Uzasadnienie
W dniu 6 maja 2004 r. (data nadania pocztowego) H. O. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późń. zm.). Wnioskodawca wyjaśnił, że podczas okupacji został wraz z rodzicami wywieziony do Niemiec na roboty w gospodarstwie rolnym do miejscowości H. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] (doręczoną 26 lipca 2004 r.) przyznał H. O. uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w wyżej wymienionej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej od marca 1944 r. do września 1944 r., łącznie 7 miesięcy. W pozostałej części wniosku organ odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, iż z toku postępowania administracyjnego wynika, że praca w końcowym wnioskowanym okresie nie może być uznana za wykonywaną w okresie pełnego miesiąca. W decyzji zamieszczono pouczenie, że jest ona ostateczna i nie przysługuje od niej odwołanie w toku instancji oraz że strona może w ciągu 14 dni od dnia doręczenia decyzji złożyć wniosek do organu wydającego tę decyzję o ponowne rozpatrzenie sprawy.
17 sierpnia 2004 r. (data nadania pocztowego) H. O. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. nr [...] stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Na powyższe postanowienie H. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 18 lutego 2005 r. sygn. akt VSA/Wa 3661/04, uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem.
Pismem z dnia 17 marca 2005 r. H. O. po raz kolejny zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.
Skarżący podkreślił, iż złożył wszystkie wymagane zaświadczenia i oświadczenia. Zwrócił również uwagę na to, że jego siostra T. S. oraz brat W., z którymi był zawsze razem, otrzymali uprawnienia kombatanckie.
Wyżej wymieniony wniosek organ potraktował jako wniosek o uchylenie decyzji własnej z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], w trybie art. 155 k.p.a.
W dniu 29 czerwca 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dopuścił dowód z przesłuchania H. O., postanowił przesłuchać go w formie pisemnej, na okoliczność podlegania represjom, o których mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.
Skarżący wyjaśnił, że z całą rodziną tj. ojcem J., matką A., bratem W. i siostrą T. został deportowany do pracy przymusowej, która była wykonywana w okresie od marca 1944 do października 1946 r.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] organ administracji odmówił zmiany własnej decyzji z [...] lipca 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że postępowanie po przeprowadzeniu którego została wydana kwestionowana decyzja nie było dotknięte wadliwością, podkreślił to, że strona w uzasadnieniu wniosku przywołała okoliczności, które podnosiła już w postępowaniu weryfikacyjnym.
Pismem z dnia 8 września 2005 r. (data nadania pocztowego - 12 września 2005 r.) H. O. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się z decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Podkreślił, że to rozstrzygnięcie jest dla niego niezrozumiałe z tego względu, że jego siostra T. S. i brat W. otrzymali uprawnienia bez najmniejszego kłopotu, a przecież stale przebywali z nim.
W toku postępowania, w dniu 9 grudnia 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do H. O. o wyjaśnienie rozbieżności w datach represji oraz w miejscach deportacji W. O. i T. S. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że brat W. był najstarszy z rodzeństwa i w związku z tym najlepiej pamięta sprawę dotyczącą wywiezienia całej rodziny na roboty przymusowe.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że miejscowość, w której strona pracowała przymusowo została zajęta przez wojska koalicji antyhitlerowskiej na przełomie września i października 1944 r. Organ podkreślił jednocześnie, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, że ewentualne kontynuowanie pracy po dacie wyzwolenia miejscowości nie jest pracą przymusową, a więc nie jest represją określoną w ustawie.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł H. O., podkreślając, że rozstrzygnięcie organu administracji jest dla niego krzywdzące. Podniósł, że cały czas przebywał ze swoim rodzeństwem oraz że siostra i brat otrzymali uprawnienia kombatanckie. Skarżący jednocześnie wyjaśnił, że w tym czasie miał 4 lata i dlatego nie pamięta dokładnej daty represji.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy).
Badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy podkreślić, iż postępowanie przed Sądem w sprawie niniejszej dotyczyło decyzji wydanej na podstawie przepisu art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc w trybie nadzwyczajnym. Celem takiego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz dokonanie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej wyłącznie na podstawie przesłanek w tym przepisie wymienionych. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej w tym trybie może nastąpić, jeżeli nie sprzeciwiają się temu przepisy szczególne i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Wobec tego, że brak jest przepisów szczególnych wyłączających możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie pieniężne na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz.395) przedmiotem oceny w tym postępowaniu powinno być zatem w pierwszej kolejności zaistnienie przesłanek związanych z występowaniem dwu wyżej wymienionych okoliczności.
W obu wydanych w sprawie decyzjach Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych brak jest jakiejkolwiek analizy tych przesłanek i odniesienia się do tego, czy wystąpiły one, czy nie w przypadku sprawy skarżącego. Jedynie w decyzji z dnia [...].08.2005r. (Nr [...]) znajduje się lakoniczne stwierdzenie, iż Strona nie wykazała, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony, jednak bez żadnego uzasadnienia tego sformułowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał, iż "ograniczenie się przez organ przy rozpoznawaniu sprawy w trybie art. 155 k.p.a. wyłącznie do skontrolowania legalności decyzji objętej wnioskiem strony i zaniechanie rozpoznania sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w tym artykule, stanowi naruszenie prawa" (patrz wyrok NSA z 27 stycznia 1987 r. III SA 1048/86 / ONSA 1987 Nr 2, poz. 50), który to pogląd podziela sąd orzekający, uznając, iż w całej rozciągłości ma zastosowanie w niniejszej sprawie.
W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że to do organu administracji należy zbadanie czy w sprawie występują określone w przepisie art. 155 k.p.a. przesłanki i nie może go w tym zastąpić sąd, do którego kompetencji należy jedynie kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym. Zatem rozpoznając ponownie sprawę organ administracji w pierwszej kolejności rozważy czy występują pozytywne przesłanki zastosowania art. 155 k.p.a., a więc interes społeczny oraz słuszny interes strony. Będzie miał na uwadze, iż co prawda przepis ten uzależnia wzruszenie decyzji od uznania organu, jednak stosowany łącznie z art. 7 k.p.a. powinien zapewnić ochronę uzasadnionych interesów stron oraz poszanowanie zasady praworządności.
Z kolei wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w tej konkretnej sprawie i muszą uzyskać zindywidualizowaną treść wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. W tym też kontekście należy rozważyć jakie znaczenie może mieć przyznanie rodzeństwu Skarżącego uprawnień do świadczenia pieniężnego za wcześniejszy okres niż jemu, w połączeniu z twierdzeniami, iż po wywiezieniu do pracy przymusowej stale przebywał z rodzeństwem.
Z tych przyczyn uznając, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie rozpoznał należycie sprawy uchybiając zasadzie praworządności (art. 7 k.p.a.), a także naruszył inne przepisy postępowania, w szczególności wymieniany wielokrotnie art. 155, jak również art. 107 § 1 i 3 k.p.a., i naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152, art. 200 oraz art. art. 244§1 i art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.