Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 25 stycznia 2016 r.) skarżąca D. S. (reprezentowana przez adwokata p. Z.) zażądała zwolnienia od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.080 zł.
W obszernym uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i czworgiem małoletnich dzieci w wieku: 14, 10, 6 i 3 lata. Oboje małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą, z której uzyskiwali łączny dochód w kwocie ok. 5.000 zł, jednak w ciągu ostatnich miesięcy ich dochody znacznie spadły, a wręcz prowadzona przez nich działalność w ogóle przestała przynosić dochody. Dlatego skarżąca zmuszona jest korzystać z pomocy materialnej najbliższej rodziny, tj. pożyczek rodzinnych. Wskazała na koszty związane z utrzymaniem i wychowaniem czworga dzieci w tym także ich leczeniem (jeden z synów choruje na astmę, a drugi cierpi na atopowe zapalenie skóry). Podniesiono również kwestię problemów zdrowotnych jej (zwyrodnienia kręgosłupa) oraz jej męża (cukrzyca).
W dalszej kolejności uzasadnienia wniosku skarżąca podkreśliła, iż jej rodzina jest obciążona licznymi zobowiązaniami kredytowymi, które stara się spłacać na bieżąco, jednak ostatnio ma problemy w ich regulowaniu. Również dom, w którym mieszka jest w nienajlepszym stanie i wymaga remontu.
Jako składniki majątku rodziny skarżąca wymieniła w formularzu wniosku dom o powierzchni 130 m kw. i wartości 500.000 zł oraz dwa samochody: marki Audi Q7, rok produkcji 2006 (uszkodzony) i marki KIA Carens, rok produkcji 2008. Opisała także strukturę ponoszonych miesięcznych wydatków, które zamykają się w kwocie ok. 11.000 zł.
Na wezwanie referendarza sądowego została przez skarżącą nadesłana obszerna dokumentacja mająca świadczyć o stanie majątkowym skarżącej, na którą składały się wezwania do zapłaty zaległych faktur, zaległych rat kredytu, potwierdzenia dokonywania opłat z tytułu edukacji przedszkolnej i szkolnej synów skarżącej, a także spłacanie rat kredytów i pożyczek, jak również innych opłat związanych z utrzymaniem domu i rodziny. Skarżąca przedłożyła też dokumentację lekarską dotyczącą dwóch synów i męża, umowy kredytu i pożyczek oraz harmonogramy ich spłat. Ponadto przedstawiła zeznanie podatkowe swoje oraz męża za 2014 r., księgę przychodów i rozchodów prowadzonej działalności gospodarczej oraz wyciąg ze swojego rachunku bankowego.
Referendarz sądowy postanowieniem z 22 marca 2016 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pomimo przedstawienia dużej ilości rachunków, upomnień i przelewów, jej sytuacja majątkowa nie została przedstawiona w pełni. Z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżąca prowadzi jeszcze inne rachunki, co do których wyciągów nie przedstawiła. Nie została w sposób wystarczający opisana sytuacja finansowa męża skarżącej, nie wyjaśniono, czy prowadzi jakieś rachunki i jaki jest ich stan. Referendarz sądowy zaznaczył, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Ponadto zaznaczono, że skarżąca ponosi koszty utrzymania rodziny w kwocie ok. 11.000 zł miesięcznie, tymczasem prawo pomocy przyznawane jest osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez poniesienia uszczerbku na wydatkach niezbędnych dla utrzymania. Nie zostało również w żaden sposób udowodnione, że skarżąca korzysta z pomocy finansowej rodziny i przyjaciół.
Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła skarżąca. W uzasadnieniu ponownie podkreślono, że skarżąca ponosi wysokie koszty utrzymania rodziny, w tym także leczenia męża oraz synów i nie ma w chwili obecnej środków na uiszczenie wpisu sądowego. Odnosząc się do zarzutów nieprzedstawienia wyciągów pozostałych prowadzonych przez nią rachunków, wskazała, że są to rachunki powiązane z rachunkiem głównym i środki finansowe znajdujące się na obu z nich wynosiły w zakreślonym okresie łącznie ok. 20 zł. Ponadto do sprzeciwu załączono dowód potwierdzenia wypłaty przez teściową skarżącej kwoty 1.500 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
W niniejszej sprawie zarówno w wyniku inicjatywy własnej Skarżącej, jak również wezwań referendarza sądowego zgromadzony został obszerny materiał mający świadczyć o jej sytuacji majątkowej. Jednakże, jak słusznie zauważył referendarz w swoim postanowieniu, materiał ten nie wyczerpał całości tej sytuacji. W dalszym ciągu brak jest informacji dotyczących rachunków męża skarżącej. Odnosząc się natomiast do wyjaśnienia dotyczącego rachunków samej skarżącej, zawartego w sprzeciwie, Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż w toku postępowania dotyczącego prawa pomocy oceniany jest nie tylko finalny stan majątkowy ubiegającej się o jego udzielenie strony, ale także to, w jaki sposób gospodaruje ona dostępnymi środkami. Stąd też informacje o finalnym stanie rachunków nie są wystarczające dla dokonania oceny zdolności ponoszenia kosztów postępowania.
Wątpliwości Sądu budzi również przedstawiona struktura miesięcznych wydatków Skarżącej, szczególnie w kontekście utrzymywania przez nią, iż prowadzona działalność gospodarcza przynosi w ostatnich dwóch miesiącach znacząco niższy dochód niż przeciętna kwota 5.000 zł. uzyskiwana wcześniej. Nie kwestionując konieczności ponoszenia części z wyszczególnionych wydatków, nie sposób jednak zauważyć, że kwoty, jakimi miesięcznie obraca rodzina skarżącej – a Sąd opiera się jedynie na materiałach przedstawionych w tym zakresie przez nią samą – przewyższają znacząco kwotę wpisu w niniejszej sprawie.
Należy ponadto zgodzić się z referendarzem, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia wydatków związanych z postępowaniem sądowym, stosowanym w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie. Trudno przyjąć, iż z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku Skarżącej i jej rodziny. W dalszym ciągu uzyskuje ona dochody, które nawet jeśli są niższe niż we wcześniejszym okresie, pozwalają na poniesienie kosztów utrzymania na poziomie wyższym niż niezbędne minimum egzystencji.
Załączony do sprzeciwu dowód przekazania kwoty 1,500 zł. przez teściową skarżącej, mający świadczyć o uzyskiwaniu przez nią pomocy ze strony rodziny, pozbawiony jest niestety szerszego komentarza, a w związku z tym ciężko na jego podstawie wyciągać daleko idące wnioski. Nie wiadomo bowiem, czy jest to kwota udostępniona jednorazowo, czy też takie przekazy pojawiają się częściej; czy nie stanowi on zwrotu jakiegoś zobowiązania, brak również danych dotyczących tego; czy jest to jedyny członek rodziny, który udziela wsparcia finansowego.
Sąd pragnie podkreślić, że nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w materii stanu majątkowego strony, w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się lub przedstawia stan swojego majątku w sposób niepełny.
Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.