Uzasadnienie
P. O. we wniosku o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z 25 listopada 1999 r. podał, iż w 1939 r. został wraz z rodzicami wywieziony w głąb ZSRR do obwodu S., gdzie pracował w kołchozie, w 1942 r. został powołany do służby wojskowej w partyzanckiej I Dywizji Ukraińskiej im. Gen. S.K. a po dostaniu się w 1943 r. do niewoli niemieckiej pracował przymusowo do wyzwolenia obozu koło L., w którym przebywał.
Decyzją z dnia [...] maja 2000 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił P. O. przyznania uprawnień kombatanckich stwierdzając w uzasadnieniu, iż nie spełnia on warunków, o których mowa w art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
W odwołaniu z 2 lipca 2000 r. od powyższej decyzji P. O. uzupełnił swój życiorys o informację, iż od listopada 1949 r. do końca lutego 1950 r. przebywał w więzieniu śledczym w S. bez nakazu aresztowania oraz poinformował o krokach, które podjął dla uzyskania dokumentów potwierdzających aresztowanie, pobyt w niemieckim obozie karnym oraz służbę w partyzantce.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiesił postępowanie w sprawie do czasu otrzymania powyższych dowodów.
Po podjęciu w dniu [...] listopada 2001 r. postępowania decyzją z tej samej daty, nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2000 r. o odmowie przyznania P.O. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podniesiono, iż pobyt w ZSRR w wyniku deportacji i służba wojskowa w czasie II Wojny Światowej nie zostały przez Stronę udokumentowane a równocześnie Prezes IPN decyzją z [...] listopada 2001 r., nr [...], odmówił potwierdzenia, że P. O. przebywał w okresie od [...] września 1949 r. do [...] lutego 1950 r. w areszcie i w więzieniu bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.
Rozpoznający skargę P. O. od powyższej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 marca 2003 r. uchylił zaskarżoną decyzję wskazując w uzasadnieniu, iż nie wyjaśniono w postępowaniu administracyjnym wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a przede wszystkim w zaskarżonej decyzji nie zostały uwzględnione okoliczności związane z odniesieniem przez Skarżącego ran w walce z niemieckim okupantem, wzięcie go do niemieckiej niewoli, wywiezienie do obozu karnego koło L. i jego praca przy budowie fortyfikacji aż do wyzwolenia przez wojska amerykańskie.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2000 r. odmawiającą P. O. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, iż do materiału dowodowego dołączono pisma IPN z 5 marca 2003 r. i z 15 grudnia 2003 r. potwierdzające, iż I Ukraińska Dywizja Partyzancka im. S. K., w której - jak sam podaje - służył P.O. pozostawała w dyspozycji radzieckiego aparatu represji. Zdaniem organu fakt ten, zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach z 1991 r., skutkuje odmową przyznania uprawnień kombatanckich nawet, gdyby mogły przysługiwać Stronie z innych tytułów.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2004 r. uzupełnionej w dniu 18 stycznia 2005 r. P.O. wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lutego 2004 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] maja 2000 r. ewentualnie o uchylenie obu powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucając naruszenie:
Art. 138 § 1 ust. 1 i 2 w związku z art. 15 kpa, oraz art. 7, 8, 77 i 80 kpa;
Art. 53 ust.2 ustawy z 11 maja 1995 r. o NSA;
Art. 1 ust. 2 pkt 4, art. 4 ust. 1 pkt 1b, art. 4 ust. 1 pkt 3b i art. 4 ust. 1 pkt 4 oraz art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Zdaniem Skarżącego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. utrzymał w mocy decyzję własną wydaną jako organ I instancji pomimo całkowicie innych faktycznych i prawnych podstaw obu tych decyzji w sytuacji, gdy winien był decyzję z [...] maja 2000 r. uchylić i orzec co do istoty sprawy. Organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, przede wszystkim nie wyjaśnił okoliczności wskazanych przez NSA w wyroku z dnia 25 marca 2003 r. odnoszących się do przebywania Strony w niemieckim obozie karnym i pracy przymusowej przy budowie fortyfikacji. Nadto Organ dokonał dowolnej oceny dowodów co w konsekwencji prowadzi do podważenia zaufania obywateli do organów państwa.
