Uzasadnienie
Pismem z dnia... września 2008 r. T. R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu kosztów upomnień i odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na: ubezpieczenie społeczne, FP i FGŚP i ubezpieczenie zdrowotne oraz o rozłożenie na... miesięcznych rat kwoty nominalnej nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek wskazał, że zadłużenie powstało w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która została zlikwidowana w 2006 r.
Skarżący wyjaśnił, że ma na utrzymaniu dwoje małych dzieci oraz niepracującą żonę, nie posiada żadnego majątku. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę i dodatkowo... zł alimentów na utrzymanie syna. Poza comiesięcznymi wydatkami na czynsz za mieszkanie, prąd, wodę i inne opłaty oraz na koszty utrzymania rodziny, spłaca jeszcze zaciągnięte kredyty.
Decyzją z dnia... września 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwlokę.
Rozpoznając sprawę ponownie, w wyniku odwołania wniesionego przez dłużnika, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu ZUS decyzją z dnia... października 2008 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia... września 2008 r.
W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wyjaśnił, że zadłużenie dotyczy okresu od... r. do marca... r. Z tytułu tego zadłużenia przeciwko T. R. było prowadzone postępowanie egzekucyjne w trybie egzekucji własnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Obie egzekucje okazały się bezskuteczne. Obecnie dłużnik zatrudniony jest w charakterze kierowcy z minimalnym wynagrodzeniem wolnym od potrąceń(... zł brutto). Żona dłużnika jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości... zł. Dłużnik ma na utrzymaniu dwoje dzieci: syna z poprzedniego małżeństwa w wieku... lat, na utrzymanie którego otrzymuje alimenty od byłej żony w kwocie... zł miesięcznie, oraz córkę w wieku... miesięcy. Przedstawił dokładnie miesięczne, bieżące wydatki dłużnika oraz posiadane przez niego zadłużenie i kwoty miesięcznych spłat zadłużenia. Ustalił, że dłużnik na terenie O. nie posiada nieruchomości, jest współwłaścicielem samochodu marki F. z... r.
Wyjaśnił, że dokumentacja potwierdza, że sytuacja dłużnika wypełnia od strony formalnej przesłanki z art. 28 ust.3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednak przesłanek tych nie można interpretować w oderwaniu od wykładni celowościowej, umorzenie prowadzi bowiem do trwałej rezygnacji z odzyskania należności publicznoprawnych należnych zarządzanym przez ZUS funduszom, co oznacza, że chwili podejmowania decyzji muszą być pełne podstawy do stwierdzenia, że nieściągalność zadłużenia ma charakter trwały i całkowity. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja przewidziana w art.28 ust. 3 a ustawy, skonkretyzowana w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", tj. zaistnienie szczególnych okoliczności wskazujących, że zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
Organ stwierdził, również, że nieściągalność zadłużenia nie ma charakteru trwałego, szczególnie wobec złożenia przez dłużnika wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty, co potwierdza, że istnieje możliwość przeznaczenia co miesiąc określonej kwoty na spłatę zadłużenia, przez co dłużnik nie wykazał w dostatecznym stopniu zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Organ orzekający stwierdził również, że zgodnie z dyspozycją art. 28 ust.4 ustawy umorzenie odsetek za zwlokę następuje w sytuacji, gdy umorzona zostaje należność główna, tj. należność z tytułu składek oraz, że nie można umorzyć samych odsetek za zwlokę, jeżeli brak jest przesłanek do umorzenia należności składkowej.
Na powyższą decyzję z dnia... października 2008 r. T. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie kwoty odsetek i rozłożenie pozostałej części długu na raty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2007 r. Nr 11,poz.74) zwanej dalej ustawą, poprzez błędną interpretację tego przepisu, co w ocenie Sądu miało wpływ na wynik sprawy.
Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymała w mocy w całości decyzję wydaną przez Zakład w pierwszej instancji, co oznacza, że organ orzekający w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w całości podzielił zaprezentowany tam pogląd prawny (przytoczony również w uzasadnieniu decyzji II instancji) polegający na tym, że umorzenie należności pochodnych, w tym odsetek, jest możliwe jedynie wówczas, gdy następuje umorzenie należności podstawowej, a więc składek; brak jest więc podstaw dla umorzenia jedynie odsetek za zwłokę. Pogląd ten jest błędny.
Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art.24 ust.2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepis art. 28 ust.1 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Przepis art. 28 ust.4 ustawy stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpić umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy samych należności ubocznych w całości lub w części, co organ orzekający weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
Ponadto, wobec faktu, że w sprawie zostały spełnione warunki formalne pozwalające na umorzenie zadłużenia, organ orzekający rozpoznając sprawę ponownie, rozważy, biorąc pod uwagę interes dłużnika oraz interes społeczny, rozumiany tu jako interes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zarządzanych przez ZUS Funduszy: Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Pracy (art.7 Kpa), czy należy umorzyć odsetki i odzyskać pozostałą część należności, poprzez uzyskanie jej spłaty w ratach czy też nadal prowadzić egzekucję, co do której istnieje znaczące prawdopodobieństwo, że będzie bezskuteczna lub pozwoli na odzyskanie kwoty mniejszej niż odsetki, o umorzenie których wnosi skarżący. Wskazać bowiem należy, że zadłużenie powstało w...r. i w... r., a do dnia wydania decyzji przez organ II instancji, tj. przez okres około 8 lat z zadłużenia nie odzyskano żadnej kwoty.
W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.