Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. W. (dalej: Strona, Skarżący, Abonent) jest decyzja Krajowej Rada Radiofonii i Telewizji (dalej: KRRiT lub organ) z (...) stycznia 2016 r. nr (...) utrzymująca w mocy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzję własną z (...) lipca 2015 r. Przedmiotem tych decyzji była odmowa Skarżącemu umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okresy od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2015 r. w wysokości 1.420 zł wraz z odsetkami w wysokości 483,09 zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 15 kwietnia 2015 r. (data wpływu) Skarżący wystąpił o umorzenie zaległości z tytułu abonamentu rtv z powodu wyrejestrowania odbiorników. Do wniosku załączył kopie skierowanego w tym względzie pisma do Poczty Polskiej S.A.
z 9 sierpnia 2012 r. informującego o zgłoszeniu w Urzędzie Pocztowym w B. rezygnacji z usług rtv oraz kopie pism Poczty Polskiej (z 13 września 2012 r. i z 8 października 2014 r.) informujących o braku zgłoszenia w urzędzie pocztowym wyrejestrowania odbiorników rtv.
Pismem z dnia (...) maja 2015r. Skarżący został wezwany do przedstawienia okoliczności potwierdzających istnienie przesłanek, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.; dalej "u.o.a." lub "ustawa o opłatach abonamentowych"). Dodatkowo został zawiadomiony, że podmiotem odpowiedzialnym m.in. za pobieranie opłat abonamentowych, kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników rtv jest operator wyznaczony, tj. Poczta Polska S.A. Abonent jest zobowiązany do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący do pisma z dnia (...) maja 2015r. dołączył kopie: PIT 40 A za 2014 r., opłaty za użytkowanie lokalu, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, powiadomienie o zabiegu operacyjnym, pisma skierowanego do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Poczty Polskiej.
Decyzją z (...) lipca 2015 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji odmówiła Stronie umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej i odsetek z powodu braku spełnienia przesłanek wymienionych w treści art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona wniosła o umorzenie należności z tytułu abonamentu rtv. Skarżący wyjaśnił, że nie zgadza się z ww. decyzją, ponieważ w jego ocenie za pozytywnym rozstrzygnięciem przemawiają względy społeczne i losowe. Wskazał ponownie na swój umiarkowany stopień niepełnosprawności. Winą za niewyrejestrowanie odbiorników obarczył zaś Pocztę Polską S.A., która to nie dopełniła tej czynności zgodnie z jego prośbą. Dodał, że nie posiada odbiornika rtv. Do pisma załączył kopie kart informacyjnych z leczenia szpitalnego.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ decyzją z dnia (...) stycznia 2016r., wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) lipca 2015r. Powołał przy tym treść art. 10 ustawy o opłatach abonamentowych i wyjaśnił, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie tego przepisu KRRiT działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne określane jest natomiast jako samodzielne realizowanie wartości przez organ administracji na podstawie upoważnienia ustawowego. Bywa też ujmowane jako przewidziana w normie prawnej możliwość wyboru przez organ następstwa prawnego. Dyskrecjonalna decyzja organu, "nieskrępowana przez normę prawną" o charakterze materialnym, doznaje ograniczeń w świetle przepisów obligujących organ administracji do prowadzenia postępowania w sposób realizujący zasady państwa prawa. Dodał, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności w podejmowaniu rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie.
Organ musi dokonać wyboru konsekwencji prawnych przy ustalonym stanie faktycznym. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie jest decyzją dowolną, ale wynika z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Oznacza to, że organ przy wydawaniu takiej decyzji obowiązany jest do szczególnie rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.
Biorąc pod uwagę, iż umorzenie zaległości jest instytucją nadzwyczajną, organ rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy badał przede wszystkim, czy okoliczności na jakie powoływał się Abonent również mają charakter wyjątkowy. Podniósł, iż umorzenie lub rozłożenie na raty zaległości abonamentowej oraz umorzenie odsetek jako wyjątek od zasady powszechności uiszczania opłat abonamentowych może być stosowane jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Dokonując ponownej analizy stanu faktycznego w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału oraz przywołane przez Abonenta argumenty, organ podzielił stanowisko, będące podstawą do odmowy umorzenia zaległości z tytułu abonamentu oraz umorzenia odsetek w przedmiotowej sprawie. Wyjaśnił, że z opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego, które przedstawił Skarżący wynika, że pod wskazanym adresem: (...) J., ul. K. (...), zamieszkuje jedna osoba. Na podstawie kserokopii rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy ustalił, że wysokość miesięcznej emerytury Abonenta w 2014 r. wynosiła 2 758,31 zł brutto. Posiłkując się zasadami doświadczenia życiowego, uwzględniając relacje społeczno-gospodarcze, wskazał, że uzyskiwany przez Skarżącego przychód na poziomie 2 758,31 zł umożliwia realizację obowiązków publicznoprawnych bez uszczerbku dla usprawiedliwionych potrzeb życiowych.
