Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez R. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Ministra Finansów z dnia... listopada 2009r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia... sierpnia 2009r. oddalające skargę na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych.
Pismem z dnia...04.2009 r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w G., R. W. wniósł skargę na czynności egzekucyjne dotyczące zajęcia wynagrodzenia oraz zajęcia wierzytelności. W skardze zarzucił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K., iż zajął całą kwotę wynagrodzenia wynikającego z umowy zlecenia.
Postanowieniem z dnia...05.2009 r., nr... Dyrektor Izby Skarbowej w G. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.
Zobowiązany wniósł zażalenie do Ministra Finansów, w którym zarzucił, że organ egzekucyjny nieprawidłowo zajął...% należności stanowiącej wynagrodzenie z zawartej umowy zlecenia, tym samym pozbawiając zobowiązanego środków do życia. Do zażalenia został załączony artykuł prasowy dotyczący egzekucji wynagrodzenia z umowy zlecenia, w którym jego autor powołuje art. 833 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który we wskazanych w nim warunkach chroni to wynagrodzenie przed egzekucją. Ponadto zobowiązany podniósł, iż zastosowany wobec niego środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy i został podjęty z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa.
Minister Finansów postanowieniem z dnia...06.2009 r. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia...05.2009 r., a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie stwierdzono, iż sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestii, czy wynagrodzenie otrzymane przez R. W. z tytułu umowy zlecenia jest wynagrodzeniem w kontekście definicji zawartej w art. 1a pkt 10 i 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy wierzytelnością z umowy cywilno - prawnej, do której zgodnie Kodeksem cywilnym zalicza się umowę zlecenia.
Dyrektor Izby Skarbowej w G. po ponownym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uznał, iż wynagrodzenie otrzymane przez R. W. z tytułu umowy zlecenia jest wierzytelnością z umowy cywilno - prawnej. Dlatego też postanowieniem z dnia...08.2009 r., nr... uznał skargę wniesioną pismem z dnia...04.2009 r. za nieuzasadnioną.
R. W. pismem z dnia...08.2009 r. zaskarżył powyższe postanowienie do Ministra Finansów żądając uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, zwrot pobranych kwot, wypłatę odszkodowania za utratę pracy, wypłatę zadośćuczynienia w kwocie... zł, wyciągnięcia konsekwencji służbowych wynikających z błędów popełnionych podczas rozpatrywania poprzedniego zażalenia, wyciągnięcia konsekwencji karnych za nękanie podatnika poprzez świadome w jego ocenie wydłużanie ustawowych terminów załatwienia spraw. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumentację zawartą w skardze z dnia...04.2009 r. Ponadto strona ponownie dołączyła do zażalenia artykuł prasowy dotyczący egzekucji wynagrodzenia z umowy zlecenia, w którym jego autor powołuje art. 833 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który we wskazanych w nim warunkach chroni to wynagrodzenie przed egzekucją.
Postanowieniem z dnia... listopada 2009 r., wydanym na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art.144 k.p.a. oraz art. 18 w zw. z art. 54 § 5ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U.z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej "u.p.e.a" Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia... sierpnia 2009 r.
W uzasadnieniu stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej w G. po ponownym rozpoznaniu sprawy słusznie uznał, że pobierane przez R. W. należności z tytułu zawartej umowy zlecenia nie stanowią wynagrodzenia w kontekście definicji zawartej w art. 1a pkt 10 i 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ przytoczył art. z art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), który stanowi iż pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.
Natomiast umowa zlecenia, na którą powołuje się zobowiązany uregulowana została w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, z późn. zm). Przepis art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Oznacza to, iż w prawie cywilnym przedmiot umowy zlecenia został ujęty wąsko, co wyraźnie ją różnicuje od umowy o pracę. Umowa zlecenia w znaczeniu sensu stricto obejmuje zobowiązanie do dokonania czynności prawnej, a w znaczeniu sensu largo obejmuje czynności o charakterze faktycznym. Z tych to powodów nie można umowy zlecenia traktować jako umowy o pracę.
Dalej organ wskazał, że w niniejszej sprawie R. W. nie był zatrudniony w oparciu o żadną z umów i aktów wymienionych w art. 2 Kodeksu pracy. Samo świadczenie pracy nie przesądza o jego statusie, tym bardziej, iż Kodeks pracy wyraźnie dopuszcza możliwość świadczenia pracy nie tylko w oparciu o stosunek pracy. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. zasadnie zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z innych wierzytelności, co umożliwiało potrącenie pełnej kwoty należności z tytułu wykonania umowy zlecenia. Oceniając natomiast prawidłowość czynności wykonawczych przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych związanych z zastosowaniem środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z innych wierzytelności organ wskazał, iż zgodnie żart. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Z akt sprawy wynika, że wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. M. T.W. Sp. z o.o. w dniu...04.2009 r. Natomiast zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zostało doręczone w dniu 16.04.2009 r. w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika, a jego forma odpowiadała formie przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.). Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tą kwestię.
