Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M D jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezesa ARiMR) z dnia [...] stycznia 2009r., nr [...] uchylająca decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008r. i umarzająca postępowanie pierwszej instancji.
Stan faktyczny w sprawie przedstawia się następująco:
W dniu [...] marca 2008r. M D złożył w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku załączone zostało oświadczenie o posiadanych/zadeklarowanych do przejęcia działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz akt notarialny: [...] z dnia [...] lutego 2008r. (umowa sprzedaży nieruchomości rolnych dla których Sąd Rejonowy w N [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste: Kw numer[.], oraz Kw [...], pod warunkiem, że Agencja Nieruchomości Rolnych [Oddział Terenowy w P] nie wykona prawa pierwokupu przysługującego jej w myśl art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego), a także pozostałe niezbędne dokumenty.
W dniu [...] czerwca 2008r. skarżący złożył korektę wniosku z dnia [...] marca 2008r., ponadto w tym dniu oraz w dniu [...] lipca 2009r. złożył następujące dokumenty: akt notarialny z dnia [...].04.2008r. Rep. [...] (umowa przeniesienia własności działki nr [...] i objętej księgą wieczystą Kw nr [...]), akt notarialny z dnia [...] kwietnia 2008r. Rep. [...] (umowa przeniesienia własności wskazanych w niniejszym akcie notarialnym działek objętych księgami wieczystym Kw numer [...] oraz Kw nr [...]), akt notarialny z dnia [...].10.2007r. Rep. [...] (umowa przedwstępna sprzedaży działek z nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr [...], w § 7 umowy wskazano, iż wydanie w posiadanie przedmiotu umowy kupującemu już nastąpiło), akt notarialny z dnia [...].12.2007r. Rep. [...] (umowa przedwstępna sprzedaży działek w nim wskazanych, z zapisem w § 7 o wydaniu kupującemu przedmiotu umowy), akt notarialny z dnia [...].12.2007r. Rep. [...](zmiana umowy przedwstępnej zawartej w dniu [...].10.2007r.) oraz zaświadczenie z KRUS o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w P decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. znak sprawy: [...] wydaną na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007, nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz § 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.) dalej zwanego "rozporządzeniem", odmówił Skarżącemu przyznania pomocy finansowej z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w P wskazał, iż bezpośrednią przyczyną odmowy jest fakt, iż M D w momencie składania wniosku nie był właścicielem gospodarstwa rolnego.
Pozostawanie właścicielem gospodarstwa jest warunkiem koniecznym by ubiegać się o przyznanie pomocy na podstawie § 26a ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organ podkreślił, iż umowa sprzedaży nieruchomości pod warunkiem może mieć jedynie charakter zobowiązujący i nie powoduje przeniesienia prawa własności nieruchomości na nabywcę.
W dniu [...] sierpnia 2008r. M D złożył od powyższej decyzji odwołanie zarzucając jej naruszenie § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w zw. z art. 336 k.c. – przez błędne przyjęcie, iż M D nie był posiadaczem nieruchomości rolnej w dniu rozstrzygania w sprawie złożonego przez niego wniosku o przyznanie dofinansowania, a nadto naruszenie § 1 ust. 1 ppkt 1a ww. rozporządzenia zw. z art. 55 3 k.c. – poprzez przyjęcie, iż w dniu złożenia wniosku skarżący nie był posiadaczem przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W odwołaniu zarzucono także naruszenie przepisów postępowania.
Po rozpatrzeniu odwołania Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...].01.2009r., nr [...] uchylił na podstawie art.138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes wskazał, iż zgodnie z treścią § 26a ust. 2 rozporządzenia przepis ten ma zastosowanie do osób, które w momencie wnioskowania nabyły już gospodarstwo rolne. Tymczasem wnioskodawca nabył własność nieruchomości stanowiących prowadzone przez niego gospodarstwo rolne dopiero w dniu [...] kwietnia 2008r., aktem notarialnym Nr [...] z tej daty, a więc już po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Prezes uznał, iż w tej sytuacji organ pierwszej instancji powinien od razu stwierdzić, że w chwili składania wniosku strona nie była objęta zakresem stosowania § 26a ust. 2 rozporządzenia i postąpić stosownie do treści ust. 4 tegoż paragrafu tzn. poinformować wnioskodawcę, że jego wniosek uważa się za niezłożony.
Od powyższego rozstrzygnięcia M D złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie § 26 a zamiast § 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. do złożonego w dniu [...].03.2008r. wniosku., a nadto naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: art. 105 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, że postępowanie w niniejszej sprawie było przeprowadzone w pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe oraz naruszenie art. 10 k.p.a. w zw. z art. 32 k.p.a. poprzez niedoręczenie pełnomocnikowi skarżącego decyzji organu II instancji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zastosowanie przez organy administracji wobec skarżącego § 26 a rozporządzenia jest pozbawione jakiejkolwiek logiki, organy powinny zastosować § 2 rozporządzenia, w ust. 1 pkt. 1 lit. a tego paragrafu wskazano bowiem, że pomoc finansowa w ramach działania " Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, zwana dalej "pomocą", jest przyznawana osobie fizycznej, która do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55³ Kodeksu cywilnego.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W odpowiedzi na zarzut naruszenia prawa materialnego wskazał, że § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a stanowi, że pomoc przysługuje osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej, z kolei § 2 ust.2 wskazuje przesłanki, na podstawie których uznaje się, że osoba fizyczna prowadziła działalność rolniczą. Jedną z tych przesłanek jest to, że osoba była właścicielem lub posiadaczem nieruchomości o pow. co najmniej 1 ha.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności aktu (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę z tego punktu widzenia zdaniem sądu skarga nie jest zasadna, organ nie dopuścił się zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego, ani takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Bezsporne w sprawie jest, iż M D w dniu [...] marca 2008r. złożył w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i że pomoc finansowa w ramach tegoż działania jest przyznawana w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.), w zw. z przepisami ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007, nr 64, poz. 427 ze zm.).
