Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 16 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 428/13

Uzasadnienie

1. 1. Wnioskiem z dnia [...].6.2012 r. Fundacja B. zażądał umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – dołączając do pisma stosowną dokumentację.
2. 2. Decyzją z dnia [...].8.2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę. Akt administracyjny podpisała J. G. – Zastępca Dyrektora.
3. 3. Ta sama osoba podpisała – w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – decyzję z dnia [...].9.2012 r.
4. 4. W skardze do Sądu Fundacja zarzuciła obrazę prawa materialnego, tj. naruszenie art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) poprzez przyjęcie, że nie istnieją przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Mając to na względzie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a.
5. 5. W odpowiedzi na skargę – żądając oddalenia skargi – podtrzymano argumentację z decyzji wskazanych w p-kcie. 2 i 3.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne – podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu.

Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia: ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem – co zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcje sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – be zwątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

1. III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:
2. a) Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
3. b) Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;
4. c) Inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

1. IV. W niniejszej sprawie obie decyzje podpisała Zastępca Dyrektora J. G., która podlegała wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Powyższa norma stanowi o wyłączeniu z postępowania takiej osoby, o ile brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji (zob. też K. Piszczek, P. Piszczek: Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy – kontrowersje wokół istoty, Prok. i Prawo 2008 nr 11, s. 62-77).
2. V. Mając powyższe na względzie należało uznać, iż przedwczesne jest odnoszenie się do treści skargi.
3. VI. W efekcie – stosownie do treści art. 145 § 1 ust 1b w zw. z art. 250 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji, albowiem wspomniane naruszenie prawa stwarza podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. (vide pkt III niniejszego uzasadnienia).