W związku z powyższym, w ocenie organu, żądanie strony dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, zwrot pobranych kwot jest bezzasadne. Natomiast żądanie wypłaty odszkodowania za utratę pracy, wypłaty zadośćuczynienia w kwocie... zł, wyciągnięcia konsekwencji służbowych wynikających z błędów popełnionych podczas rozpatrywania poprzedniego zażalenia nie jest uprawnione.
Na postanowienie to skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo,
- 2. zasądzenia kosztów postępowania wg norm przepisanych,
- 3. zwrot niesłusznie pobranych kwot (wraz z odsetkami) przez organ egzekucyjny,
- 4. wypłatę odszkodowania za utratę pracy i jedynego źródła dochodów spowodowanych bezpośrednio i wyłącznie decyzjami ww. organów w wysokości... złotych,
- 5. wypłatę zadośćuczynienia w kwocie... złotych. W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg sprawy i powtórzył swoje stanowisko odnośnie nieprawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego. Do skargi dołączono pismo Ministra Finansów z dnia... sierpnia 2009r. skierowane do Rzecznika Praw Obywatelskich, którego treść merytoryczna, zdaniem skarżącego różni się od stanowiska zawartego w zaskarżonym postanowieniu.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podnosząc argumentację jak w zaskarżonym postnowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia orzeczenie przez Sąd Administracyjny o zwrocie należności, czy też wypłaty odszkodowania za utratę pracy i zadośćuczynienia, o co wnosi skarżący w skardze. Z tych względów skarga w części dotyczącej żądań zgłoszonych w pkt. 3, 4 i 5 została odrzucona, jako niedopuszczalna w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.
Trafne są natomiast zarzuty skargi w pozostałym zakresie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. W szczególności prawidłowo wskazuje skarżący, że wynagrodzenie otrzymane przez niego z tytułu umowy zlecenia jest wynagrodzeniem w świetle definicji zawartej w art. 1a pkt 10 i 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie wierzytelnością z umowy cywilno - prawnej, jak to wadliwie przyjęły organy egzekucyjne stosując niewłaściwy środek egzekucyjny.
Zgodnie z art. 72 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona od egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zgodnie natomiast z § 2 ww art. 72 - zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę.
Jak jednoznaczne wskazuje się w doktrynie (por. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas - Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz C.H.Beck 4. Wydanie, str. 291 i nast..) egzekucja prowadzona przez zastosowanie środka egzekucyjnego określonego w cyt. art. 72 może dotyczyć wyłączne zobowiązanych, będących osobami fizycznymi i utrzymujących się z wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzeniem za pracę, w ujęciu ustawy, jest nie tylko wszelkie wynagrodzenie przysługujące pracownikowi od pracodawcy, u którego jest on zatrudniony, ale także wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia (art. 72 § 2) i dochody z innych tytułów, związanych ze świadczeniem pracy.
W świetle art. 1a pkt. 17 u.p.e.a. przez wynagrodzenie należy rozumieć wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne.
Również przepis art. 9 u.p.e.a. dotyczący egzekucji z wynagrodzenia i zawierający dyrektywę odpowiedniego stosowania ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy w zakresie wynagrodzenia za pracę - należy łączyć z treścią art. 1a pkt.
17. Artykuł 1a pojmuje termin "wynagrodzenie" szerzej niż wynagrodzenie, które wynika ze stosunku pracy. W świetle przepisów tego artykułu przez wynagrodzenie " rozumie się (...) to wynagrodzenie oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne. (por. powołany komentarz str. 57).
W związku z tym stwierdzić należy, że ograniczeniom egzekucji podlega również wynagrodzenie wypłacane pracownikowi regularnie z tytułu zawarcia umowy o dzieło bądź umowy zlecenia.
Skoro zatem z ustaleń organów egzekucyjnych wynika, ze skarżący w okresie...02.2009r. do...04.2009r. był zatrudniony w M. T.W. sp. z o.o. na umowę zlecenia i uzyskiwał z tego tytułu regularnie wynagrodzenie, to za trafne należy uznać zarzuty skarżącego, że otrzymywane przez niego wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia jest wynagrodzeniem w rozumieniu przepisów art. 1a pkt. 10 i pkt. 17 u.p.e.a. i podlega ograniczeniom egzekucji wskazanym w art. 9 i art. 72 u.p.e.a.
Uzasadniony jest zatem zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego z naruszeniem ww przepisów i z zastosowaniem niewłaściwego środka egzekucyjnego.
W świetle powyższego za naruszające prawo należy uznać stanowisko organów egzekucyjnych, że wynagrodzenie uzyskiwane przez R. W. z tytułu ww umowy zlecenia jest wierzytelnością z umowy cywilnoprawnej w stosunku do której należało zastosować czynności egzekucyjne określone w przepisie art. 89 u.p.e.a.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 58 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.