o:
- 1) zaprzestanie podejmowania jakichkolwiek egzekucji oraz potrąceń ze świadczeń emerytalnych zobowiązanej L. W., które by utrudniały bądź uniemożliwiały zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych, zgodnie z treścią powyższego wyroku;
- 2) bezzwłoczny zwrot uprawnionemu kwot potrącanych ze świadczenia emerytalnego zobowiązanej, dokonywanych od [...] września 2014 r. do chwili obecnej;
- 3) wskazanie podmiotu oraz wysokości potrąceń jakich dokonywał organ egzekucyjny ze świadczenia emerytalnego zobowiązanej w okresie od [...] września 2014 r. do chwili obecnej, jeżeli organ ten potrącenia przekazywał do innego podmiotu;
- 4) wydanie informacji o wysokości potrąceń i zajęć na środkach i świadczeniach zobowiązanej L. W. przez organ egzekucyjny od [...] września 2014 r. do chwili obecnej;
- 5) wobec opatrzenia ww. wyroku rygorem natychmiastowej wykonalności, o wykonanie powyższych żądań w terminie 7 dni.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 61a §1 k.p.a., organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia [...] lutego 2015 r. (złożonego osobiście w dniu [...] lutego 2015r.) oraz tożsamego wniosku z dnia [...] lutego 2015 r. (złożonego osobiście w dniu [...] lutego 2015 r.), dotyczących zwrotu kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec L.W.. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że ustawodawca w art. 61 k.p.a., wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie, tj. żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną oraz postępowanie nie mogło być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn. Zdaniem Naczelnika US w rozpatrywanej sprawie skarżący występuje w imieniu własnym, nie jest zatem stroną postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec L. W..
Organ I instancji wskazał przy tym, że przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują możliwości zwrotu kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym podmiotowi, wobec którego przedmiotowe postępowanie nie było lub nie jest prowadzone oraz gdy nie posiada on żadnej legitymacji prawnej na podstawie której organ egzekucyjny mógłby orzec zwrot wyegzekwowanych kwot lub odmowę zwrotu takich kwot. Naczelnik US stwierdził także, że wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. W. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2015 r. sygn. akt [...], nie stanowi podstawy do wykonania zgłoszonego żądania ani wydania orzeczenia w trybie przysługującym podmiotom niebędącym zobowiązanymi, roszczącymi prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną. Wyjaśnił ponadto, że ww. wyrok w fazie postępowania, gdzie egzekucja na jego podstawie nie jest prowadzona oraz nie doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową nie powoduje powstania jakichkolwiek zależności ani skutków prawnych w stosunku do egzekucji administracyjnej prowadzonej do majątku L. W., mogących stanowić podstawy do merytorycznego roszczenia odnośnie żądania skarżącego.
We wniesionym zażaleniu skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, zwłokę organu i opieszałość w działaniu oraz brak merytorycznego rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] lutego 2015 r., złożył wniosek o wstrzymanie egzekucji ze świadczenia emerytalnego zobowiązanej L. W. oraz zaprzestanie potrąceń, które by utrudniały bądź uniemożliwiały zaspokojenie roszczeń uprawnionego, orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego dla m. st. W. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2015 r. sygn. akt [...]. Ponadto wnoszący powiadomił organ skarbowy o chęci dobrowolnego poddania się egzekucji przez zobowiązaną oraz zwrócił się do ZUS o potrącanie ze świadczenia zobowiązanej na zaspokajanie potrzeb alimentacyjnych.
Skarżący stwierdził, że nie wstrzymując postępowania egzekucyjnego i nie przekazując sprawy do właściwego sądu oraz doprowadzając do naruszenia maksymalnej kwoty egzekucji ze świadczenia zobowiązanej organ I instancji dopuścił się rażącego naruszenia prawa.
Rozpoznając zażalenie, organ odwoławczy uzasadniając wskazane na wstępie postanowienie z [...] maja 2015 r. przytoczył brzmienie art. 61a § 1 k.p.a. Zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, iż z treści ww. przepisu wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Samo bowiem złożenie żądania wszczęcia postępowania w danej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia. Innymi słowy na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność.
Organ odwoławczy podniósł, że ustawodawca wprowadził w regulacji art. 61a § 1 k.p.a., dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, tj. wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną oraz zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania; przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Zdaniem Dyrektora IS w rozpoznawanym przypadku wystąpiły obie przesłanki uniemożliwiające wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu na rzecz skarżącego kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec L. W..
Następnie organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie egzekucyjne charakteryzuje się odmienną od postępowania administracyjnego - orzeczniczego specyfiką. W postępowaniach egzekucyjnych na prawach stron występują: organ egzekucyjny, wierzyciel i zobowiązany. W przedmiotowej sprawie skarżący nie występuje w charakterze żadnego z powyższych podmiotów. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza ustalenie powszechnie obowiązującego przepisu prawa - najczęściej materialnego na podstawie, którego formułuje się żądania i obowiązki. O tym, czy podmiot ten ma interes prawny nie może decydować jedynie sama wola tego podmiotu z różnych przyczyn zainteresowanego prowadzeniem tegoż postępowania. Interes prawny nie jest tożsamy z interesem faktycznym, który oznacza, iż określony podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz to "zainteresowanie" nie znajduje oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, które stanowiłoby podstawę żądania stosownych czynności organu administracji. Przy czym interes prawny należy rozumieć jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym.
