Uzasadnienie
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: "Dyrektor Oddziału" lub "organ I instancji"), decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] przyznał J. K. (dalej: "strona", "skarżący" lub "beneficjent") pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości [...] zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. W pkt 4 lit. d oraz pkt 5 lit. b pouczenia decyzji strona została zobowiązana do zrealizowania założeń biznes-planu w terminie nie dłuższym niż 5 lat od dnia wypłaty pomocy, a w szczególności prowadzenia gospodarstwa zgodnie z określoną strukturą produkcji rolnej, wydatkowania 70% pomocy na inwestycje określone w biznes-planie w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, a także do przedłożenia w Agencji potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopii faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Pomoc została wypłacona stronie w dniu [...] października 2012 r.
Pismem z dnia 24 stycznia 2013 r. Dyrektor Oddziału poinformował stronę m.in. o terminie złożenia ww. dokumentów, tj. do dnia 26 października 2015 r. oraz pouczył o konsekwencjach za uchybienie temu obowiązkowi.
Strona pismem z 17 lipca 2015 r. wniosła prośbę o zmianę założeń biznesplanu, polegającą na zakupie pługu obrotowego, ładowacza czołowego oraz agregatu uprawowo – siewnego o wartości 67.650,00 zł. Dyrektor Oddziału pismem z 18 sierpnia 2015 r. zaakceptował powyższą zmianę założeń biznesplanu.
Pismem z 28 sierpnia 2015 r. Dyrektor Oddziału wezwał stronę do złożenia uzupełnień w zakresie przedłożenia m.in.: potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopii faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Pismo to zawierało pouczenie, że dokumenty potwierdzające wydatki w ramach inwestycji zrealizowanych zgodnie z założeniami biznesplanu należy złożyć w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania, lecz nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. do dnia 26 października 2015 r. Jednocześnie strona została pouczona o konsekwencjach niezłożenia wymaganego dokumentu w terminie.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona przesłała w wymaganym terminie - za pismem z 8 września 2015 r. kopie 3 faktur VAT nr [...] oraz potwierdzeń przelewów.
Pismem z 9 grudnia 2015 r. Dyrektor Oddziału wezwał stronę do złożenia uzupełnień w zakresie dotyczącym dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na inwestycje zgodnie z złożeniami Planu Rozwoju Gospodarstwa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", tj. poprawnie wypełnionego, aktualnego formularza WDPK- 1/144 "Wykaz dokumentów przekazanych przez Beneficjenta pomocy potwierdzających poniesione koszty zgodne z założeniami Planu Rozwoju Gospodarstwa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom"’’, umowy pożyczki [...], kopi i oryginałów faktur VAT nr [...], w celu ich potwierdzenia za zgodność z oryginałem i ostemplowania pieczęcią "Przedstawiono do rozliczenia inwestycji w działaniu Ułatwianie startu młodym rolnikom" PROW na lata 2007- 2013"’’.
W odpowiedzi na ww. wezwanie strona przy piśmie z 21 grudnia 2015 r. przekazała dokumenty w formie oryginałów i kopii: faktury VAT ([...]), potwierdzenia przelewów, oryginał umowy pożyczki [...], formularz WDPK - 1/144.
W oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, Dyrektor Oddziału stwierdził, że maszyny przedstawione do rozliczenia inwestycji w działaniu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" (faktury VAT [...]), były również finansowane w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" na podstawie umowa nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. - w wysokości 60% od kwoty netto.
Następnie zawiadomieniem nr [...] z 18 stycznia 2016 r. Dyrektor Oddziału poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu,,Ułatwiania startu młodym rolnikom’’
Strona w piśmie z 25 stycznia 2016 r. wyjaśniła, że nie była świadoma, że jest zobowiązana pomniejszyć rozliczenie inwestycji z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" o podatek VAT i zwrot środków z tytułu działania "Modernizacja gospodarstw rolnych". Strona przedłożyła Fakturę VAT z [...] maja 2015 r. na zakup ciągnika rolniczego (objętego również umową pożyczki nr [...] z dnia [...] r.) i jednocześnie wniosła o zmianę założeń biznesplanu i włączenie do rozliczenia premii w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" zakupionego ciągnika.
Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] nie wyraził zgody na zmianę założeń biznesplanu. W wyniku rozpoznania odwołania Prezes ARiMR decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Dyrektora Oddziału.
Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Dyrektor Oddziału ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom.