Mając powyższe na uwadze, organ doszedł do przekonania, że możliwości płatnicze Strony umożliwiają spłatę zaległości abonamentowych. Sytuacja finansowa Skarżącego nie potwierdza bowiem, że obowiązek zapłaty należności wiązałby się z utratą środków niezbędnych do zapewnienia właściwej egzystencji. Organ wskazał nadto na uchwałę KRRiT nr (...) z (...) października 2012 r. określającą przesłanki umarzania lub rozkładania na raty ww. zaległości (niedopełnienie formalności przewidzianych w art. 4 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych przez osoby, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych). W tym względzie uznał, że posiadanie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie stanowi okoliczności, która skutkowałaby uwzględnieniem żądania Strony.
Także pozostałe wskazywane przez Skarżącego okoliczności, związane z jego stanem zdrowia w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w ocenie organu nie potwierdzają ciężkiej i długotrwałej choroby Abonenta. Stwierdzono zatem, że sytuacja skarżącego nie nosi znamion wyjątkowości w rozumieniu przepisów ustawy.
Odnosząc się natomiast do argumentu o braku odbiornika rtv organ wskazał, że w świetle poglądów prawnych zaprezentowanych w wyroku WSA w Gliwicach z 15 października 2014 r., o sygn. akt: I SA/GI 518/14, zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych i stanowi wystarczającą przesłankę istnienia, wynikającego z ustawy, obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Abonent nie złożył w urzędzie pocztowym odpowiedniego formularza dotyczącego wyrejestrowania odbiorników rtv. Organ zauważył przy tym, że elementem konstytuującym zobowiązanie do uiszczania opłaty abonamentowej jest rejestracja odbiornika pod wskazanym adresem i do momentu wyrejestrowania zobowiązanie w tym zakresie pozostaje aktualne.
Wskazał na ścisły podział kompetencji istniejący pomiędzy Krajową Radą Radiofonii i Telewizji a Pocztą Polską S.A. Podniósł, iż Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nie ma uprawnień w zakresie kontroli prawidłowości naliczania, ewidencji i innych obowiązków informacyjnych spoczywających na operatorze wyznaczonym. KRRiT nie jest adresatem zarzutów dotyczących działania podmiotów, którym mocą ustawy zlecono działania z zakresu administracji publicznej.
Opłata abonamentowa jest kategorią daniny publicznej, przeznaczoną na finansowanie mediów publicznych, którą cechuje powszechność, przymusowość i bezzwrotność. Umorzenie zaległości z tytułu abonamentu jest nadzwyczajnym instrumentem oznaczającym rezygnację z daniny publicznej, wobec czego okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny mieć charakter nadzwyczajny. Organ nie dopatrzył się w argumentacji Strony przesłanek, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.
Reasumując stwierdził, że Abonent nie złożył dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności o jego szczególnej sytuacji życiowej, trudnej sytuacji finansowej lub ciężkiego stanu zdrowia lub innych wyjątkowych okoliczności, uprawniających do przyznania ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu abonamentu. Zdaniem organu, powołane przez Skarżącego okoliczności nie mają waloru wyjątkowych okoliczności, szczególnych względów społecznych, przypadków losowych. Tym samym nie spełniają przesłanek, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Przesłanki te mają bowiem charakter klauzul generalnych, czyli pojęć nieprecyzyjnych, "nieostrych", którym organ administracji, działając w ramach uznania administracyjnego powinien nadać konkretną treść, umożliwiając tym samym zastosowanie normy prawnej. Wskazał, iż z tych względów, w celu zobiektywizowania kryteriów oceny wniosków oraz uniknięcia dowolności w interpretacji okoliczności uzasadniających przyznanie ulgi, zapewnienia transparentności działania organu, uchwałą KRRiT nr 391/2012 z dnia 30 października 2012 r. przyjęto obiektywne kryteria, które wypełniają przesłanki z art. 10 ust. 1 u.o.a.
Zaznaczył przy tym, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego, co oznacza, że organ ocenia w kontekście hipotezy normy art. 10 ust. 1 u.o.a także inne okoliczności osobiste i majątkowe strony. KRRiT rozpatruje każdy przypadek indywidualnie, analizując wnioski abonentów pod kątem ich zgodności z art. 10 ustawy o opłatach abonamentowych.
Biorąc pod uwagę, iż okoliczności wskazane w uchwale KRRiT nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie, nie wystąpiły także inne niewskazane w przedmiotowej uchwale wyjątkowe sytuacje, wyczerpujące przesłanki z art. 10 ust. 1 u.o.a., które uzasadniałyby umorzenie zaległości z tytułu abonamentu, organ nie miał możliwości wyboru konsekwencji prawnych i zobowiązany był odmówić przyznania ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych.
