Uzasadnienie
P. T. E. F. Sp. z o.o. w B., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 150.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 11.000.000 zł, a za ostatni rok obrotowy Spółka uzyskała zysk w wysokości 180.000 zł. Skarżąca na formularzu PPF nie wskazała żadnego rachunku bankowego oraz wyjaśniła, że prowadzona działalność edukacyjna jest uzależniona od środków pieniężnych przyznawanych przez jednostki samorządu terytorialnego.
Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2013-2014 r, zestawienie rachunków bankowych oraz wyciąg bankowy, umowę spółki, wykaz majątku, bilans i rachunek zysków i strat, oświadczenie o wysokości dochodów uzyskanych w 2015 r. oraz oświadczenie o stanie zatrudnienia.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od części kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części.
Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej.
W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie Stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia.
Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.).
Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 200 zł.
Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z analizy dokumentów wynika, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 2.413.232,79 zł, poniosła koszty podatkowe w wysokości 2.234.880,54 zł i uzyskała dochód w wysokości 178.35225 zł, który to dochód nie podlega opodatkowaniu. W roku 2013 Spółka uzyskała dochód (93.768,03 zł), a w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. dochód w wysokości 255.083,30 zł.
Według bilansu sporządzonego na dzień 31 sierpnia 2015 r. Spółka posiadała należności w wysokości 1.317.671,33 zł oraz zobowiązania w wysokości 1.509.448,14 zł.
Ponadto Skarżąca dysponuje środkami trwałymi o wartości 11.231.623,88 zł, w tym największą wartość przedstawiają nieruchomości (około 10.214.205 zł). W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12).
Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz także środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie NSA z dnia 1 maja 2012 r. o sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 144/11). Zatem przy ocenie przesłanek udzielenia prawa pomocy, uwzględnić należy, wartość nieruchomości i możliwości pozyskiwania z nich pożytków (por. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15).
Skarżąca oświadczyła, że posiada bieżące konto bankowe, na którym gromadzone są środki pieniężne dotyczące bieżącej działalności oraz rachunki pomocnicze, na których gromadzone są środki pochodzące z dotacji celowej – edukacja. Spółka przedstawiła wyciąg z bieżącego konta bankowego. Wykazuje na nim saldo ujemne wysokości 190.525,02 zł (stan na dzień 15.09.2015 r.), podkreślić jednak należy, że Skarżąca posiada limit kredytu w rachunku bieżącym w wysokości 200.000 zł. Wskazać, należy, że Spółka dysponuje środkami na rachunku (w związku z posiadanym limitem kredytowym) w wysokości wystarczającej do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Ponadto, jeżeli uzyskała zgodę banku na obciążanie konta debetem w wysokości 200.000 zł, to oznacza, że bank ocenił, iż sytuacja finansowa Spółki jest na tyle stabilna, że będzie regulować swoje zadłużenie, w tym spłacać odsetki od debetu. Warto również podkreślić, że ocena posiadanych środków pieniężnych na podstawie jednego konta bankowego nie jest wiarygodna.
Skarżąca twierdzi, że pozostałe rachunki bankowe są prowadzone jedynie dla obsługi uzyskiwanych dotacji. Podkreślić jednak należy, że część wydatków Spółki jest realizowana właśnie z otrzymywanych dotacji, a to w związku z prowadzoną działalnością edukacyjną. Zauważyć należy, że zgodnie z bilansem sporządzonym w 2015 r., na dzień 31 sierpnia 2015 r. Spółka dysponował środkami pieniężnymi w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości 236.111,58 zł.
Ważne, że w 2015 roku Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty finansowe świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.
Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11).
Niezależnie od powyższych ustaleń podkreślić należy, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nadal pozostaje w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów.
Wyjaśnić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, dostępne na www.nsa.gov.pl). NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 wskazywał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane, jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 327/13 (dostępne na www.nsa.gov.pl.) stwierdził zaś, m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Podkreślenia wymaga również, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym, w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na www.nsa.gov.pl). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r. sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na www.nsa.gov.pl).
Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności referendarz sądowy uznaje, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.