Uzasadnienie
Pismem z dnia 23 listopada 2012 r. K. w K. złożyło skargę na rozstrzygnięcie opisane w komparycji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak zdolności sądowej i procesowej strony skarżącej, ewentualnie o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przed przystąpieniem do merytorycznej kontroli sprawy sąd administracyjny zobowiązany jest do zbadania m.in. dopuszczalności skargi, w tym w zakresie zdolności sądowej stron postępowania.
Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: ppsa, sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo, jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej, będącej stroną skarżącą, zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.
W przedmiotowej sprawie skarga została złożona przez konsorcjum w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 96, poz. 615 z późn. zm.), czyli grupę jednostek organizacyjnych, w której skład wchodzi co najmniej jedna jednostka naukowa oraz co najmniej jeden przedsiębiorca, albo co najmniej dwie jednostki naukowe, podejmującą na podstawie umowy wspólne przedsięwzięcie obejmujące badania naukowe, prace rozwojowe lub inwestycje służące potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych.
Analizując zdolność sądową powyższej grupy jednostek organizacyjnych pod kątem spełnienia wymogów art. 25 ppsa, należy uznać, że grupa ta nie posiada wskazanej w art. 25 § 1 ppsa osobowości prawnej, gdyż została ustanowiona umową (umowa z dnia... maja 2011 r., k. 114-118 akt sądowych), podczas gdy nadanie osobowości prawnej następuje w drodze ustawy (art. 33 KC). W stosunku do konsorcjum nie wydane zostały również przepisy dopuszczające możliwość nałożenia na konsorcjum obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 25 § 3 ppsa).
Problematykę charakteru prawnego konsorcjum rozważał także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Op 296/11. Wprawdzie wyrok ten odnosi się do konsorcjum osób prawnych i fizycznych oraz do postępowania administracyjnego, lecz należy podzielić pogląd zaprezentowany przez tenże Sąd, iż "terminnie określa podmiotu prawa, lecz grupę niezależnych podmiotów - stron umowy konsorcjum, która to umowa kształtuje stosunek obligacyjny, a nie organizacyjny. Tak więc konsorcjum nie posiada własnej osobowości prawnej, nie jest odrębnym podmiotem gospodarczym prowadzącym samodzielną działalność, nie może być podmiotem praw i obowiązków".
Wskazać należy, że w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie (wyroki WSA w Warszawie: z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 2197/10 oraz z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 151/11), mianem konsorcjum określa się stosunek prawny powstający na podstawie umowy, w której co najmniej dwie strony (konsorcjanci) zobowiązują się do oznaczonego współdziałania celem realizacji określonego, jednostkowego przedsięwzięcia gospodarczego, na zasadzie wspólnego odnoszenia korzyści i wspólnego ponoszenia ryzyka (m.in. A. Herbert w: System prawa prywatnego. Prawo spółek osobowych, Tom 16, pod red. A. Szajkowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, INP PAN, Warszawa 2008, s. 603 i nast.).
W świetle powyższego należy uznać, że skarżącemu Konsorcjum nie przysługuje zdolność sądowa. Skoro nie dysponuje ono zdolnością prawną, nie może być też podmiotem praw i obowiązków w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Sąd stwierdził także, iż omawiany brak zdolności sądowej nie podlega usunięciu w trybie art. 49 ppsa, gdyż art. 58 § 2 ppsa nie ma w niniejszym przypadku zastosowania. Sąd podziela bowiem wyrażony w doktrynie pogląd, iż braki zdolności sądowej dające się uzupełnić występują jedynie wtedy, gdy nabycie zdolności sądowej związane jest z dokonaniem określonej czynności, np. wpisu do rejestru, a samo dokonanie tej czynności uzależnione jest od woli (aktywności) podmiotu niemającego zdolności sądowej (M. Romańska w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H, Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Warszawa 2005, s. 180).
Stosownie do art. 31 § 3 ppsa, jeżeli braków w zakresie m.in. zdolności sądowej nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Zgodzić należy się z poglądem, iż jakkolwiek pojęcie zniesienia postępowania jest nieadekwatne w odniesieniu do postępowania przed sądem administracyjnym, to w przypadku zaistnienia przesłanek z powyższego przepisu może zaistnieć potrzeba wydania przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013 r., komentarz do art. 31 ppsa).
Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, co mając na uwadze na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 oraz § 3 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.
Na marginesie rozważań Sąd zauważa, że zdolnością sądową cechują się członkowie konsorcjum, zatem to oni mogą składać skargę do sądu administracyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do zdolności sądowej spółki cywilnej, wyrok z 10 października 2008 r., II GSK 366/08).