Organ wyjaśnił również, że poza zakresem kognicji KRRiT, w postępowaniu wszczętym wnioskiem o umorzenie bądź rozłożenie na raty zaległości z tytułu abonamentu, pozostaje w konsekwencji badanie, czy wierzytelność z tytułu abonamentu RTV wykazywana przez operatora wyznaczonego na przypisanym abonentowi koncie jest należna oraz czy została ustalona w prawidłowej wysokości, przy dopełnieniu spoczywających na Poczcie Polskiej obowiązków, wynikających z przepisów prawa. W toku tego postępowania KRRiT jest zobligowana do posłużenia się informacją co do statusu zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej podaną przez wierzyciela, z której w przedmiotowej sprawie wynika, że na dzień 26 stycznia 2016 r. na koncie abonenckim Skarżącego figuruje zaległość w płatności opłat abonamentowych za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2015 r. Wskazał również, że z informacji uzyskanej w dniu 26 stycznia 2016 r. drogą elektroniczną od wierzyciela z tytułu opłaty abonamentowej tj. Poczty Polskiej S.A. r. wynika, iż Skarżący dokonał rejestracji odbiornika w dniu 1 stycznia 1990 r. i od tej daty ciążył na Stronie obowiązek terminowego regulowania opłat abonamentowych. Tymczasem, od dnia rejestracji, tj. od 1 stycznia 1990 r. Strona nie uiściła żadnej wpłaty.
Od powyższej decyzji Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Występując o uchylenie decyzji w całości lub jej zmianę, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez KRRiT postawił zarzut naruszenia art. 10 u.o.a. oraz art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a.
Skarżący podtrzymał swoje twierdzenia o dopełnieniu obowiązku wyrejestrowania odbiornika rtv, co uczynił w 1998 r. i o czym informował operatora (Pocztę Polską) stosownymi pismami. Podniósł, iż wbrew ocenie organu w sprawie zachodzą nadzwyczajne okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości abonamentowych, które zostały udokumentowane. Do tych okoliczności należy także zaliczyć zagubienie książeczki RTV z zapisem potwierdzającym wyrejestrowanie odbiorników w 1998r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stanowisko to działaniem pełnomocnika organu zostało skorygowane podczas rozprawy przez złożenie wniosku o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji wymaga stwierdzenia, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Wskazać jednocześnie należy, iż złożenie przez Skarżącego wniosku o umorzenie zaległych opłat abonamentowych wskazuje na to, iż ich istnienie nie jest kwestionowane. W tym kontekście wskazać należy, iż podnoszone okoliczności, mające na celu wykazanie wyrejestrowania odbiorników rtv nie poddają się kontroli Sądu w postępowaniu, którego przedmiotem jest odmowa umorzenia zaległości z tytułu abonamentu rtv. Badaniem może bowiem być objęte spełnienie przesłanek wynikających z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, stanowiącego podstawę do ubiegania się o udzielenie tego rodzaju ulgi.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. Zapis "może" wskazuje, iż umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy. Co więcej, okoliczności wskazane w powyższym przepisie musi wskazać i uprawdopodobnić wnioskodawca.
W ocenie Sądu organ prawidłowo przeanalizował i ocenił dokumenty i wyjaśnienia przedstawione przez Skarżącego i na tej podstawie – kierując się uznaniowością – odmówił umorzenia zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej. Skarżący nie wykazał bowiem, że znajduje się w szczególnej sytuacji życiowej czy też za umorzeniem przemawiają względy zdrowotne lub ekonomiczne. Jak bowiem wynika z dokonanej przez organ analizy sytuacji materialnej skarżący uzyskuje przychód na poziomie 2 758,31 zł, który w ocenie Sądu umożliwia realizację obowiązków publicznoprawnych bez uszczerbku dla usprawiedliwionych potrzeb życiowych.
Skarżący prowadzi bowiem jednoosobowe gospodarstwo domowe, co wynika z analizy dowodów, tj. opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego (o pow. 67,58 m2), przedstawionej przez skarżącego. Pod wskazanym adresem zamieszkuje bowiem jedna osoba. Także okoliczności związane ze złym stanem zdrowia (umiarkowany stopień niepełnosprawności) nie mogą przesądzać o spełnieniu przesłanek do umorzenia zaległości. Powoływanie się przez skarżącego na ciężki stan zdrowia oraz potrzebę stałej opieki lekarskiej i rehabilitacji nie znajduje odzwierciedlenia w okazanym przez materiale źródłowym (kopie dwóch kart leczenia szpitalnego). Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2014 r. (kserokopia), dołączonego do pisma z dnia 18 maja 2014 r. wynika, iż skarżący nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Argumentacja o braku odbiornika także mnie może odnieść zamierzonego skutku, gdyż jak wynika z dokonanych przez organ ustaleń, skarżący nie dopełnił przesłanki wyrejestrowania odbiornika rtv na stosownym formularzu, co w konsekwencji spowodowało niekorzystne dla niego obciążenie koniecznością ponoszenia opłat abonamentowych.
Reasumując, zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, gdyż na gruncie stanu faktycznego sprawy oraz prawidłowo zastosowanych przepisów prawa nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu opłat abonamentowych.
Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że wniosek o umorzenie należności może być ponawiany i każdorazowo podlegać będzie ocenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
W tych okolicznościach, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, orzekając jak w sentencji.