Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (zwany dalej: "Dyrektorem Oddziału") utrzymał w mocy postanowienie wydane przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Warszawa Zachód z siedzibą w W. (zwanego dalej: "Kierownikiem Biura") z dnia [...] września 2012 r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2012.
Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:
W. M. złożył w dniu 15 maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2012.
Pismem z dnia 21 lipca 2012 r. Kierownik Biura wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Wezwanie przesłane na adres wskazany w ewidencji producentów zostało zwrócone jako niepodjęte z adnotacją o dwukrotnym awizowaniu.
Pismem z dnia [...] września 2012 r. Kierownik Biura pozostawił wniosek bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, iż przesłane do strony wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku było awizowane w dniach 27 lipca oraz 3 sierpnia 2012 r., a ostatnim dniem, w którym producent mógł podjąć wezwanie był dzień 10 sierpnia 2012 r. W konsekwencji organ stwierdził, iż termin został przekroczony.
W. M. złożył w dniu 19 września 2012 r. wniosek o przywrócenie terminu rozpatrzenia wniosku dotyczącego płatności. Wyjaśnił, iż w terminie awizowania wezwania – w dniach 27 lipca 2012 r. oraz 3 sierpnia 2012 r. przebywał poza miejscem zamieszkania z uwagi na obowiązki zawodowe. Podniósł, iż o awizach dowiedział się dopiero na początku września 2012 r., zaś w urzędzie pocztowym uzyskał informację, iż pismo zostało już zwrócone i nie wiedział od kogo pochodziło.
Postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. o numerze [...] Kierownik Biura odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku skarżącego. W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), ponieważ zainteresowany nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
W zażaleniu z dnia 3 października 2012 r. skarżący zarzucił postanowieniu Kierownika Biura, iż zostało wydane w sposób błędny i niezgodny z prawem, wobec czego uzasadnionym jest jego uchylenie i przywrócenie terminu zgodnie z wnioskiem. Wskazał, iż ze względu na swoją nieobecność w domu – w terminie od 21 lipca do 18 sierpnia 2012 r. nie odebrał wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku. W ocenie skarżącego, sama okoliczność przebywania poza miejscem zamieszkania stanowi uprawdopodobnienie tego, iż niezachowanie terminu nastąpiło bez jego winy.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. o numerze [...] Dyrektor Oddziału utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura z dnia [...] września 2012 r.
W uzasadnieniu organ zaprezentował ustalony stan faktyczny oraz przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie. Aprobując stanowisko zajęte przez Kierownika Biura podniósł, iż przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu jest zachowanie przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Wyjaśnił przy tym, iż pobyt poza miejscem zamieszkania nie może stanowić okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. Dyrektor Oddziału podniósł nadto, iż w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego z inicjatywy wnioskodawcy, winien on mieć świadomość potrzeby składania wyjaśnień czy dodatkowych dokumentów, wobec czego w razie przewidywanej nieobecności powinien ustanowić pełnomocnika, który w jego imieniu mógłby usunąć nieprawidłowości we wniosku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. M. wystąpił o uchylenie postanowienia Dyrektora Oddziału z dnia [...] października 2012 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, iż składając wniosek o przyznanie płatności był przekonany, że wniosek jest prawidłowo wypełniony i nie spodziewał się wezwania do jego uzupełnienia. W jego ocenie, nakładanie na stronę obowiązku powoływania pełnomocnika na czas nieobecności w miejscu zamieszkania, niebędącej jednocześnie zmianą adresu, jest nieuprawnione i nie może być uznawane za przejaw niedbalstwa strony.
Skarżący zwrócił również uwagę na to, iż aby mówić o winie, czy niedbalstwie należy przyjąć, że strona miała świadomość upływu terminu. Ponadto wskazał, iż w sytuacji doręczenia zastępczego, ocena braku winy w uchybieniu terminu powinna opierać się na nieco odmiennych kryteriach niż te, które organ przyjął w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem skarżącego, faktyczna niemożność zapoznania się adresata z treścią przesyłki z przyczyn obiektywnych, czyli np. z powodu czasowej nieobecności adresata w miejscu zamieszkania, może w konkretnych okolicznościach stanowić usprawiedliwioną przeszkodę w dokonaniu czynności procesowej w terminie.
