Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Polskiego Związku Niewidomych Zakład Aktywności Zawodowej w O. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") jest decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: "Prezes Zarządu PFRON" lub "organ") z dnia [...] 2019 r. nr [...] uchylająca decyzję własną tego organu z dnia [...] 2018 r. nr [...] w części dotyczącej okresów sprawozdawczych: lipiec 2014 r., październik 2014 r., wrzesień 2015 r. i w tym zakresie umarzająca postępowanie oraz utrzymująca w mocy ww. decyzję w części dotyczącej okresu sprawozdawczego październik 2012 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
Na podstawie informacji przekazanych przez Oddział ZUS w G. W. odnośnie rozliczeń składek ubezpieczeniowych przez stronę, pismem z dnia 4 lipca 2016 r. strona została wezwana do zwrotu środków Funduszu, wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy: 10/2012, 07,10/2014, 09/2015 w łącznej kwocie 133.730,26 zł wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty od dnia jej otrzymania w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W powyższym wezwaniu wyznaczono 3-miesięczny termin na dokonanie stosownej spłaty, pod rygorem wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie zwrotu nienależnie uzyskanych środków z tytułu refundacji składek.
Pismem z dnia [...] 2016 r. strona poinformowała organ, iż zwróciła się do ZUS o wyjaśnienie na jakie osoby wystąpiło opłacenie składek po terminie i w niepełnej wysokości.
Z uwagi na upływ ww. 3-miesięcznego terminu, Fundusz pismem z dnia [...] 2018 r. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot środków PFRON wypłaconych stronie tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za wskazane powyżej okresy sprawozdawcze. Jednocześnie strona została wezwana do przedstawienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia wszelkich wniosków, uwag i informacji mających w jej ocenie znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy.
Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa.
Decyzją z dnia [...] 2018 r. Prezes Zarządu PFRON nakazał stronie zwrot w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, środków Funduszu przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za ww. okresy w łącznej kwocie 106.714,32 zł.
Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy podnosząc, iż:
- - w zakresie składki za październik 2012 – składki zostały odprowadzone w terminie i w prawidłowej wysokości pomniejszonej o nadpłatę w wysokości 379,72 zł wynikającą z korekt deklaracji za okresy kwiecień-wrzesień 2014.r.,
- - w zakresie składki za lipiec 2014 r. – składka została opłacona w terminie. Deklaracja DRA za lipiec 2014 została złożona 25 lipca 2014 r., a należność zgodnie ze złożoną deklaracją uregulowana w dniu 30 lipca 2014 r. Następnie w dniu 15 września 2014 r. dokonano korekty deklaracji dotyczącą pracownika E. P. i uregulowano zaległość w dniu 16 września 2014 r.,
- - w zakresie składki za październik 2014 r. – składka została odprowadzona w terminie i w prawidłowej wysokości pomniejszonej o nadpłatę w wysokości 56,34 zł wynikającą z miesiąca poprzedniego tj. września 2014 r.
- - w zakresie składki za wrzesień 2015 – składka została odprowadzona w terminie i w prawidłowej wysokości.
Następnie Fundusz kilkukrotnie zwracał się do Oddziału ZUS w G. W. o udzielenie informacji, czy strona opłaciła terminowo i w całości obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP za okresy: 10/2012,07/2014, 10/2014, 09/2015.
Z uzyskanych w odpowiedzi wynikało, że obowiązkowe składki na FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okresy sprawozdawcze: lipiec 2014 r., październik 2014 r. i wrzesień 2015 r. zostały opłacone w terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.", wobec czego miesięczne dofinansowanie za ww. okresy sprawozdawcze zostało w całości pobrane należnie.
W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] 2019 r., Prezes Zarządu PFRON uchylił decyzję z dnia [...] 2018 r. w części dotyczącej okresów sprawozdawczych lipiec 2014 r., październik 2014 r., wrzesień 2015 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie. Natomiast w pozostałym zakresie dotyczącym okresu sprawozdawczego październik 2012 r. organ podzielił stanowisko przedstawione we wcześniejszej decyzji z uwagi na potwierdzenie przez Oddział ZUS, że składki za ten okres zostały przez stronę opłacone po terminie.
Organ uznał, że skoro obowiązkowe składki ubezpieczeniowe za okres sprawozdawczy w październik 2012 r. nie zostały opłacone w terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 u.s.u.s., to miesięczne dofinansowanie za ww. okres sprawozdawczy zostało w całości pobrane nienależnie. Zgodnie bowiem z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 518 ze zm.) – dalej jako: "ustawa o rehabilitacji", począwszy od 1 grudnia 2012 r., miesięczne dofinansowanie nie przysługuje, jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni.
