Uzasadnienie
Przedmiotem skargi złożonej przez E. W. (dalej: "Skarżąca", "Strona") jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ") z dnia (...) sierpnia 2016 r. Nr (...) utrzymujące w mocy postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) kwietnia 2016 r. Nr (...) o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia (...) czerwca 2014 r. Nr (...) o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) kwietnia 2014 r. Nr (...), w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia (...) grudnia 2010 r. Nr (...), Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR przyznał E. W. pomoc finansową w wysokości 75 000 zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r. poz. 201 ze zm.), dalej: "rozporządzenie wykonawcze". Pomoc została przyznana z zastrzeżeniem dopełnienia warunków między innymi dot. uzupełnienia wykształcenia. Decyzja została doręczona Stronie Skarżącej, a środki finansowe zostały przelane na konto Beneficjentki.
W dniu 15 kwietnia 2014 r. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" na kwotę 75 000 zł. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Stronę, została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ARiMR z dnia (...) czerwca 2014 r. nr (...).
W dniu 29 lutego 2016 r. do Prezesa ARiMR wpłynął wniosek Strony z dnia 25 lutego 2016 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) kwietnia 2014 r. Nr (...), w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". We wniosku pełnomocnik wskazał, że Strona była chora na chorobę psychiczną od co najmniej 27 kwietnia 2011 r. do 30 listopada 2013 r. odwołując się do przedłożonych wcześniej organowi kopii zaświadczeń lekarskich z dnia: 27 kwietnia 2011 r., 20 grudnia 2011 r., 10 października 2012 r., 30 listopada 2013 r., 1 lipca 2014 r. oraz skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 27 kwietnia 2011 r. Dodatkowym dowodem w tej sprawie jest zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 10 kwietnia 2015 r. potwierdzające, że Strona jest chora ciągle i długotrwale od 27 kwietnia 2011 r. Zaświadczenia te, zdaniem pełnomocnika Strony, były wystarczającym argumentem do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż ze względu na chorobę Strona nie mogła uzupełnić wykształcenia rolniczego. W międzyczasie Strona uzupełniła wykształcenie rolnicze.
W dniu (...) kwietnia 2016 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia (...) czerwca 2014 r. Nr (...) o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) kwietnia 2014 r. Nr (...), w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes ARiMR przedstawił wcześniejsze działania organów dotyczące wniosków Strony w zakresie wzruszenia decyzji sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Organ I instancji wskazał, że brak podstaw wznowienia postępowania w sprawie decyzji z dnia (...) kwietnia 2014 r. o numerze wskazanym wyżej, ze względu na to, iż decyzja ta nie stanowi decyzji ostatecznej, natomiast przedmiot wniosku o wznowienie postępowania może stanowić decyzja z dnia (...) czerwca 2014 r. Nr (...) o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia (...) kwietnia 2014 r. i w tym zakresie odniósł się do wniosku Strony.
Organ stwierdził, że stan chorobowy, na który powołuje się Strona we wniosku został zdiagnozowany w dniu 27 kwietnia 2011 r. natomiast zgodnie z art. 148 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), dalej: "K.p.a.", podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Wobec tych okoliczności organ na podstawie art. 149 § 3 K.p.a. odmówił wznowienia postępowania.
Po rozpatrzeniu zażalenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2016 r. o numerze wskazanym wyżej, utrzymał w mocy w. wym. postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przedstawił wcześniejsze działania organów dotyczące wniosków Strony w zakresie wzruszenia decyzji sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Organ II instancji wskazując, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż nie został zachowany ustawowy termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania określony w art. 148 § 1 K.p.a., uznał że działanie organu I instancji było prawidłowe. Podkreślił, że okoliczność ta jest badana przez organ z urzędu, a wszczęcie postępowania wznowieniowego na wniosek Strony, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa.
Pismem z dnia 3 października 2016 r. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 25 lutego 2016 r. w ramach samokontroli Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub uchylenie decyzji obu instancji i wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem Strony z dnia 25 lutego 2016 r. lub uchylenie decyzji obu instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, jak też o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła organom:
- - niewskazanie w obu uzasadnieniach jakie okoliczności zostały uznane przez oba organy za udowodnione,
- - niewskazanie w obu decyzjach dlaczego opinia prawna prawnika POR ARiMR w Gdyni korzystna dla Beneficjentki została przez oba organy odrzucona,
- - brak rzetelności w podejmowaniu decyzji w I instancji,
- - nieprzeprowadzenie w I instancji dowodu z przesłuchania Beneficjentki oraz ARiMR wnioski oraz kto je podpisywał,
- - przejawy dowolności urzędniczej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Przeprowadzone przez Sąd badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości.
Decyzją z dnia (...) grudnia 2010 r. Nr (...) w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" Skarżącej przyznano pomoc finansową w wysokości 75 000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, m.in. uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji (§ 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego) oraz dostarczenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia ww. decyzji (§ 19 pkt 6 ww. rozporządzenia wykonawczego). Pomoc finansowa została wypłacona. Termin na uzupełnienie wykształcenia przez Skarżącą upływał w dniu 7 lutego 2014 r.
