Uzasadnienie
R.D. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF w dniu [...] czerwca 2010 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z uwagi na fakt, iż zawarte we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 2 września 2010 r. R.D. został wezwany do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.
Pismo z 3 września 2010 r. – sporządzone zgodnie z powyższym zarządzeniem – zostało doręczone w dniu 6 września 2010 r. (k. 57 akt sądowych).
W dniu 16 września 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo skarżącego, w którym poinformował, iż opłacił wymagany wpis i prosi o rozpoznanie sprawy. Do pisma dołączył kserokopię polecenia przelewu kwoty w wysokości 100 zł uiszczonej tytułem "opłaty od skargi".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Na wstępie zaznaczyć należy, iż pismo procesowe z 16 września 2010 r. (data nadania 13 września 2010 r.) stanowi cofnięcie wniosku o prawo pomocy, jednakże z uwagi na to, iż przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., nie normują umorzenia postępowania z wniosku o prawo pomocy, należało rozpoznać wniosek na zasadach określonych w ustawie procesowej.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wskazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245).
Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:
- 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;
- 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- 3) wypisy z rejestrów urzędowych;
- 4) odpisy aktualnych bilansów;
- 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;
- 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy.
W tym miejscu zauważyć należy, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z [...] czerwca 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), R.D. został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jego oraz jego rodziny, jak również do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, jaki jest dochód oraz miesięczne wydatki skarżącego i jej rodziny związane z niezbędnym utrzymaniem oraz czy posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.
Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien liczyć się w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.
Jednocześnie wyjaśnić należy, iż w związku z uiszczeniem przez skarżącego wymaganego wpisu sądowego od skargi (karta 62 akt sądowych) w niniejszej sprawie zostanie wyznaczony termin rozprawy i będzie ona podlegała rozpoznaniu przez Sąd.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia