Uzasadnienie
Pismem z dnia 27 lutego 2006 r. A. S. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz umorzenie odsetek od zaległych składek za okres od IV kwartału 1997 r. do I kwartału 2006 r. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2006 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników i wezwany do opłacenia zaległych składek w kwocie 7400 zł. oraz odsetek za zwłokę w kwocie 7010 zł. - łącznie 14410 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, ani majątku ruchomego o takiej wartości. Dochody z gospodarstwa rolnego przeznacza na bieżące wydatki, a innych przychodów nie posiada. W skład gospodarstwa wchodzi ciągnik i podstawowe narzędzia do uprawy pola.
Skarżący wskazał ponadto, iż hoduje cztery sztuki bydła i siedem świń, których wartość rynkowa wynosi 300 zł. za sztukę. Podniósł, że chce być objęty ubezpieczeniem społecznym rolników ale uiszczenie kwoty 14.456 zł. (kwota należna w przypadku dokonania wpłaty w dniu 13 lutego 2006 r.) przerasta jego możliwości finansowe. Złożony wniosek skarżący uzupełnił pismem z 18 marca 2006 r., do którego załączył następujące dokumenty: protokół szacunku strat na okoliczność wystąpienia klęski żywiołowej w roku 2005 - w kwocie 7.726 zł., faktury VAT za leczenie zwierząt hodowlanych z dnia 28 lutego 2006 r. - na sumę 117,70 zł. i z dnia 3.03.2006 r. na sumę 451,54 zł., kopię potwierdzenia odbioru padłej krowy przez Przedsiębiorstwo [...] "[...]" z dnia 29.08.2005 r. oraz protokół szacunku strat na okoliczność wystąpienia klęski żywiołowej w roku 2003 - w kwocie 6.926 zł.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył 70 % należności jakie skarżący był zobowiązany uiścić z tytułu odsetek za zwłokę za okres od IV kwartału 1997 r. do I kwartału 2006 r., tj. kwotę 4.964,40 zł. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 41 a powołanej ustawy Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego oraz składkowego może m.in. umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. W przedmiotowej sprawie umorzenie 70 % należności z tytułu odsetek za zwłokę uzasadnione było możliwościami płatniczymi wnioskodawcy oraz wystąpieniem zdarzeń mających wpływ na sytuację materialną zainteresowanego, tj. powodujące straty w uprawach anomalie pogodowe w 2003 r. i 2005 r. oraz leczenie inwentarza i fakt, iż w gospodarstwie skarżącego padła krowa.
Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] zmienił zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. i umorzył należności za III i IV kwartał 2003 r., III i IV kwartał 2005 r. w wysokości 1.090,20 zł. oraz pozostałe do uregulowania odsetki za zwłokę w kwocie 6.923,00 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes wyjaśnił, iż w wyniku ponownej oceny zebranych w sprawie dokumentów - w kontekście uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego - postanowiono o zmianie zaskarżonej decyzji z uwagi na fakt, iż wielkość strat w uprawach polowych, jakie wnioskodawca poniósł w 2003 i 2005 r. w wyniku długotrwałej suszy, w znacznym stopniu przyczyniła się do pogorszenia sytuacji materialnej w tym okresie. W ocenie organu zakres prowadzonej działalności rolniczej na gruntach o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, ilość aktualnie posiadanego bydła i trzody chlewnej oraz wielkość uzyskiwanego dochodu, umożliwiają skarżącemu spłatę pozostałej należności, która może być uregulowana w korzystnym układzie ratalnym, zawartym na wniosek zainteresowanego.
W skardze na powyższą decyzję A. S. wniósł o jej zmianę i umorzenie należności w całości albo o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Skarżący nadmienił, że zaskarżona decyzja została wydana po dokonaniu przez niego 8 sierpnia 2006 r. zgłoszenia o wypadku jakiemu uległ [...] sierpnia 2006 r. podczas pracy w gospodarstwie rolnym. W wyniku zdarzenia zainteresowany doznał złamania [...] w [...] miejscach. Dodatkowo sytuację finansową wnioskodawcy pogorszył fakt, iż obrażenia jakie odniósł wymagały unieruchomienia [...] i uniemożliwiły skarżącemu pracę w gospodarstwie, o czym świadczy zwolnienie lekarskie do dna [...] października 2006 r.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż zaskarżona decyzja został wydana z uwzględnieniem strat jakie skarżący poniósł w wyniku długotrwałej suszy w 2003 i 2005 r., jednakże wskazana w skardze okoliczność jakoby skarżący w dniu [...] sierpnia 2006 r. uległ wypadkowi przy pracy nie jest organowi znana. Ponadto rozpatrywany obecnie przez organ wniosek skarżącego o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej został złożony już po wydaniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Warunkiem wydania zgodnej z prawem decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to konieczność prawidłowego zastosowania przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy przepisów nie tylko prawa materialnego ale i procesowego.
Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku - w przypadku gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (określone w art. 10 § 2 k.p.a.) - w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Obowiązek wynikający z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. do rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z kolei art. 140 k.p.a. stanowi, że w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.
Przed rozpatrzeniem materiału dowodowego organ jest obowiązany do wysłuchania wypowiedzi strony co do przeprowadzonych dowodów, zgromadzonych materiałów oraz wszystkich zgłoszonych żądań. Z treści art. 10 § 1 wynika, iż takie ustosunkowanie się do całego materiału faktycznego i prawnego, zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest szczególnym uprawnieniem strony z racji jej udziału w postępowaniu (vide wyrok NSA OZ w Lublinie z 15 grudnia 1995 r., SA/Lu 507/95 - LexPolonica).
W niniejszej sprawie obowiązek ten nie ostał dopełniony. Oznacza to, że skarżący nie miał możliwości zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji, a w związku z tym dokonania i przedstawienia swojej oceny dotyczącej kompletności zebranego w prawie materiału dowodowego i ewentualnego uzupełnienia tego materiału poprzez powiadomienie o zaistniałej zmianie stanu faktycznego i aktualnej sytuacji w jakiej się znajduje.
Wydając decyzję w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a., a zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględnienia nowych okoliczności, jakie zaistniały przed jej wydaniem i które mogły mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy (karta nr 59 akt administracyjnych -Protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy rolniczej) skarżący w dniu [...] sierpnia 2006 r. uległ wypadkowi przy pracy rolniczej. W wyniku tego zdarzenia doznał obrażeń, które wymagały unieruchomienia [...] i uniemożliwiły skarżącemu pracę w gospodarstwie, co pogorszyło jego sytuację materialną, a w związku z tym nie pozostało bez wpływu na możliwość uregulowania należności względem KRUS.
Wskazać należy, iż w odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględnienia okoliczności jaką był wypadek skarżącego. Organ zauważył też, iż obecnie rozpatrywany jest wniosek skarżącego o odszkodowanie. Jednocześnie rozważana jest możliwość zmiany zaskarżonej decyzji.
Nie ulega zatem wątpliwości, że gdyby skarżący miał możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uprzedniego zapoznania się z nim z pewnością poinformowałby organ o istotnej zmianie okoliczności jaka miała miejsce. Wypadek, któremu uległ skarżący skutkował przecież uniemożliwieniem pracy w gospodarstwie, która stanowi jedyne źródło dochodu zainteresowanego. W związku z powyższym znacznemu ograniczeniu uległa możliwość spłaty zadłużenia względem organu.
W związku z powyższym Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes KRUS winien wykonać obowiązki wynikające z treści art. 10 § 1 k.p.a., a także rozważyć czy i jaki wpływ na sytuację skarżącego miał wypadek jakiemu uległ wnioskodawca w dniu [...] sierpnia 2006 r.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 134 §1 i art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.