Podstawę przyznania płatności z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" stanowi ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.), dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich", oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, powoływane wyżej rozporządzenie wykonawcze. Zgodnie z § 19 pkt 6 ww. rozporządzenia wykonawczego, beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3 z tym, że w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
Strona skarżąca mimo pouczenia o obowiązkach wynikających z powołanych przepisów nie przedłożyła we wskazanych terminach wymaganych dokumentów. Zgodnie z § 20 powołanego rozporządzenia wykonawczego pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19.
W dniu (...) kwietnia 2014 r. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w wys. 75 000 zł powiększonej o odsetki za zwłokę z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Stronę, została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ARiMR z dnia (...) czerwca 2014 r. Nr (...).
Pismem z dnia 25 lutego 2016 r. Strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) kwietnia 2014 r. Nr (...), w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". We wniosku Strona odwołała się do przedłożonych wcześniej organowi kopii zaświadczeń lekarskich z dnia: 27 kwietnia 2011 r., 20 grudnia 2011 r., 10 października 2012 r., 30 listopada 2013 r., 1 lipca 2014 r. oraz skierowania do poradni specjalistycznej z dnia 27 kwietnia 2011 r. Zaświadczenia te, zdaniem Strony, były wystarczającym argumentem do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż ze względu na chorobę Strona nie mogła uzupełnić wykształcenia rolniczego. W międzyczasie Strona uzupełniła wykształcenie rolnicze.
Z akt sprawy wynika, że stan chorobowy, na który powołuje się Strona we wniosku o wznowienie postępowania został zdiagnozowany w dniu 27 kwietnia 2011 r., natomiast decyzja będąca przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Stronę, została wydana przez Prezesa ARiMR w dniu (...) czerwca 2014 r. Wobec tych okoliczności organ na podstawie art. 148 § 1 K.p.a. w związku z art. 149 § 3 K.p.a. odmówił wznowienia postępowania.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 tej ustawy, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Natomiast na podstawie art. 148 § 1 K.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Należy się zgodzić z organem odwoławczym, że przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ obowiązany jest badać, czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 K.p.a.
Wskazać w tym miejscu należy, że postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe, co oznacza, iż aby mogło dojść do zbadania, czy w sprawie zachodzi podnoszona we wniosku o wznowienie postępowania przesłanka, właściwy organ musi przeprowadzić postępowanie wstępne, którego celem jest zbadanie dopuszczalności wszczęcia postępowania. Na tym wstępnym etapie w sprawie wznowienia postępowania organ administracyjny bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na ustawowej przesłance wznowienia oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 K.p.a. I tak w przypadku ustalenia, że podanie o wznowienie postępowania nie określa przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 K.p.a., bądź nie został zachowany termin do jego złożenia, określony w art. 148 K.p.a., organ obowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 K.p.a.).
Podkreślenia przy tym wymaga, że organ jest obowiązany z urzędu badać zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, bowiem wszczęcie postępowania wznowieniowego na wniosek strony, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa. Jednocześnie, ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 K.p.a. spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Strona musi udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, w sposób pozwalający organowi zweryfikować i ustalić, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia.
Z akt sprawy wynika, że stan chorobowy, na który powołuje się Strona we wniosku został zdiagnozowany w dniu 27 kwietnia 2011 r. Z przedłożonych przez Stronę kopii zaświadczeń lekarskich wynika, że wiedzę na temat swojego stanu zdrowia Strona miała w okresie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" (decyzja ostateczna w tej sprawie wydana przez Prezesa ARiMR w dniu (...) czerwca 2014 r. została doręczona w dniu 27 czerwca 2014 r.). Natomiast wniosek o wznowienie postępowania w tej sprawie stanowiący podstawę wydania zaskarżonego postanowienia został wniesiony w dniu 29 lutego 2016 r.
Zdaniem Sądu z przedstawionego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że Skarżąca nie dochowała miesięcznego terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, określonego w art. 148 § 1 K.p.a., co oznacza, że działając na podstawie art. 149 § 3 K.p.a., organ zasadnie odmówił wznowienia postępowania.
Wobec powyższego odnosząc się do sformułowanych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia zasad postępowania w rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdza, że nie znajdują one uzasadnienia. Natomiast pozostałe zarzuty skargi w zasadniczej części wykraczają poza przedmiot postępowania w niniejszej sprawie. Przedmiotu rozpoznania w tej sprawie nie stanowi bowiem badanie materialnoprawnych podstaw ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W szczególności zarzut "...niewskazania w obu decyzjach dlaczego opinia prawna prawnika POR ARiMR w G. korzystna dla Beneficjentki została przez oba organy odrzucona (...), nieprzeprowadzenie w I instancji dowodu z przesłuchania Beneficjentki oraz ARiMR wnioski oraz kto je podpisywał...", nie dotyczą przedmiotowego postępowania i w związku z tym nie mogą podlegać rozpoznaniu.
Z tych względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.