Zdaniem Dyrektora IS zarówno w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, brak jest regulacji pozwalającej na dochodzenie zwrotu kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym osobie, wobec której postępowanie nie jest lub nie było prowadzone. Z żądaniem takim może jedynie zwrócić się zobowiązany, którym w niniejszym przypadku jest L. W..
Organ odwoławczy stwierdził, że wobec powyższych okoliczności faktycznych i prawnych, niedopuszczalnym było podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zawartego w pismach z dnia [...] lutego 2015 r., żądania skarżącego zwrotu kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec L. W. Ustosunkowując się natomiast do argumentacji zażalenia, Dyrektor IS stwierdził, że skarżący nie wskazał żadnych przepisów prawa, których naruszenia dopuścił się organ orzekający w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu pisma skarżący skupił się natomiast głównie na okoliczności braku uwzględnienia przez Naczelnika US zgłoszonego w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej L. W.. Powyższe okoliczności nie mogą być, zdaniem organu odwoławczego, rozpoznawane w ramach środka zaskarżenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwrot kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie z dnia [...] maja 2015 r. skarżący zarzucił niewłaściwe ustalenia faktyczne i błędną wykładnię prawa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymując dotychczasowe stanowisko w przedmiotowej sprawie wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania.
Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy Sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.), przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego postanowienia.
Rozpoznając sprawę Sąd uznał, że tego rodzaju naruszenia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] maja 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] marca 2015 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosków z dnia [...] lutego 2015 r. dotyczących zwrotu kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec L. W., z uwagi m.in. na brak posiadania przymiotu strony przez skarżącego – T.W., co wypełnia zdaniem organów orzekających dyspozycję art. 61a § 1 k.p.a.
Na wstępie należy wskazać, że na podstawie art. 61a k.p.a. organ administracji publicznej może wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wtedy gdy spełnione są trzy przesłanki, tj.: żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione do organu administracji publicznej, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, postanowienie nie mogło być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn. Przede wszystkim wskazać trzeba, że ww. przepis, z uwagi na to, że zamyka drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia żądania zawartego w podaniu, a zatem nie prowadzi się postępowania wyjaśniającego, może być stosowany w sytuacjach, w których udzielenie odpowiedzi na pytania, czy podanie pochodzi od strony oraz czy w sprawie nie występują inne uzasadnione przyczyny prowadzące do odmowy wszczęcia postępowania, jest jednoznaczne i niekontrowersyjne. Taka sytuacja wystąpi wówczas, gdy w sposób oczywisty, nie wymagający głębszych dociekań widoczne będzie, że podanie nie pochodzi od strony.
W ocenie Sądu, w świetle poczynionych przez organy orzekające rozważań, skarżący występujący w imieniu własnym, nie jest stroną postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec L. W.. Stosownie do treści art. 28 k.p.a., posiłkowo stosowanego w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Interes prawny należy rozumieć jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Tylko zatem taki przepis prawa stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. O tym, czy podmiot ten ma interes prawny nie może decydować jedynie sama wola tego podmiotu z różnych przyczyn zainteresowanego prowadzeniem tegoż postępowania. Interes prawny nie jest tożsamy z interesem faktycznym, który oznacza, że określony podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz to "zainteresowanie" nie znajduje oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, które stanowiłoby podstawę żądania stosownych czynności organu administracji.
W kontrolowanej sprawie skarżący własnego interesu upatrywał w okoliczności zasądzenia na jego rzecz przez sąd powszechny alimentów od L. W..
W ocenie Sądu, za prawidłowe uznać należy stwierdzenie organu odwoławczego, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości zwrotu kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym podmiotowi wobec którego przedmiotowe postępowanie nie było lub nie jest prowadzone oraz gdy nie posiada on żadnej legitymacji prawnej na podstawie której organ egzekucyjny mógłby orzec zwrot wyegzekwowanych kwot lub odmowę zwrotu takich kwot. Tak więc, powoływany przez skarżącego wyrok sądu powszechnego zasądzający alimenty nie stanowi podstawy do wykonania żądania wniesionego pismami z dnia [...] lutego 2015 r. Skarżący w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko L. W. posiada bowiem jedynie interes faktyczny, a nie interes prawny.
Jak słusznie też wskazał organ odwoławczy, postępowanie egzekucyjne charakteryzuje się odmienną od postępowania administracyjnego – orzeczniczego specyfiką. W postępowaniach egzekucyjnych na prawach stron występują: organ egzekucyjny, wierzyciel i zobowiązany. Skarżący nie występuje jednak w charakterze żadnego z powyższych podmiotów.
Sąd podziela zatem stanowisko organu odwoławczego, że w kontrolowanej sprawie niedopuszczalnym było merytoryczne orzekanie o wykonaniu lub o odmowie wykonania przez Naczelnika US żądania skarżącego wniesionego pismami z dnia [...] lutego 2015 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, a działając z urzędu, nie dopatrzył się również innych uchybień, które powodowałyby konieczność uchylenia zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia.
Dlatego też, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.