Uzasadnienie
Przedmiotem skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi J. P. (dalej: skarżący) jest decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: KRRiTV) z dnia [...] sierpnia 2014 r. [...], którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] o umorzeniu zaległości w płatności abonamentowej za okres od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 113,85 zł wraz z odsetkami w wysokości 3,40 zł.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2013 r. (w piśmie wskazano wadliwie datę 27.11.2013 r.) skarżący, nawiązując do otrzymanego od Poczty Polskiej S.A. wezwania do zapłaty z dnia 12 grudnia 2013 r., zwrócił się do KRRiTV o umorzenie należności z tytułu niezapłaconego abonamentu rtv. Wskazał, że w jego opinii dochodzone należności uległy przedawnieniu jako należności okresowe po 3 latach, zgodnie z art. 118 k.c. Uznał, że nie jest zobowiązany do płacenia abonamentu rtv, ponieważ nie zawierał żadnej umowy z TVP. Wskazał wreszcie, że jest jedynym żywicielem swojej pięcioosobowej rodziny, w której dochód na osobę wynosi ok. 468 zł miesięcznie. Do wniosku dołączył orzeczenie o niepełnosprawności żony i informację o dochodach osiągniętych w 2012 r.
Uzupełniając wniosek, przedstawił zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały swoich domowników (żony i dwójki dzieci), zaświadczenia ze szkół wyższych, do których uczęszczają(ły) córki, informację z urzędu pracy dotyczącą syna.
Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] KRRiTV umorzyła skarżącemu zaległości w płatności abonamentowej występujące w dacie rozstrzygania, a więc za okres od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 113,85 zł wraz z odsetkami w wysokości 3,40 zł. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia KRRiTV wskazała art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. nr 85, poz. 728 ze zm.) w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267).
We wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy skarżący wskazał m.in., że w toku oczekiwania na rozstrzygnięcie przymusowo wyegzekwowano od niego zaległości w opłatach abonamentowych za okres od 1 stycznia 2008 r., zaś intencją jego wniosku było, by sprawę rozpatrzono w zakresie całości zaległości, a więc powstałej w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 4 kwietnia 2014 r. Tymczasem KRRiTV nie uczyniła tego ograniczając decyzję tylko do zaległości z okresu od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r.
Kontrolowaną obecnie decyzją Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] sierpnia 2014 r. [...] organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 26 maja 2014 r. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia KRRiTV ponownie wskazała art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych w zw. z art. 104 k.p.a. oraz art. 138 k.p.a. (bez wskazania bardziej szczegółowych jednostek redakcyjnych tego przepisu).
W uzasadnieniu decyzji KRRiTV wskazała m. in., że w dniu 11 sierpnia 2014 r. otrzymała drogą elektroniczną od pracownika Poczty Polskiej S.A. informację, że wystawiony przeciwko skarżącemu tytuł wykonawczy [...] dotyczący zaległości abonamentowych za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 września 2013 r. został zrealizowany w całości przez Urząd Skarbowy w T. (miejscu zamieszkania skarżącego). Ta okoliczność sprawiła zdaniem KRRiTV, że w dacie wydawania decyzji przedmiotem sprawy była jedynie zaległość abonamentowa powstała w okresie od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r. W tym zakresie wniosek skarżącego został uwzględniony.
Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu mogące mieć wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to:
- 1. art. 7 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niepraworządny, t.j. rozpoznanie sprawy w zakresie innym niż o to wnosił uczestnik postępowania;
- 2. art. 12 k.p.a. i art. 35 k.p.a. poprzez rozpatrywanie sprawy z przewlekłością, co spowodowało ściągnięcie należności przed rozpatrzeniem wniosku o jej umorzenie;
- 3. art. 64 § 2 k.p.a. poprzez brak wezwania skarżącego do sprecyzowania żądania;
- 4. art. 77 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, tj. nieuwzględnienie wielkości zadłużenia, o umorzenie którego wnosił skarżący w dniu złożenia wniosku, t.j. 27 grudnia 2014 r. oraz okresu, za który zadłużenie powstało;
- 5. art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewytłumaczenie w treści uzasadnienia przyczyny, dla której po wyegzekwowaniu świadczenia od skarżącego nie było podstaw do badania zasadności umorzenia wyegzekwowanego świadczenia;
- 6. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak orzeczenia o zmianie decyzji z 26 maja 2014 r. pomimo jej wydania z naruszeniem przepisów postępowania;
W skardze sformułowano także zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 10 ustawy o opłatach abonamentowych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że możliwe jest umorzenie jedynie opłaty, która w dniu wydania decyzji nie została wyegzekwowana.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania,
W odpowiedzi na skargę KRRiTV wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tej regulacji jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.