W podstawie prawnej powołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postepowania administracyjnego (aktualnie t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; dalej:,,k.p.a.’’) oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (aktualnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm.; dalej:,,ustawa o ARiMR’’) w związku z § 20 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ‘’Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (aktualnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1159; dalej:,,rozporządzenie wykonawcze’’) oraz art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (aktualnie t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1856; dalej:,,ustawa o wspieraniu rozwoju’’).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Oddziału stwierdził, że strona nie wydatkowała, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy z tytułu działania,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie.
W następstwie rozpatrzenia odwołania strony, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej:,,Prezes ARiMR’’ lub,,organ odwoławczy’’) decyzją nr [...] z [...] grudnia 2016 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Dyrektora Oddziału.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o ARiMR oraz rozporządzenia wykonawczego. Stwierdził, że maszyny przedstawione do rozliczenia w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" (faktura VAT [...]), były finansowane również w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" - w oparciu o umowę pomocy nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Zgodnie z przedmiotową umową refundacji podlegało 60% kwoty netto, zatem do rozliczenia inwestycji zgodnej z założeniami biznesplanu w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" można zakwalifikować jedynie 40 % kwoty netto oraz kwotę podatku Vat zakupu maszyn. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że łączny koszt netto maszyn na podstawie powyższych faktur VAT, wyniósł 55 000,00 zł, z czego 40% które można zakwalifikować do rozliczenia premii wyniosło 22 000,00 zł. Do rozliczenia premii w ramach działania "Ułatwiania startu młodym rolnikom" można zakwalifikować również podatek VAT w kwocie 12 650,00 zł. Łącznie do rozliczenia zakwalifikowano 34 650,00 zł, co nie stanowi o wydatkowaniu co najmniej 70 % kwoty na inwestycje określone w biznesplanie (wymagane 52 500,00 zł).
Odnosząc się do faktury VAT z dnia [...] maja 2015 r. na zakup ciągnika rolniczego przestawioną przez stronę przy piśmie z dnia 25 stycznia 2016 r. (tj. po terminie na wydatkowanie co najmniej 70 % kwoty otrzymanej pomocy, który upływał w dniu 26 października 2015 r.) Prezes ARiMR stwierdził, że nie mogła zostać zaakceptowana przez organ I instancji, bowiem zgoda w przedmiotowym zakresie naruszałaby § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego.
Wobec powyższego, Prezes ARiMR uznał, iż skarżący nie dopełnił warunku wskazanego w przepisie § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego i w terminie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. do dnia 26 października 2015 r. nie wydatkowała 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Zaistniały zatem przesłanki do zastosowania § 20 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, nakazującego zwrot 100% kwoty pomocy wypłaconej beneficjentowi.
W ocenie Prezesa ARiMR w sprawie nie wystąpiły kategorie siły wyższej lub nadzwyczajne przypadki uprawniające organy do odstąpienia od wymagania częściowego lub pełnego zwrotu pomocy – określone w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFROW) (Dz. UE. L. 368. 15; dalej:,,rozporządzenie nr 1974/2006’’) oraz przewidziane w § 22 rozporządzenia wykonawczego.
W skardze na powyższą decyzję strona podniosła zarzut dotyczący naruszenia:
- 1. § 21 rozporządzenia wykonawczego poprzez dokonanie takiej wykładni tego przepisu, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z w/w przepisu umożliwiające wystąpienie z wnioskiem o wyrażenie zgody na zmianę biznesplanu oraz uzyskanie zgody na zmianę biznesplanu;
- 2. § 18 rozporządzenia wykonawczego poprzez dokonanie takiej wykładni tego przepisu, że mając na względzie stan faktyczny w niniejszej sprawie polegający na tym, że skarżący dokonał wydatku w wysokości przekraczającej 70 % kwoty pomocy na inwestycje zgodne z Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, organy uznały, że skarżący nie spełnił wymagań wynikających z w/w przepisu;
- 3. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 8 k.p.a. poprzez naruszenie w ocenie skarżącego zasady prawdy obiektywnej i prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej.
W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz.1066 j.t.), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2016r., poz. 718 j.t. ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Mając zatem na uwadze ww. podstawy orzekania sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ.
W rozpatrywanej sprawie skarżący, będący beneficjentem pomocy z tytułu działania,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’, powinien, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego, realizować do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy założenia biznesplanu, w szczególności wydatkować, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% pomocy na inwestycje określone w biznesplanie, a także, na podstawie § 19 pkt 2 powyższego rozporządzenia, przedłożyć w Agencji potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopie faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. do dnia 26 października 2015 r.