W skardze na powyższą decyzję strona podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 35 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Solidarnościowym Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2192), który zobowiązywał PFRON do stosowania przepisów art. 26a ustawy o rehabilitacji w brzmieniu nadanym ustawą o Solidarnościowym Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że ww. ustawa z dnia 23 października 2018 r. dokonała modyfikacji zapisów art. 26a ustawy o rehabilitacji wprowadzając ust. 1a2 (skarżąca omyłkowo wskazała, iż jest to ust. 1a1) w brzmieniu: "Kwota miesięcznych należytych składek, o których mowa w art. 2 pkt 4a, opłaconych z uchybieniem terminu, o którym mowa w ust. 1a1 pkt 3, nie może przekroczyć wysokości 2% składek należnych za dany miesiąc". Skarżąca zaznaczyła natomiast, że łączna kwota należnych składek za październik 2012 wynosiła 24.655 zł, a kwota uregulowana z uchybieniem terminu wyniosła 377,39 zł. Kwota zaległości nie przekroczyła więc 2% wysokości składek należnych za dany miesiąc. Zgodnie zaś z nowym brzmieniem art. 26a ustawy o rehabilitacji samo uchybienie terminu nie mogło skutkować koniecznością zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń za dany miesiąc.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zarządu PFRON wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podkreślił, że powołany przez skarżąca przepis art. 26a ust. 1a2 ustawy o rehabilitacji nie mógł mieć zastosowania w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
- 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie sąd uznał, że Prezes PFRON naruszył przepisy prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
W zaskarżonej decyzji organ uznał, że za październik 2012 r. dofinansowanie nie przysługiwało, gdyż miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni, co obligowało do wydania decyzji o zwrocie. Między stronami bezsporne jest, że składki na ubezpieczenie społeczne za ten okres sprawozdawczy nie zostały opłacone w terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 u.s.u.s.
Jednocześnie umknęło uwadze organu, że przed datą wydawania zaskarżonej decyzji tj. przed dniem 5.02.2019 r. uległ zmianie stan prawny. Art. 26a ust. 1a¹ od dnia 1 stycznia 2019 r. otrzymał brzmienie, iż miesięczne dofinansowanie na pracownika niepełnosprawnego nie przysługuje, jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni, z zastrzeżeniem ust. 1a2. Zgodnie zaś z ust. 1a² kwota miesięcznych należnych składek, o których mowa w art. 2 pkt 4a, opłaconych z uchybieniem terminu, o którym mowa w ust. 1a1 pkt 3, nie może przekroczyć wysokości 2% składek należnych za dany miesiąc. Zmiana ta została wprowadzona przez art. 23 ustawy z dnia 23.10.2018 r. o Solidarnościowym Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych (Dz.U. 2018.2192). Ustawa weszła w życie w dniu 1.01.2019 r. (art.37). Równocześnie zgodnie z art. 35 do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie przepisów zmienianych w art. 23 pkt 1 stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nie ulega wątpliwości, że niniejsze postępowanie nie było przed tym dniem zakończone.
W ocenie Sądu, organ powinien rozpoznać sprawę na podstawie stanu prawnego w brzmieniu nadanym ustawą z 23.10.2018 r.
Zgodnie z art.49e ust.1 ustawy o rehabilitacji środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Oznacza to, że podstawą do wydania decyzji nakazującej zwrot jest badanie czy środki Funduszu zostały wypłacone należnie, a więc w analizowanej sprawie zgodnie z art.26a i, w ramach tego badania, czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 26a ust.1a¹. Organ wydając zaskarżoną decyzję powinien zatem przeanalizować stan prawny nadany ustawą z 23.10.2018 r., gdyż stwierdzenie, że zachodzą przesłanki wyłączające prawo do otrzymania dofinansowania stanowi podstawę materialną do wydania decyzji określonej w art. 49e ust.1 oraz art. 26a ust. 11 pkt 1 ustawy o rehabilitacji.
Innymi słowy Prezes Zarządu PFRON powinien ustalić czy zaległość, o której mowa w art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 jest wyższa od kwoty określonej w ust. 1a² tegoż artykułu tj. czy przekracza 2% składek należnych za dany miesiąc. Tego ustalenia w decyzji zabrakło.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wyrażony pogląd prawny i dokona ustaleń o których mowa wyżej.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach sąd orzekł opierając się na treści art. 200 p.p.s.a.