Skarżący wywiódł także, iż strona postępowania nie ma obowiązku nieprzerwanego oczekiwania w miejscu zamieszkania na doręczenie jej pisma przez prowadzący to postępowanie organ, ani też obowiązku ustanawiania pełnomocnika do działania w jej imieniu, w razie czasowej nieobecności pod wskazanym adresem.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia i wnioski zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 tego przepisu, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenie terminu, które muszą być spełnione łącznie:
- 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony,
- 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi,
- 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.
Konstrukcja przepisu art. 58 § 1 k.p.a. wskazuje, że to na zainteresowanym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia istnienia okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie.
W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych wniosku o płatności, stwierdzając, iż skarżący nie spełnił przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminu.
Należy podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań.
Ponadto, przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679)
Wskazać należy, iż skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych wniosku o płatności wskazał, iż przyczyną uchybienia terminowi była niemożność odebrania korespondencji zawierającej przedmiotowe wezwanie z uwagi na to, iż nie przebywał pod wskazanym przez siebie adresem. Jak wynika z uzasadnienia zażalenia, nieobecność ta miała miejsce w okresie od 21 lipca do 18 sierpnia 2012 r. Podkreślenia wymaga również i to, że jako powód nieobecności w miejscu zamieszkania skarżący podał "obowiązki zawodowe".
Oceniając zatem spełnienie omawianej przesłanki podnieść trzeba, iż postępowanie w przedmiocie płatności zostało zainicjowane przez samego skarżącego na skutek wniosku złożonego przez niego w dniu 15 maja 2012 r. Skarżący miał zatem świadomość toczącego się postępowania i w związku z tym mógł i powinien liczyć się z możliwością skierowania do niego przez organ administracji korespondencji w toczącej się sprawie (np. decyzji w przedmiocie płatności), czy też takiej, która będzie wymagała jego odpowiedzi w zakreślonym terminie. Wyjazd związany z "obowiązkami zawodowymi" nie może być – w świetle omawianych regulacji – uznany za sytuację wyjątkową, czy nadzwyczajną.
Skarżący nie wywodzi nadto, że wyjazd nastąpił nagle i niespodziewanie. W konsekwencji przyjąć należało, że skarżący powinien był dla ochrony swoich interesów w toczącym się postępowaniu ustanowić pełnomocnika, względnie pełnomocnika do doręczeń. Co najmniej zaś skarżący winien był powiadomić organ prowadzący postępowanie o planowanej nieobecności i wskazać adres do doręczeń, biorąc pod uwagę, że przepisy prawa nakładają na organy administracji publicznej określone terminy załatwiania spraw, co ma szczególne znaczenie w kontekście zasady szybkości postępowania i niewątpliwie leży w interesie strony postępowania. Tymczasem z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący podjął którąkolwiek z powyżej wskazanych czynności. Powyższe świadczy o niedochowaniu należytej staranności przez skarżącego w niniejszej sprawie i tym samym wyklucza brak winy w uchybieniu terminowi.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego dotyczących odmiennych kryteriów oceny braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji zastępczego doręczenia przesyłki, wskazać należy, iż przyczyny, które spowodowały, że nie odebrał skierowanej do niego korespondencji nie mają istotnego znaczenia w niniejszej sprawie. Na kwestię tę zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2013 r. o sygn. akt II GSK 287/12 (dostępny na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia. nsa.gov.pl), w uzasadnieniu którego stwierdził, że chociaż obalenie domniemania doręczenia adresatowi pisma może stanowić okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu, to w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. NSA podkreślił, że wezwanie do uzupełnienia braków wniosku zostało skierowane na adres wskazany przez skarżącego i skutecznie doręczone w trybie art. 44 k.p.a. a skarżący nie podważył ustaleń organu co do zachowania warunków doręczenia zastępczego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył przy tym, że nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania, nawet jeżeli spowodowana była ważnymi przyczynami, nie niweczy skutków doręczenia zastępczego.
Reasumując powyższe wywody, Sąd stwierdza, że orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy.
Z powyższych względów oraz z uwagi na prawidłowo dokonane ustalenia faktyczne i prawne sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.