Uzasadnienie
W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący J.P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, nie posiada majątku i oszczędności. Oszczędności, wynagrodzenie za pracę oraz prawa majątkowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący nie wykazał jakiegokolwiek dochodu, wyjaśnił jedynie, że na mocy orzeczenia Sądu w sprawie o sygn. akt [...] został przywrócony do pracy. Dodał, iż spłaca pożyczkę w wysokości 15.000 zł oraz płaci alimenty na rzecz uczącej się córki.
W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie dodatkowych informacji oraz nadesłanie wskazanych w wezwaniu dokumentów, skarżący (w piśmie z [...] września 2016 r.) wyjaśnił, że nie posiada stałego miejsca zameldowania, nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego córka mieszka z matką. Wskazał ponadto, iż nie prowadzi rejestru wydatków, nie posiada rachunków dewizowych, w ostatnich dwóch latach nie zbywał nieruchomości i ruchomości o wartości powyżej 10.000 zł oraz zalega z płatnością świadczeń alimentacyjnych. Do pisma załączył zeznanie podatkowe za 2015 r., zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia [...] grudnia 2015 r. i z dnia [...] marca 2015 r., a także postanowienie w sprawie oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W ocenie starszego referendarza sądowego, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W tym kontekście starszy referendarz sądowy podniósł, iż skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, ograniczając się do oświadczenia, że nie posiada rachunków dewizowych. Nie udokumentował też wydatków ponoszonych na utrzymanie; nawet ich nie wymienił. Nie wyjaśnił, gdzie mieszka, czy ponosi jakiekolwiek wydatki na utrzymanie mieszkania - w tym zakresie podał jedynie, że nie posiada stałego miejsca zameldowania. Za niewiarygodne starszy referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego, iż nie wie jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem, w tym ile wynoszą rachunki za energię elektryczną, wodę, gaz, odpady komunalne. Jednocześnie skarżący nie wskazał, że opisanych kosztów nie ponosi.
Ponadto skarżący nie udokumentował ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego - nie nadesłał bowiem orzeczenia sądu ustalającego wysokość alimentów ani sam nie wskazał wysokości alimentów w skali miesiąca, podnosząc tylko, iż zalega z wypłatą tego świadczenia. Nie udokumentował również zobowiązania z tytułu pożyczki w kwocie 15.000 zł.
Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że skoro przedstawił do akt sprawy zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego przez komorników sądowych od [...] marca 2015 r., to wiadomym jest, iż od tej daty do jego dyspozycji pozostawało 0 zł. Dlatego skarżący za niezrozumiałą uważa odmowę przyznania mu prawa pomocy z uwagi na nieprzedstawienie wyciągu z tego rachunku bankowego. Podanie przez skarżącego kwoty zadłużenia (ok. 15.000 zł) oraz faktu zwolnienia, a następnie przywrócenia do pracy wykazuje trudną sytuację, w której się znalazł. Również to, że skarżący nie przedstawił postanowienia Sądu określającego wysokość alimentów, nie oznacza, iż świadczenie to nie jest jego córce należne, a mając zajęty rachunek bankowy i wynagrodzenie za pracę zaczął zalegać z ich regulowaniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.
Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.).
W tym miejscu podkreślić, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy oraz stan majątkowy osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, LEX nr 550327).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd podziela ocenę starszego referendarza sądowego, iż skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący jedynie częściowo odpowiedział na (skierowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a.) wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2016 r. Zatem nie wykazał w sposób całkowity i klarowny swojej sytuacji majątkowej. Przy piśmie z [...] września 2016 r. skarżący nadesłał:
- • zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. z [...] marca 2015 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat w sprawie o sygn.[...], w której należność główna wynosi 152,80 zł,
- • zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. z [...] grudnia 2015 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat w sprawie o sygn.[...], w której należność główna wynosi 300 zł,
- • postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. z [...] marca 2015 r., sygn. [...] o oddaleniu wniosku dłużnika (tj. skarżącego) o zawieszenie postępowania egzekucyjnego,
- • zeznanie podatkowe za 2015 r. wskazujące, że z tytułu stosunku pracy skarżący w zeszłym roku osiągnął dochód w kwocie 3.110 zł.
W zaskarżonym orzeczeniu starszy referendarz sądowy słusznie uznał, że nieprzedstawienie wyciągu z rachunku bankowego ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sam fakt, iż sądowy organ egzekucyjny dokonał zajęć na posiadanym przez skarżącego rachunku bankowym nie oznacza, że na rachunku tym (po dokonaniu zajęć) brak jest środków. Twierdzenie, że saldo na przedmiotowym rachunku wynosi 0 zł skarżący winien – stosowne do wezwania referendarza sądowego - udokumentować wyciągiem bankowym. Analogicznie skarżący nie wykazał kwoty zadłużenia oszacowanej przez niego na ok. 15.000 zł. Nie jest również wiadoma wysokość wynagrodzenia skarżącego za pracę, wysokość ciążącego na nim świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki, jak również rodzaj i skala ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków.
Co więcej nie wiadomo gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący zamieszkuje. Dlatego trafnie stwierdził starszy referendarz sądowy, iż nie można ustalić jakimi środkami skarżący dysponuje miesięcznie i na jakim poziomie kształtują się jego miesięczne koszty utrzymania. Brak dostatecznych danych odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwia prawidłową ocenę jego możliwości płatniczych.
Wnosząc sprzeciw, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej. Argumentacja sprzeciwu wskazuje, iż skarżący chciałby, aby rozpoznając jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd (referendarz sądowy) ograniczył się do jego twierdzeń. Dlatego niezrozumiałe jest dla niego żądanie przedłożenia dokumentów. Tymczasem wybiórcze wyjaśnienia skarżącego, niepoparte stosownymi dokumentami, czynią niemożliwym rzetelną ocenę jego sytuacji bytowej. W konsekwencji nie jest możliwe uznanie, iż skarżący wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.