Uzasadnienie
Pismem z [...] maja 2006r. A. D. w oparciu o art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, (Dz. U. z 2004r. Nr 6 poz. 40 ze zm.), złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004r. Nr 73, poz. 657, ze. zm.) na rok 2006 - wniosła o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
W dniu 31 lipca 2006r. wezwano wnioskodawczynię, w trybie art. 64 § 2 ustawy z dnia z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.), do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych ww. wniosku. Jednocześnie organ pouczył stronę, iż nie usunięcie braków w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania.
Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone, zgodnie z treścią art. 43 k.p.a. dla ojca wnioskodawczyni W. D. w dniu 7 sierpnia 2006r.
Pismem z 21 sierpnia 2006r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku, dopełniając jednocześnie w dniu 4 września 2006r., czynności dla której uchybiła terminowi.
Po rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z [...] października 2006r. Kierownik Biura [...] ARIMR odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku złożonego przez A. D. stwierdzając, iż wnioskodawczyni nie wypełniła przesłanek z art. 58 k.p.a.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR postanowieniem z [...] października 2007r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 58 k.p.a. wskazał, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a tego wnioskodawczyni - zdaniem organu - nie uczyniła. Jednocześnie podniósł, iż wezwanie do uzupełnienia braków zostało skutecznie doręczone W. D., ojcu zainteresowanej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnioskodawczyni domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła:
- - błędną interpretację art. 58 § 1 k.p.a. oraz naruszenie art.8 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy,
- - błędne zastosowanie art. 43 k.p.a. oraz niezastosowanie art. 77 § 1 k.p.a. mającego wpływ na wynik sprawy.
Rozwijając motywy skargi A. D. podniosła m.in., iż w dacie doręczenia wezwania do uzupełnienia braków wniosku przebywała wraz z dzieckiem na wakacjach kilkaset kilometrów od miejsca zamieszkania. Zwróciła także uwagę, iż organ nie wykazał, że dorosły domownik zobowiązał się doręczyć pismo adresatowi w dniu jego odbioru od listonosza lub nie później niż w terminie wskazanym w wezwaniu do usunięcia braków. Zdaniem skarżącej, jedynie w przypadku udowodnienia tej okoliczności, a także dowiedzeniu się, że w ww. terminie otrzymała ona pismo, organ mógłby liczyć termin do uzupełnienia braków od dnia doręczenia wezwania domownikowi.
Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 kwietnia 2008 r., w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 110/08, skargę wnioskodawczyni oddalił. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podzielił stanowisko organu w kwestii nie uprawdopodobnienia przez skarżącą uchybienia terminu bez swojej winy. Skarżąca, jak wskazał Sąd, powołała się na fakt przebywania na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania, na co jednak nie przedstawiła żadnych dokumentów.
Od powyższego wyroku skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. art. 6, 7, 8, 39, 42 § 1, 43, 58 § 1 i 2, 64 § 2, 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię.
Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. W uzasadnieniu swego stanowiska podniosła, iż organ wezwał ją do przedłożenia dowodu na okoliczność przebywania na urlopie i czasu jego trwania. Z uwagi na pobyt skarżącej w tym czasie na urlopie wychowawczym, nie zaś na urlopie wypoczynkowym, jak błędnie przyjął Sąd I instancji, mogła ona złożyć, co też uczyniła, jedynie dokument na tę okoliczność. Skarżąca zarzuciła także błąd w ustaleniach Sądu I instancji, iż była wzywana przez organ do przedłożenia dowodu na okoliczność przebywania na urlopie wypoczynkowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 marca 2009r. wydanym w sprawie o sygn. akt II GSK 726/08, uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd I instancji dokonał błędnego ustalenia faktycznego, jakoby według skarżącej w omawianym okresie przebywała ona na urlopie wypoczynkowym, na co jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów. Z tego nieuprawnionego ustalenia Sąd I instancji wyprowadził wniosek, podzielając tym samym stanowisko organu, iż skarżąca nie uprawdopodobniła uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych wniosku bez swojej winy.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał wobec tego zarzut podniesiony przez stronę skarżącą dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania m.in. art. 145 § 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." za uzasadniony.
Podzielił też zarzut zawarty w skardze kasacyjnej odnośnie naruszenia przez Sąd I instancji, a także przez organ administracji treści art. 58 § 1 k.p.a., gdyż w świetle tego przepisu przesłanką przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Podkreślił, że w rzeczywistości organ, jak i Sąd I instancji obarczyli skarżącą obowiązkiem udowodnienia uprawdopodobnienia, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 58 § 1 k.p.a.
Wskazał, iż przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie będzie rozważenie, czy w dostatecznym stopniu prawdopodobne jest twierdzenie skarżącej, iż w wakacyjnym miesiącu [...] 2006r. przebywała wraz z dzieckiem na wypoczynku w miejscowości odległej od swego stałego miejsca zamieszkania, czym usprawiedliwia brak winy w uchybieniu terminu, wnosząc o jego przywrócenie, stosownie do przepisu art. 58 § 1 k.p.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na gruncie niniejszej sprawy przede wszystkim stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwane dalej p.p.s.a.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawy ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy:
- a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny;
- b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.
Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia z [...] października 2007r. wydanego przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego oraz mając na uwadze ustalenia wskazane w uzasadnieniu ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2009r., o sygn. akt: II GSK 726/08, Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej odnośnie naruszenia przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR przepisów postępowania poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego, niewłaściwą jego ocenę i nieuzasadnione przyjęcie, że zgodnie z treścią art. 58 § 1 k.p.a. uprawdopodobnienie braku winy po stronie wnioskodawczyni wymaga udowodnienia.
W myśl art. 58 § 1 kpa przywrócenie terminu jest możliwe, na prośbę zainteresowanej jeżeli uprawdopodobni, iż uchybienie nastąpiło bez jej winy. Zatem wystarczające jest tutaj uprawdopodobnienie braku winy, uprawdopodobniając określoną okoliczność na potrzeby zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. można posłużyć się domniemaniem faktycznym, przy posiłkowym zastosowaniu art. 231 k.p.c. Domniemanie faktyczne nie jest środkiem dowodowym w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale konstrukcją opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym wyciąganiu wniosków płynących z ustalonych faktów.
W piśmiennictwie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności). I tak, udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (por. A. Wróbel w [M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, str. 371).
W przedmiotowej sprawie uchybienie terminu, jak podnosi skarżąca było następstwem jej pobytu poza miejscem zamieszkania przy czym, jak wskazuje ojciec skarżącej mimo że odebrał korespondencję, skontaktował się z córką dopiero po upływie terminu, by poinformować ją o odebranej przesyłce od Kierownika Biura [...] ARiMR.
Zatem skarżąca dopiero pismem z 21 sierpnia 2006r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku, dopełniając wspomnianych czynności. Wniosek ten uzasadniła trwającym sezonem urlopowym, pobytem poza stałym miejscem zamieszkania, a przez co brakiem wglądu w odpowiednie dokumenty, co nie pozwoliło jej na ustosunkowanie się do treści wezwania organu w zakreślonym terminie.
W odpowiedzi organ pismem z 27 września 2007r. wezwał producentkę do przedstawienia dokumentów, które mogą uprawdopodobnić, że przebywała na urlopie w postaci odpowiedniego zaświadczenia z podaniem okresu przebywania na urlopie.
Skarżąca pismem z 8 października 2007r., wyjaśniła że przebywa na urlopie wychowawczym (od [...] kwietnia 2004r. do [...] kwietnia 2007r.), który w trakcie miesięcy letnich wykorzystuje na zapewnienie dziecku wypoczynku poza W. Dołączyła stosowne zaświadczenie od pracodawcy o korzystaniu w ww. okresie z urlopu wychowawczego.
Zgodnie z wymogami art. 58 k.p.a. zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy czyli uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem).
W niniejszej sprawie należy przyjąć, że przeszkoda trwała aż do chwili wystąpienia z pismem o przywrócenie terminu czyli do 21 sierpnia 2006r. Nie można zgodzić się z organem, że przedstawione świadectwo pracy w żaden sposób nie uprawdopodobnia, iż wnioskodawczyni w terminie przewidzianym na usunięcie braków przebywała na urlopie wypoczynkowym poza miejscem swego zamieszkania.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ musi wziąć pod uwagę, iż skarżąca wypełniła zakres żądania organu administracji, przesyłając dokument potwierdzający istotnie okoliczność przebywania jej na urlopie wychowawczym we wspomnianym okresie. Nie mogła przedstawić zatem innego dokumentu, jak wzywał ją organ np. potwierdzającego przebywanie na urlopie wypoczynkowym. Skarżąca natomiast przedstawiła takie zaświadczenie o urlopie z jakiego korzystała, zatem wykonała zobowiązanie organu w sposób jedynie przez nią możliwy. Ważnym podkreślenia jest fakt, iż organ nie uściślił w swoim wezwaniu z 27 września 2007r. o jaki rodzaj urlopu chodzi, przyjmując jednoznacznie, iż brak adnotacji w zaświadczeniu z miejsca pracy o korzystaniu z urlopu wypoczynkowego dowodzi, iż skarżąca nie wykazała że w spornym okresie przebywała na wypoczynku poza miejscem zamieszkania, a tym samym nie udowodniła braku winy w niedochowaniu terminu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie dokładna analiza wskazanych przez wnioskodawczynię okoliczności uzasadniających jej zdaniem przywrócenie uchybionego terminu do usunięcia braków wniosku producentki z [...] maja 2006r., przez pryzmat uprawdopodobnienia faktów przebywania w spornym okresie czasu poza miejscem stałego zamieszkania, na wypoczynku. Okoliczności, które skarżąca przedstawi i uprawdopodobni po wezwaniu przez organ zostaną poddane analizie pod kątem przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a.
Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.