Ww. rozporządzenie przewiduje, że pomoc przysługuje (oczywiście gdy zostaną spełnione pozostałe przesłanki), jeśli wnioskodawca – osoba fizyczna - do dnia złożenia wniosku nie prowadziła działalności rolniczej (§ 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a stanowi: "Pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, zwana dalej "pomocą", jest przyznawana osobie fizycznej, która, z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego."). Z kolei § 2 ust. 2 wskazuje przesłanki, na podstawie których uznaje się, że osoba fizyczna prowadziła działalność rolniczą. Jedną z tych przesłanek jest to, że osoba była właścicielem lub posiadaczem nieruchomości o pow. co najmniej 1 ha.
W § 26a rozporządzenia przewidziano natomiast wyjątek od zasady przyznawania pomocy osobom, które do dnia złożenia wniosku nie prowadziły działalności rolniczej - dla rolników, którzy nabyli gospodarstwo i rozpoczęli tę działalność – ale nie wcześniej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku.
§ 26a ust. 2 rozporządzenia, który był materialno prawną podstawą decyzji stanowi: " W 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1."
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji oraz akt administracyjnych sprawy już tylko na podstawie dołączonych do wniosku oraz później – przy dokonywaniu korekty wniosku, aktów notarialnych wynika jednoznacznie, że M D nie spełnia podstawowej przesłanki z § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia do otrzymania pomocy tzn. nieprowadzenia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku. Akty notarialne z [....10.2007r., [... ].12.2007r. i [...].02.2008r., kolejno nr Rep.A[...], [...], [...], jednoznacznie wskazują, iż nastąpiło już wydanie przedmiotu umowy (nieruchomości rolnych) w posiadanie kupującemu – M D, co ten potwierdził (k 42v,47v, 107 akt admin.). Umowy objęte ww. aktami notarialnymi zostały zawarte przed dniem złożenia wniosku, zatem w chwili składania wniosku skarżący posiadał nieruchomości rolne, co wyczerpuje przesłankę z § 2 ust. 2 pkt 1.
Organ zakwalifikował zatem ten wniosek do rozpoznania w oparciu o § 26a ust. 2 rozporządzenia, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji organu I instancji i tej podstawy prawnej skarżący, reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego) nie kwestionował. Odwołanie nie zarzuca naruszenia § 26a ust. 2 rozporządzenia poprzez jego błędne zastosowanie, ani § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a - poprzez niezastosowanie, co skarżący czyni dopiero w skardze. Zarzuty odwołania dotyczą niewłaściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia przez organ pojęcia posiadania. W odwołaniu skarżący wprost jednak przyznaje, iż w chwili składania wniosku był posiadaczem nieruchomości rolnych, "albowiem przejął od sprzedających w dniu [...] grudnia 2007r. i [...] października 2007r. posiadanie gruntów rolnych, na których założył własne gospodarstwo rolne."
Biorąc to wszystko pod uwagę należy uznać, iż zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie w stosunku do M D § 2 rozporządzenia i nieprzyznanie mu pomocy w oparciu o ten przepis nie jest zasadny, gdyż posiadanie przez niego nieruchomości rolnych – przed, i w chwili składania wniosku – eliminuje go z grona beneficjentów pomocy, która miałaby być przyznana na tej podstawie.
Nie można również podzielić zarzutu naruszenia przez organ prawa materialnego, poprzez zastosowanie w stosunku do skarżącego przepisu § 26a, gdyż i ten przepis nie został przez organ zastosowany, wobec uznania, że M D nie spełnia przesłanek z tego uregulowania, ponieważ w chwili składania wniosku nie nabył jeszcze gospodarstwa rolnego w rozumieniu tego przepisu. Organy niewadliwie ustaliły, że nabycie własności gospodarstwa nastąpiło dopiero z chwilą zawarcia umowy przeniesienia własności w dniu [...] kwietnia 2008r., aktem notarialnym Nr Rep.A [...] z tej daty, a więc już po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy finansowej.
Sąd nie dostrzegł również zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności należy wskazać, iż doręczenie zaskarżonej decyzji stronie – zamiast ustanowionemu pełnomocnikowi, było oczywiście wadliwe, ze względu na treść art. 40 § 2 k.p.a. Ta wadliwość działania organu administracji nie wpłynęła jednak w żaden sposób na wynik sprawy, ani możność obrony praw strony – skarga do sądu została bowiem wniesiona w terminie, przez pełnomocnika, a z jej treści wynika, iż również pełnomocnik zapoznał się z treścią decyzji.
Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.