Uzasadnienie
W. K. w dniu 25 lipca 2007 r. złożył wniosek o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu ubezpieczenia społecznego własnego za okres [...] i opłaty dodatkowej oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres [...] i opłaty dodatkowej w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wniosku wskazał na trudną sytuację materialną i zdrowotną, ponieważ pozostaje bez pracy a jednym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne jego żony.
Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:
- - ubezpieczenie społeczne własne – za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, opłaty dodatkowej [...] zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia składek [...] zł;
- - ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników - za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, opłaty dodatkowej [...] zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia [...] zł.
Od powyższej decyzji W. K. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdził, że nieopłacone składki są przedawnione, zaś przepisy do chwili upływu terminu przedawnienia wyłączały możliwość egzekwowania z hipoteki przedawnionych roszczeń.
Decyzją nr [...] z [...] października 2007r. działający w imieniu ZUS Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż w przypadku Strony nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) z uwagi na posiadaną nieruchomość, na której ZUS zabezpieczył swoje wierzytelności. W ocenie Prezesa brak jest możliwości zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a wyżej cytowanej ustawy, którego zapis precyzuje Rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdyż z zebranego materiału dowodowego nie wynika aby w przypadku W. K. zaistniały szczególne okoliczności losowe powodujące, że opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ przyznał, że Wnioskodawca wprawdzie ma problemy zdrowotne, jednak nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, który stanowiłoby istotną przeszkodę w wykonywaniu pracy.
Nie znalazł także uznania podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzut, ze nastąpiło przedawnienie roszczeń z tytułu składek. Prezes ZUS wskazał, że należności zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości dłużnika nie ulegają przedawnieniu pod warunkiem, iż nie uległy przedawnieniu do dnia 01.01.2003r. tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002r. Nr 241 poz. 2074). Zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych brzmieniu obowiązującym od 01.01.2003r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przedawniają się z upływem 10 lat. W okresie [...] r. obowiązywały przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U.z 1989r. Nr 25 poz. 137 ze zm.), które określały zasady przedawnienia należności z tytułu składek.
Zgodnie z art. 35 § 3 i 4 oraz art. 36 wymienionej ustawy należności z tytułu składek ubezpieczenie społeczne pracowników i osób prowadzących działalność gospodarczą, których termin płatności przypadał na okres [...] przedawniły się po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie lat 10 licząc od dnia, w którym składka się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W przypadku Wnioskodawcy czynnością przerywającą 5 letni okres przedawnienia składek była egzekucja należności z nieruchomości prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. w okresie od [...] r. Zatem, zdaniem Prezesa ZUS, termin przedawnienia należności został wydłużony do lat 10. Ponieważ zadłużenie obejmuje okres [...] z mocy ustawy podlega 10 letniemu okresowi przedawnienia i na dzień wejścia w życie nowelizacji ustawy o sus tj. na 01.01.2003r. nie uległo przedawnieniu.
Art. 24 ust. 5 w/w ustawy wyraźnie precyzuje, ze nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Od powyższej decyzji W. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o jej uchylenie, ponieważ jego zdaniem została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa. Podtrzymał w całości swoją argumentację dot. przedawnienia należności zawartą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071).
Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.
Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku rozpatrzenia pisma zatytułowanego "wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy", które nie zostało podpisane przez wnoszącego.
Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa – podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych dotyczących składanych podań, w tym odwołań. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa – np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla możliwości jej oceny oraz ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 Kpa, "podanie wniesione pisemnie.... powinno być podpisane przez wnoszącego..." Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy).
Brak podpisu osoby wnoszącej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania pismo zatytułowane "wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy", nie zostało podpisane przez wnoszącego. Przedmiotowe "wniosek o ponowne rozpoznane sprawy" jest wydrukiem komputerowym i pod treścią żądania figurują jedynie imię i nazwisko wnoszącego ww. wniosek. Brak jest natomiast własnoręcznego podpisu. Organ odwoławczy nie wezwał wnoszącego, pod rygorem z art. 64 § 2 K.p.a. (pozostawienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez rozpoznania) do usunięcia braku i ww. wniosek rozpoznał mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co znalazło odzwierciedlenie w treści wyroku Sądu. Organ administracji będzie zobowiązany do zastosowania treści art. 64 § 2 K.p.a. i w zależności od tego czy brak podpisu zostanie usunięty, czy też nie, podejmie stosowne rozstrzygnięcie. W sytuacji gdy możliwe stanie się merytoryczne rozpoznanie sprawy organ ustosunkuje się do zarzutów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i oceni odpowiednio stanowisko strony w powiązaniu z ustalonym stanem faktycznym, mając na uwadze wszystkie twierdzenia strony i złożone przez nią dokumenty.
Podsumowując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził nieważność tej decyzji na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a.