Według Skarżącego błędne jest uznanie, iż jego służba w I Dywizji Ukraińskiej wyczerpuje dyspozycję art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Dywizja ta została bowiem przekazana do dyspozycji NKWD dopiero w sierpniu 1944 r. podczas, gdy P. O. już od 1943 r., po dostaniu się do niewoli niemieckiej na skutek ran odniesionych w walce z oddziałami niemieckimi, przebywał w karnych obozach na zachodzie. Skarżący zarzucił także Organowi nierozważenie i nieuwzględnienie innych okoliczności powoływanych przez niego /deportacja, obóz karny, praca przymusowa, uwięzienie za działalność polityczną/ będących samodzielnymi podstawami do przyznania uprawnień kombatanckich.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga P.O. jest w pełni zasadna.
Na gruncie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego działalnością kombatancką stanowiącą tytuł do otrzymania uprawnień kombatanckich jest m. in. pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych oraz w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny a także podleganie represjom polegającym na przebywaniu w miejscach odosobnienia wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 1 b. oraz pkt 3 lit b.
Uprawnienia kombatanckie nie przysługują natomiast, z mocy art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, osobom, które w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyły w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.
W sprawie niniejszej, jak to zasadnie P.O. podnosi w skardze, organy administracji obu instancji pominęły całkowicie rozważenie wskazanych wyżej i powoływanych przez Stronę pozytywnych przesłanek uzyskania uprawnień kombatanckich. Nie zostały zatem, wbrew wytycznym zawartym w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 25 marca 2003 r., wyjaśnione okoliczności deportacji P. O. w głąb ZSRR ani też okoliczności związane z odniesieniem przez niego ran w walce z niemieckim okupantem, wzięcie go do niewoli niemieckiej i wywiezienie do obozu karnego koło L., jak też okoliczności związane z jego przymusową pracą przy budowie fortyfikacji, która trwała do momentu wyzwolenia przez wojska amerykańskie. Od poczynienia powyższych ustaleń nie zwalniał organów administracji fakt służby P.O. w I Dywizji Ukraińskiej, zwłaszcza, że charakter tej formacji w latach 1942 - 1943, tj. w okresie gdy przebywał w niej Skarżący też nie został w toku postępowania administracyjnego właściwie wyjaśniony.
Jak podaje P. O. w życiorysie z [...] listopada 1999 r. do I Dywizji Ukraińskiej został powołany w listopadzie 1942 r. na terenie Obwodu S. w ZSRR a ranny został w 1943 r. w walce z Niemcami i bezpośrednio potem wzięty do niewoli i wywieziony do obozu karnego koło L. Z powoływanych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pism IPN - u z 5 marca i 15 grudnia 2003 r. wynika, iż partyzanci K. prowadzili działania przeciwko oddziałom niemieckim oraz UPA i dopiero w sierpniu 1944 r. Dywizja została przekazana do dyspozycji NKWD; obecnie znajduje się w wykazie organów represji działających przeciwko narodowi i państwu polskiemu.
W ocenie Sądu przesłanką negatywną do uzyskania uprawnień kombatanckich, sformułowaną w art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, jest wyłącznie służba w NKWD albo w innych organach represji. Wnikliwego rozważenia wymaga zatem, czy na gruncie zebranego w niniejszej sprawie przez organy administracji materiału są podstawy do rozciągnięcia ujemnych skutków z art. 21 ust. 2 pkt 3 na osobę, która w okresie przed przekazaniem I Dywizji Ukraińskiej do dyspozycji NKWD /1942-1943/ brała w jej szeregach udział w walkach z niemieckim okupantem odnosząc w tych walkach rany.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny w powyższym kierunku, w sposób wyczerpujący, uzupełnić materiał dowodowy i wyjaśnić sprawę zgodnie z zasadą z art. 7 kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał także za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisu art. 138 § 1ust. 1 i 2 w zw. z art. 15 kpa. W konsekwencji - mając na uwadze art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga - w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] maja 2000 r. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku ma podstawę w art. 152 powołanego prawa zaś orzeczenie o kosztach postępowania w art. 200 prawa o postępowaniu i przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.