Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2007 r. M. N. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy powołując się na trudną sytuację materialną, chorobę żony i swoją niepełnosprawność. Równocześnie podnosił zastrzeżenia do wyników przeprowadzonej przez inspektora ZUS-u kontroli, z której wynikały nieprawidłowości w płaceniu składek zdrowotnych.
Decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od listopada 2006 r. do maja 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2001 r. do sierpnia 2005 r. i od listopada 2005 r. do maja 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2006 r. do maja 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji, nie kwestionując trudności finansowych strony oraz jej sytuacji życiowej, równocześnie powołał się na uznaniowość decyzji o umorzeniu oraz brak przesłanki całkowitej nieściągalności.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na wniosek strony z dnia 18 października 2007 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu Zakładu jako organ II instancji, decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu ponownie zaakcentował, iż ustawodawca nie przewidział żadnych okoliczności, w których umorzenie należności byłoby obligatoryjne a wobec tego organ odmówił umorzenia kierując się interesem Funduszu Ubezpieczeń, którego podstawowym zadaniem jest zapewnienie ciągłości wypłaty świadczeń emerytalno - rentowych, chorobowych i wypadkowych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2008 r., doprecyzowanej pismem pełnomocnika strony z dnia 26 czerwca 2008 r., skarżący wnosił o uchylenie decyzji obu instancji zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego:
- - art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3, 5 i 6 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
- - § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,
- - art. 7, 77, 11, 80 i 107 § 3 kpa.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na sprzeczności w ustaleniach organu co do istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, nie zgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, brak przeprowadzenia rzetelnej analizy powoływanych dokumentów, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz eksponowanie wyłącznie interesu Funduszu Ubezpieczeń.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do dotychczas podnoszonych argumentów z zaznaczeniem, iż stosownie do art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS ma obowiązek dochodzenia należności składkowych przez okres 10 lat i w tym czasie zobowiązany jest do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania zadłużenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w granicach zakreślonych prawem Sąd podnosi, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 kpa. Przepis ten obliguje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Piśmiennictwo przedmiotu w sposób jednoznaczny podkreśla, iż wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego i prowadzi do wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
Zaznaczenia wymaga, iż art. 7 kpa nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym.
W sprawie niniejszej organ dopuścił się naruszenia powyższej zasady w sposób rażący. Poza analizą organu pozostały ustalone w toku postępowania rzeczywiste możliwości finansowe strony, stan zdrowia skarżącego i jego żony. Nie dokonano ustaleń dotyczących faktycznych kosztów ponoszonych na utrzymanie rodziny, leczenie małżonków, kształcenie córki. Powyższe narusza art. 77 § 1 kpa.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji i równocześnie kierować się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co – zgodnie z art. 7 kpa - powinno doprowadzić do właściwego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony w kontekście unormowań zawartych w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3, 5 i 6 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącego kwotę poniesionych przez niego kosztów opłaty za pełnomocnictwo.
Podstawę zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika strony kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu stanowi rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2008 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu.