Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 31 października 2005r., L. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]. o umorzenie należności-składek ubezpieczeniowych, powstałych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż obecnie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do otrzymywania zasiłku. Nie wykonuje żadnej pracy dorywczej, mieszka w mieszkaniu rodziców i cały czas aktywnie poszukuje pracy.
Decyzją z dnia [...] lipca 2006r., o nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1,2,3, 3a w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w kwocie 17.531,32 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż L. M. nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i za okres od kwietnia 2002r. do sierpnia 2005r. nie opłacał należnych składek ubezpieczeniowych.
Wskazano również, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powoływanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Zdaniem ZUS nie udało się ustalić majątku strony, z którego można egzekwować należności z tytułu nieopłaconych składek jednak decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy i nawet wystąpienie przesłanek zawartych w treści przepisu art. 28 ustawy systemowej, nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia należności. Zwrócił również uwagę na fakt uregulowania przez L. M. zobowiązań z tytułu podatków oraz z tytułu kredytu bankowego, co zdaniem organu przemawia za tym, iż zobowiązany miał możliwość opłacenia również należności z tytułu składek. Wyższe przychody w roku 2004r. spowodowały, że L. M. nie posiadał zaległości wobec ZUS za rok 2004r., jednakże zobowiązany nie podjął żadnych starań w celu spłaty chociażby części zadłużenia dotyczącego roku 2002 i 2003.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2006r., o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.]
Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał dodatkowo, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. M. nie przedstawił żadnych nowych okoliczności i dowodów, które przemawiałyby za zmianą stanowiska Zakładu wyrażonego w decyzji z dnia [...] lipca 2006r. oraz, że poza należnościami z tytułu składek wnioskodawca nie posiada innych zobowiązań.
Uzasadnienie decyzji zawiera również jej wyjaśnienie w kontekście uznaniowego charakteru decyzji dotyczących umorzenia składek.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący L. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wyjaśnił, iż zarówno organ I i II instancji nie ustalił jego stanu majątkowego i nie poczynił starań by ustalić jego trudną sytuację finansową pomimo złożonej prośby o umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Podkreślił, że od dnia 24 października 2005r., został uznany przez Urząd Pracy za osobę bezrobotną bez przyznania prawa do zasiłku.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2006r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę.
W powyższym kontekście Sąd wziął pod rozwagę okoliczność, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, została wydana przez pracownika organu, który wydał decyzję ZUS i zaskarżoną decyzję Prezesa działającego w imieniu ZUS.
Zgodnie z treścią przepisu art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, iż pracownik podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Jak wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach takich jak dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.
Należy przyjąć, że art. 24 k.p.a. wyłącza pracownika od udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Nie ulega wątpliwości, że powyższa reguła ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji, następnie zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowej sprawie decyzja I i II instancji została wydana przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...]. tj. A. J. Co prawda decyzja Prezesa ZUS została podpisana również przez innych pracowników organu administracji publicznej, jednakże pracownikiem, który podpisał decyzję jako uprawniony do jej podpisania z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, był Dyrektor Oddziału ZUS - A. J. Skutkiem prawnym naruszenia art. 24 k.p.a. jest wznowienie postępowania w sprawie, co wynika bezpośrednio z treści przepisu art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym, naruszenie przepisów o wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu należy traktować zdaniem Sądu jako naruszenie przepisów procesowych mających istotny wpływ na wynik sprawy.
W konkluzji należy stwierdzić, że wskazana powyżej wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2006r., stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.
Na marginesie Sąd wskazuje, że ponownie rozpoznając sprawę Prezes działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien dokładnie wyjaśnić, czy wobec L. M. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, czy skarżący ma już stałą pracę, określony dochód oraz jakie posiada kwalifikacje zawodowe i z czego wynikają trudności z uzyskaniem zatrudnienia.
Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe (uzupełniające) w tym zakresie może dostarczyć Prezesowi ZUS użytecznych informacji i zobrazuje sytuację życiową i majątkową skarżącego, która będzie musiała być ponownie, w całości poddana ocenie (rozstrzygnięciu) mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego - na datę rozstrzygania w sprawie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. b w zw. z art. 134 i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.
- - ---------------------- 1