Uzasadnienie
E. W. złożyła w dniu [...] czerwca 2014 r. w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom'" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR) decyzją z dnia [...] września 2014 r. odmówił przyznania E. W. pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".
Po rozpoznaniu odwołania strony, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) decyzją z dnia [...] października 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Dyrektora Oddziału ARiMR.
Uzasadniając decyzję Prezes ARiMR wyjaśnił, że E. W. zawarła związek małżeński ze Z. W. dnia 28 kwietnia 2012 r., dnia 9 grudnia 2013 r. małżonkowie podpisali umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż mąż wnioskodawczyni Z. W. rozpoczął prowadzenie działalności rolniczej od dnia 15 maja 1996 r. W okresie od dnia 15 maja 1996 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. podlegał ubezpieczeniu w KRUS z mocy ustawy w pełnym zakresie, jako rolnik. Natomiast od dnia 2 kwietnia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. podlegał ubezpieczeniu w ograniczonym zakresie, jako rolnik. Dodatkowo w wyniku przeprowadzonej weryfikacji w dostępnych w ARiMR systemach informatycznych, ustalono, iż Z. W. od roku 2004 pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych.
Strona załączyła do akt sprawy, między innymi zaświadczenie Placówki Terenowej KRUS w L. z dnia 1 sierpnia 2014 r. o niepodleganiu przez Z. W. ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz zaświadczenie z dnia 1 sierpnia 2014 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. o niefigurowaniu przez Z. W. w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu działów specjalnych produkcji rolnej.
Prezes ARiMR powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.jed. Dz.U. z 2014 r., poz. 201, ze zm., dalej rozporządzenie MRiRW), stwierdził, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest przyznawana (obok spełnienia innych warunków) osobie fizycznej, której małżonek do dnia złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie prowadził działalności rolniczej (§ 2 ust.1 pkt 2).
Pomoc może być jednak przyznana także w przypadku, gdy małżonek, przed dniem złożenia przez stronę wniosku o przyznanie pomocy, prowadził działalność rolniczą, pod warunkiem, że wcześniej niż w okresie 15 miesięcy przed dniem złożenia tego wniosku, zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem, w odniesieniu do małżonka nie zaistniał żaden z przypadków określonych w ust. 2 oraz gospodarstwo małżonka wejdzie w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub odrębnego majątku beneficjenta (§ 2 ust.7).
Wskazał, że z § 2 ust. 2 pkt 2 lit.a rozporządzenia MRiRW wynika się, że osoba fizyczna prowadziła działalność rolniczą, jeżeli wystąpiła o przyznanie płatności na podstawie przepisów o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności cukrowej lub przepisów o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej.
Prezes ARiMR stwierdził, że ponieważ mąż wnioskodawczyni, jak wynika z powyższych ustaleń niekwestionowanych przez stronę, prowadził działalność rolniczą w okresie wcześniejszym niż 15 miesięcy od dnia złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", uzasadniona była odmowa przyznania jej wnioskowanej płatności.
Prezes ARiMR, odnosząc się do podnoszonych przez stronę zarzutów, wyjaśnił, że prawodawca krajowy w rozporządzeniu MRiRW nie przewidział wyłączenia skutków rozpoczęcia przez małżonka wnioskodawcy działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom'' działalności rolniczej powyżej 15 miesięcy przed dniem złożenia wniosku w ramach ww. pomocy finansowej, poprzez zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej między małżonkami. Wskazał, że organ I instancji przeprowadził postępowanie w oparciu o dokumenty oraz twierdzenia przedstawione przez stronę i nieuzasadnione są zarzuty naruszenia przepisów procesowych.
Organ odwoławczy nie dopatrzył się sprzeczności § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MRiRW z punktem 7 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 277 z 21 października 2005 r., str. 1, z późn. zm., dalej: rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005), ponieważ prawodawca krajowy, w ramach danych mu przez przepisy unijne delegacji, mógł doprecyzować wymagania dotyczące warunków, jakie miał spełnić wnioskodawca działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom''. I tak w rozporządzeniu MRiRW stwierdził, iż fakt rozpoczęcia działalności przez małżonka rolnika ubiegającego się o pomoc ma bezpośrednie znaczenie dla jego sprawy.
E. W. zaskarżyła ww. decyzję Prezesa ARiMR do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postepowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła, iż została wydana z naruszeniem prawa, to jest w oparciu o przepis §2 ust. 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17.10.2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013", który jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim uniemożliwia przyznanie pomocy małżonkom gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że §2 rozporządzenia MRiRW narusza zasadę równości oraz zakaz dyskryminacji, różnicuje bowiem sytuację podmiotów podobnych - z jednej strony osób fizycznych po raz pierwszy rozpoczynających prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, które pozostają w związku małżeńskim, oraz - z drugiej strony osób fizycznych po raz pierwszy rozpoczynających prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, które nie pozostają w związku małżeńskim.
Stwierdziła, że za niezgodną z art. 18 Konstytucji należy uznać normę prawną, które powoduje efekt zniechęcenia do zawarcia małżeństwa bądź też zachęcenia małżonków do rozwiązania małżeństwa - z tej przyczyny, że pozostawanie poza związkiem małżeńskim jest - z przyczyn majątkowych - bardziej korzystne od pozostawania w takim związku. Nie można zaakceptować sytuacji, iż składając wniosek o przyznanie pomocy otrzymałaby ją gdyby nie pozostawała w związku małżeńskim.
Zarzuciła, że powyższe kwestie, jak również sprzeczność przepisu §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17.10.2007 r. z punktem 7 Preambuły Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005W z dnia 20.09.2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) pozostały poza zainteresowaniem organu odwoławczego.
Strona złożyła również (doprecyzowany na rozprawie) wniosek o wystąpienie przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność §2 rozporządzenia MRiRW z art.32 ust. 1 i 2 w związku z art.18 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v: art.145 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi.
Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa w stopniu który uzasadniałby jej uchylenie.
Przyczyną odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" był fakt, iż jej mąż w okresie wcześniejszym niż 15 miesięcy poprzedzające złożenie przez nią wniosku o przyznanie pomocy finansowej prowadził gospodarstwo rolne.
Stan faktyczny ustalony w tym zakresie przez organy orzekające nie jest kwestionowany. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy dnia [...] czerwca 2014 r., a jej mąż Z. W. rozpoczął prowadzenie działalności rolniczej dnia 14 maja 1996 r., co potwierdzają zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu KRUS. Ponadto od 2004 r. do 2014 r. Z. W. pobierał corocznie dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, a w 2007 r. i następnie w 2008 r. zarejestrował siedzibę stada, w którym utrzymywane było bydło.
Kwestie związane z przyznawaniem pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" zostały, w zakresie przepisów prawa krajowego, uregulowane w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.Nr 64, poz.427 ze zm., dalej: ustawa o wspieraniu) oraz w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.jed. Dz.U. z 2014 r., poz. 201, dalej: rozporządzenie MRiRW).
W myśl §2 ust.1 pkt 1 i 2 rozporządzenia MRiRW pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, jest przyznawana osobie fizycznej, która obok spełnienia innych warunków, z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego oraz której małżonek do dnia złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie prowadził działalności rolniczej.
Stosownie do §7 rozporządzenia MRiRW dopuszczono przyznanie pomocy osobie fizycznej, która przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, jeżeli od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie upłynęło więcej niż 15 miesięcy, a do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy - więcej niż 18 miesięcy.
Stosownie do § 2 ust.7 rozporządzenia MRiRW dopuszczono przyznanie pomocy w przypadku, gdy małżonek, przed dniem złożenia przez stronę wniosku o przyznanie pomocy, prowadził działalność rolniczą, pod warunkiem, że wcześniej niż w okresie 15 miesięcy przed dniem złożenia tego wniosku, zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem, w odniesieniu do małżonka nie zaistniał żaden z przypadków określonych w ust. 2 oraz gospodarstwo małżonka wejdzie w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub odrębnego majątku beneficjenta (§ 2 ust.7).
W §2 ust.2 rozporządzenia MRiRW zdefiniowane zostało "prowadzenie działalności rolniczej". W myśl tego przepisu uznaje się, że osoba fizyczna prowadziła działalność rolniczą, między innymi, jeżeli wystąpiła o przyznanie płatności na podstawie przepisów o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności cukrowej lub przepisów o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (§2 ust.2 pkt 2 lit.a) lub została ubezpieczona na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jako rolnik lub małżonek rolnika (§2 ust.2 pkt 5).
W stanie faktycznym sprawy nie budzi wątpliwości, że mąż skarżącej prowadził działalność rolniczą, a od dnia jej rozpoczęcia do dnia złożenia przez stronę wniosku o przyznanie płatności upłynęło więcej niż 15 miesięcy.
W świetle przytoczonych wyżej przepisów rozporządzenia MRiRW, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organy orzekające w sposób uzasadniony odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".
Nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut sprzeczności §2 ust.7 rozporządzenia MRiRW z punktem 7 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, który stanowi, że w swoim działaniu na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Wspólnota dba o zniesienie nierówności i o wspieranie równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji, zgodnie z Traktatem, bowiem pomoc finansowa w ramach omawianego działania przyznawana jest młodym rolnikom po spełnieniu określonych rozporządzeniem kryteriów wśród których nie ma kryterium płci.
Sąd nie stwierdził również, aby przywołane przepisy rozporządzenia MRiRW były niezgodne z art.32 ust.1 i 2 Konstytucji RP dotyczącym zakazu dyskryminacji oraz art.18 Konstytucji RP stanowiącym, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" nie jest uzależnione od pozostawania lub niepozostawania przez młodego rolnika w związku małżeńskim, bezpodstawny jest więc zarzut o różnicowaniu sytuacji wnioskodawców w zależności od tego czy pozostają w związku małżeńskim w dacie rozpoczęcia działalności rolniczej.
Ponadto należy zauważyć, że przyznanie pomocy w ramach tego działania jest przyznaniem młodym rolnikom szczególnych przywilejów, które mogą ułatwić im zarówno rozpoczęcie działalności, jak i strukturalne dostosowanie ich gospodarstw po podjęciu działalności (punkt 16 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005). Ustalenie warunków przyznania pomocy w ramach tego działania jest więc określeniem przesłanek przyznania przywilejów w postaci pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Pomoc ta ma zapewnić realizację celu działania jakim jest poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego (art.20 rozporządzenia Rady(WE) nr 1698/2005). W świetle celów działania nie można uznać, że nie jest celowe, przy przyznawaniu pomocy, branie pod uwagę faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego przez małżonka wnioskodawcy.
Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z zawartym w skardze pytaniem o zgodność §2 ust.7 rozporządzenia MRiRW z art.32 ust.1 i 2 i art.18 Konstytucji RP uznając, że wniosek ten jest nieuzasadniony, bowiem nie budzi wątpliwości Sądu, że przepis §2 ust.7 rozporządzenia MRiRW nie jest niezgodny ze wskazanymi przez stronę przepisami Konstytucji RP. Przypomnieć należy, że stosownie do art.193 Konstytucji wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem jest prawem, a nie obowiązkiem Sądu. Podstawą takiego wystąpienia jest powzięcie przez Sąd, a nie przez stronę wątpliwości co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją.
Z wyłożonych wyżej przyczyn Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.