Wskazane normy określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Rozważając w tym kontekście skargę, stwierdzić należy, że jest ona zasadna.
Postępowanie administracyjne wszczynane jest z urzędu lub na żądanie strony (art. 61 § 1 k.p.a.). Kończy je wydanie decyzji rozstrzygającej istotę sprawy w całości lub w części (art. 104 § 2 k.p.a.). Dla prawidłowego procedowania konieczne jest ustalenie zakresu postępowania, owej istoty sprawy. Inicjujący postępowanie wniosek skarżącego z 27 grudnia 2013 r. odnosił się do doręczonego mu wezwania z dnia 12 grudnia 2013 r. do zapłaty zaległości abonamentowych. Nie wskazywał przy tym ani ich wysokości, ani okresu, w jakim powstały. W tej sytuacji powinnością organu było skorzystanie z unormowania art. 64 § 1 k.p.a. w zw. z art. 63 § 2 k.p.a. i wezwanie skarżącego do usunięcia braków formalnych podania (wniosku) poprzez sprecyzowanie żądania. Należało to uczynić tym bardziej, że skarżący nie jest podmiotem profesjonalnym i nie korzystał z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Brak podjęcia tych działań sprawił, że KRRiTV nie ustaliła ram (istoty) postępowania zakreślonych wnioskiem skarżącego.
Konsekwencją takiego zaniechania był brak rozpatrzenia istoty sprawy. W odwołaniu od pierwotnej decyzji KRRiTV skarżący akcentował przy tym tę kwestię wyraźnie. W kontrolowanym rozstrzygnięciu organ nie odniósł się jednak do żądania w tym (wciąż dokładnie nie sprecyzowanym) zakresie. Już ta okoliczność skutkuje koniecznością usunięcia z obrotu prawnego kontrolowanej decyzji i rozstrzygnięcia jej poprzedzającego. Dzieje się tak tym bardziej, że działaniem takim, wbrew wymogowi art. 77 k.p.a. KRRiTV nie rozpatrzyła wszechstronnie sprawy.
Niewątpliwie w toku procedowania KRRiTV przekraczając wskazany w art. 35 § 2 k.p.a. 30 - dniowy termin do zakończenia postępowania, doprowadziła przy tym do sytuacji, w której w dacie wydania zaskarżonej obecnie decyzji, należność o umorzenie której skarżący – jak się okazuje - wnosił, została wyegzekwowana. Działaniem takim naruszono zasadę szybkości postępowania wynikającą z art. 12 k.p.a.
Rację ma też skarżący wskazując, że KRRiTV nie wykazała w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji (wbrew wymogowi art. 107 § 1 k.p.a.), dlaczego stoi na stanowisku, że wyegzekwowanie należności publicznoprawnej przesądza o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego wniosku o jej umorzenie. W kontekście tym wypada przywołać chociażby pogląd wyrażony w wyroku NSA I FSK 1/06 z 09.10.2006 r. (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym zapłata podatku dokonana po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni tegoż postępowania bezprzedmiotowym, w związku z czym nie daje ona podstaw do jego umorzenia.
Przedstawionego sposobu procedowania nie sposób uznać za praworządny w rozumieniu art. 7 k.p.a. Z pewnością mógł mieć on wpływ na treść kontrolowanej decyzji.
Ponownie rozpatrując sprawę KRRiTV ustali w pierwszej kolejności - czy to wzywając skarżącego do sprecyzowania żądania, czy to zwracając się na podstawie art. 7 k.p.a. o stosowne informację do Poczty Polskiej S.A. – zakres istoty niniejszej sprawy. Następnie po przeprowadzeniu postępowania spełniającego wymogi k.p.a. wyda zgodną z prawem decyzję. Pamiętać przy tym będzie, że od orzeczenia pierwotnie rozstrzygającego będzie przysługiwało żądanie ponownego rozpatrzenia sprawy.
Z tych przyczyn sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1) p.p.s.a.