W wymaganym terminie skarżący przedłożył m. in. kopie faktur VAT nr [...], dokumentujące poniesione wydatki w łącznej kwocie 67.650,00 zł na zakup maszyn zgodnie z założeniami biznesplanu (jego zmianami zaakceptowanymi przez Dyrektora Oddziału), jednakże wszystkie te maszyny, jak organ orzekając w niniejszej sprawie, były również finansowane w ramach działania,,Modernizacja gospodarstw rolnych’’ - na podstawie umowy nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Zgodnie z tą umową refundacji podlegało 60 % kwoty wydatków netto - co oznacza, że do rozliczenia inwestycji zgodnej z założeniami biznesplanu w ramach działania,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ można było zakwalifikować jedynie 40% kwoty wydatków netto, tj. 22.000,00 zł (40% z 55.000,00 zł wydatków netto) oraz kwotę podatku VAT, tj. 12.650,00 zł (z trzech powyżej powołanych faktur VAT).
W świetle bowiem § 18 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego jeżeli inwestycje określone w biznesplanie podlegały współfinansowaniu z innych środków publicznych, w szczególności w ramach działania,,Modernizacja gospodarstw rolnych’’ do kwoty wydatkowanej przez beneficjenta nie wlicza się kwoty udzielonej z tych środków. Zatem łączna kwota możliwa do rozliczenia zakupów zrealizowanych przez skarżącego w ramach działania,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ wyniosła 34.650,00 zł co nie może potwierdzać jednak wydatkowania co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie, która wynosi 52.500,00 zł (70% z 75.000,00 zł).
Brak wypełnienia warunku przewidzianego w § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia wykonawczego, w zakresie wydatkowania, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% pomocy na inwestycje określone w biznesplanie, skutkuje zwrotem całości przyznanej pomocy. Określa to § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Stanowi on, że w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b – zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy.
Prawidłowo zdaniem sądu Prezes ARiMR zastosowały powyższy przepis § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.
Słusznie też organ wskazał, że tylko zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności, tzw. siły wyższej uprawnia do odstąpienia od żądania zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Słusznie też organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą takie przesłanki.
Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006:
- 1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
- a) śmierć beneficjenta;
- b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
- c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
- d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
- e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
- f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
- 2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:
- 1) uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu:
- a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,
- b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,
- c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,
- d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,
- e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta;
Zdaniem sądu żadna z przedmiotowych przesłanek nie zaistniała w przedmiotowej sprawie.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego niewyrażenia zgody na zmianę założeń biznesplanu (naruszenia § 21 rozporządzenia wykonawczego) należy zauważyć, że kwestia ta wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy, wyznaczone przedmiotem zaskarżonej decyzji, tj. ustaleniem kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu,,Ułatwiania startu młodym rolnikom’’. Tym samym kwestia ta nie podlega kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie. Wniosek skarżącego o zmianę założeń biznesplanu i włączenie do rozliczenia premii w ramach działania,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ zakupu ciągnika rolniczego udokumentowanego fakturą VAT z [...] maja 2015 r. (zawarty w piśmie z 25 stycznia 2016 r.) został rozstrzygnięty negatywnie decyzją Dyrektora Oddziału z [...] marca 2016 r. nr [...]. W następstwie rozpatrzenia odwołania, Prezes ARiMR decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Dyrektora Oddziału.
Decyzja Prezesa ARiMR zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2306/16 oddalił skargę. Niewyrażenie zgody na zmianę założeń biznesplanu stało się zatem ostateczne i wiążące dla stron postępowania. W tej sytuacji organy nie miały podstaw do uwzględnienia powyższej faktury dotyczącej zakupu ciągnika rolniczego jako inwestycji określonej w biznesplanie działania,,Ułatwiania startu młodym rolnikom’’. Poza tym, wobec,,zakazu podwójnego finansowania’’, o czym była już mowa we wskazanym powyżej § 18 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, nieuzasadnione jest stanowisko skarżącego wskazujące na możliwość,,połączenia’’ inwestycji z programu finansowanego przez ARiMR z tytułu modernizacji gospodarstw rolnych z inwestycjami z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom. Nieuzasadnione tym samym jest twierdzenie skarżącego o dokonaniu wydatków w wysokości przekraczającej 70 % kwoty pomocy na inwestycje zgodne z PROW na lata 2007 – 2013, a także o nierzetelnym prowadzeniu postępowania.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz nie stwierdzenia przez sąd innych podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.